nieuws

Vinex als modern dorp in Vijfhuizen

bouwbreed

Vinex-locaties hebben het zwaar te verduren. Iedereen weet inmiddels dat het er saai is. Er zijn geen bakkers of cafés, en de architectuur is óf te veel van hetzelfde óf onaanzienlijk in haar uitbundigheid en geforceerdheid. Minister Dekker (VROM) verklaarde onlangs het roer om te gooien en de aandacht te verleggen naar de bouwopgaven in […]

Vinex-locaties hebben het zwaar te verduren. Iedereen weet inmiddels dat het er saai is. Er zijn geen bakkers of cafés, en de architectuur is óf te veel van hetzelfde óf onaanzienlijk in haar uitbundigheid en geforceerdheid. Minister Dekker (VROM) verklaarde onlangs het roer om te gooien en de aandacht te verleggen naar de bouwopgaven in de binnensteden. Vinex is dood, leve de Vinex? Deel 1 van een driedelige serie over

Vinex-wijken: Stellinghof in Vijfhuizen.

In een bocht van de Ringvaart om de Haarlemmermeer ligt het dorpje Vijfhuizen. Het is een echt dorp: landelijk en idyllisch gelegen in de uitgestrekte polder. Zelfs de aangrenzende vijfde baan van Schiphol verstoort het beeld niet, tenminste, als je van de eerste schrik van het enorme vliegtuig in je achteruitkijkspiegel bent bekomen. Je ziet ze wel maar hoort ze niet: in het dorp is het stil, zoals dat een dorp betaamt. Toch heeft ook dit dorp zijn onschuld verloren: onlangs zijn de laatste huizen opgeleverd van de Vinex-locatie Stellinghof, aan de zuidkant van Vijfhuizen.

Maar als er lof mag worden gezongen over de Vinex, dan is het hier wel. Stellinghof is een voorbeeldige Vinex-locatie. Toegegeven: de schaal (680 woningen) is onvergelijkbaar met een locatie als Leidsche Rijn (30.000 woningen gepland) of Ypenburg (11.000 woningen gepland). Daar staat tegenover dat de schaal van Vijfhuizen van een andere orde is als die van Utrecht of Den Haag. Bovendien is voor het dorp de uitbreiding immens: het verdubbelt het inwoneraantal.

Bouwvlekken

Wat voor andere Vinex-locaties slechts een papieren verkoopargument is (de foto�s van wilgenlaantjes en kleinschalige bebouwing in de verkoopfolders – het landelijke karakter dat juist onherroepelijk �verdwijnt� met de aanleg van de wijk), is hier met succes ingezet als verbindend thema.

Het dorpse en landelijke karakter van het dorp Vijfhuizen is door Liesbeth van de Pol, die het stedenbouwkundig plan ontwierp, tot uitgangspunt van de nieuwe wijk gemaakt.

Op stedenbouwkundig niveau betekent dat bijvoorbeeld, dat de wegenstructuur is opgebouwd uit T-splitsingen, wat zorgt voor vertraging in plaats van versnelling. Ook zijn er nauwelijks straten in de gangbare betekenis van het woord. De woningen zijn verdeeld over acht bouwvlekken, en binnen die vlekken domineren verspringende rooilijnen, verschillende bouwdichtheden en pleintjes het straatbeeld, wat een grote afwisseling geeft.

De woningen lijken her en der geplaatst te zijn, in plaats van in een strak kader. De openbare ruimte is groen van karakter, door groene pleintjes en het gebruik van een open straatklinker, waar gras in groeit. Ook de voortuinen dragen bij aan het gevarieerde en groene beeld. Het lijkt allemaal �rommelig� en willekeurig, maar het resultaat is dat bijna alle woningen grenzen aan of uitkijken op een pleintje of plantsoen. Op het architectonische schaalniveau is tuttigheid voorkomen, door het inhuren van jonge architectenbureaus, grotendeels winnaars van vernieuwende prijsvragen als Archiprix en Europan. Een eigentijds dorp betekent hier dus gelukkig niet terug naar de boerderette of dergelijke, plat-historiserende architectuur.

Opmerkelijk

Eén van de meest geslaagde bijdragen komt van Architectenbureau Marlies Rohmer, met een interpretatie van de aloude stolpboerderij. Er is een origineel type ontstaan, toegepast in verschillende soorten woningen (van vrijstaand vrije sector-koop tot gestapelde sociale huur).

Het meest opmerkelijke element zijn de met leistenen bedekte daken, die aan de zijkant van de woningen doorlopen tot op de grond. De voor- en achtergevels zijn daarentegen grotendeels opengewerkt met glas – van de grond tot in de nok – omgeven door vetbruine, brede �kozijnen�. Het geheel geeft zo een afwisselend open en gesloten beeld.

Ook geslaagd zijn de ontwerpen van S333. Ook hier varieert de ruimte tussen de woningen, en is uitgegaan van één ontwerpidee dat is uitgewerkt in verschillende woningsoorten. Hier is het algemene type echter veel meer rigide toegepast, zodat alle huizen er min of meer hetzelfde uitzien. De vormentaal zelf is ook behoorlijk rigoureus: de rechte lijn domineert, tot in het puntdak aan toe. Het is de schematische voorstelling van een �huis�, zoals ieder kind dat zou tekenen. Waar het kind waarschijnlijk nog niet aan toe zou zijn, zijn de detaillering en de variëteit in het gevelmateriaal. Aluminiumkleurige, geprofileerde staalplaat, donker gelakt hardhout en forse raamvlakken wisselen elkaar af.

Andere architectenbureaus die hebben ontworpen voor Stellinghof zijn Wingender/Hovenier, Faro Architecten, Boudry Architectes en BDG Architecten. Er is een levendig geheel ontstaan, met boeiende architectuur zonder geforceerd te zijn, en met een prettig losjes aandoende stedenbouwkundige structuur.

Saai is het er niet, wel stil en rustig – totdat de buurman aan de slag gaat met zijn zaagmachine, en de buurkinderen verstoppertje spelen in je bijkeuken, maar ook dat hoort bij de geneugten van het dorps bestaan.

Anne Luijten

Architectuurcriticus

(Anne.luijten@fieldtrip.nl)

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels