nieuws

Architect moet geen artiest zijn, maar fundamenteel onderzoeker hunch, The Berlage Institute Report No. 6/7

bouwbreed

Het concept van de architect als artiest met een karaktervolle visie past niet in de huidige samenleving. “Dat soort architect kan zich niet effectief engageren in de zwermachtige wereld”, stelt Alejandro Zaera­Polo, sinds enige tijd decaan van het Berlage Instituut. Naar zijn mening moet een architect onderzoek doen naar wat fundamenteel is voor architectuur: technologie, […]

Het concept van de architect als artiest met een karaktervolle visie past niet in de huidige samenleving. “Dat soort architect kan zich niet effectief engageren in de zwermachtige wereld”, stelt Alejandro Zaera­Polo, sinds enige tijd decaan van het Berlage Instituut. Naar zijn mening moet een architect onderzoek doen naar wat fundamenteel is voor architectuur: technologie, geometrie, structural design en typologische analyse.

“Dat er ook wel eens een individu wordt gevormd is een bijverschijnsel”, aldus Zaera­Polo. Denken andere architecten hetzelfde of hechten zij nog steeds aan het aureool van de artiest? De mening van Zaera­Polo staat in de meest recente �hunch, the Berlage Institute Report�, uitgegeven ter gelegenheid van het vertrek van Wiel Arets en de komst van de nieuwe decaan. Het Berlage Instituut is zowel een internationale postacademische opleiding als een laboratorium voor architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur. Er worden geen architecten opgeleid, de studenten zijn het al, maar ze willen zich verder ontwikkelen.

Redacteur Roemer van Toorn schrijft dat het publiek “schreeuwt om architectuur”. Volgens hem hunkert de grootsteedse wereldburger naar intelligent, individueel genot en is het publiek razend enthousiast over opwindende architectuur. “Daarom is de vraag naar de positie van de architect in de samenleving dringend. Er is behoefte aan een nieuwe greep op de essentie van de architect”, aldus Van Toorn. Reden voor �hunch� om de gedachten van 109 architecten over hun beroep af te drukken, voorafgegaan door de meningen van Arets en Zaera­Polo. Maakt deze uitgave van �hunch� duidelijker wat de betekenis is van �architect�? Arets zegt dat de discipline meer en meer complex is geworden. “Het is moeilijk om iets interessants te maken, het meeste werk is very mainstream.” Achter die uitspraak lijken zowel de wens om een artiest te zijn als de frustratie over de alledaagsheid van het architectenwerk schuil te gaan.

Zaera­Polo ziet niet veel in het ontwikkelen van individuele architecten met een eigen karakter en visie. Hij waarschuwt: “Het Berlage Instituut moet niet het merk krijgen van sterren, we moeten direct naar de werkelijkheid, de wereld buiten.” Maar, de architect moet ook geen econoom of socioloog zijn, noch ingenieur of uitvoerder, vindt Zaera­Polo.

Hij moet zich richten op het ontwikkelen van fundamentele kennis op het gebied van technologie, geometrie, structureel ontwerp en typologische analyse. Dat vraagt nogal wat. “Er is geen beroep dat zoveel flexibiliteit vereist als architect. Je moet voortdurend bemiddelen, soms moet je acteur, landmeter, ingenieur, artiest of schrijver zijn.”

Dus toch kunstenaar of wetenschapper? Misschien brengen de bijdragen van de 109 architecten meer duidelijkheid over de betekenis van �architect�. Helaas, dat valt tegen. De een (Xaveer de Geyter) noemt architectuur een autonome discipline, een ander (Aaron Betsky) stelt dat de autonomie wegvalt omdat architecten worden opgeleid om de staat en de machtigen te dienen, een derde (Pier Vittorio Aureli) zegt dat autonomie een foutief antwoord is op een foute behoefte, enzovoort. Zowat elk begrip dat in verband met �architect� gebracht kan worden wordt op meerdere plaatsen genoemd, nu eens negatief, dan weer positief, bevestigend of ontkennend. Dat schiet niet op. Het gaat wel overwegend over fysieke werkelijkheid, esthetica, gecompliceerdheid, sociale idealen, de toekomst, verhouding tot andere disciplines, de rol en positie van de architect in de samenleving, maar iedere architect (of theoreticus) poetst zijn eigen sterretje en houdt er een eigen mening op na, in de vorm van een one­liner of een uitgebreid betoog.

Als er een conclusie getrokken zou kunnen worden uit de 109 bijdragen, had de redactie van �hunch� het vast wel gedaan. Nu kunnen de lezers niets anders dan zelf de bijdragen doorworstelen, maar zij blijven met een groot vraagteken zitten.

Het is nog steeds onduidelijk wat �architect� betekent. Daarom is het aardiger om te kijken of er bijdragen tussen zitten met een opmerkelijk idee. In het licht van de automatisering en informatietechnologie is de korte mededeling van Kazuyo Sejima opmerkelijk. “In een tijdperk waarin mensen communiceren via verschillende media in niet­fysieke ruimten, is het de verantwoordelijkheid van de architect om echte ruimte te maken voor fysieke en directe communicatie tussen mensen.”

De meest opmerkelijke bijdrage is van Tadao Ando. Hij ziet de architect als degene die een �sustainable society� (een duurzame, volhoudbare samenleving) zou kunnen bouwen. “Als we ons bewustzijn niet verhogen, loopt de mensheid mogelijk op zijn eind. We moeten het pad van de destructie verlaten en het pad naar de regeneratie van de wereld vinden”, stelt Tadao Ando.

De architect is daar bij uitstek voor geschikt, omdat hij zich engageert met de fysieke wereld en gewend is veelomvattend te denken, beslissingen te nemen en ordening aan te brengen in de stroom van de tijd.

Tadao Ando lijkt de enige die buiten de gebaande paden van de architect met sterallures kijkt. Het onderzoek dat hij voorstelt, is fundamenteel.

Frans van Velden

Redacteur Cobouw

Wiel Aretz en anderen

Episode Publishers,

ISBN 90805362­6­1,

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels