nieuws

Spanten Cunerakerk gebouwd met pen­ en gatverbindingen

bouwbreed Premium

nibbixwoud ­ De kap van de door brand verwoeste rooms­katholieke Cunerakerk in Nibbixwoud heeft tijdens de restauratie zijn oorspronkelijke houten constructie weer teruggekregen. Met gebruikmaking van de originele bouwtekeningen uit het archief van het bisdom kon restauratiebedrijf Abma­Ursem uit Exmorra de spanten en spillen vervaardigen. Constructies met de kenmerkende pen­ en gatverbindingen zoals die ook door de bouwer aan het eind van de negentiende eeuw werden toegepast.

Enkele maanden geleden sprak de pastoor van de Cuneraparochie volgens oud rooms­katholiek gebruik de zegen uit over de spanten, voordat zij werden ingehesen. Het zijn nieuwe spanten, bij de aannemer uit het Friese Exmorra prefab gemaakt uit vurenhout en samengesteld volgens de originele detailtekeningen van 125 jaar geleden. In augustus vorig jaar verwoestte een brand de kap boven een groot deel van het middenschip, transepten en het priesterkoor. Het parochiebestuur besloot tot restauratie. Aan de monumentale waarde van de kerk, een zogeheten Bleyskerk 1880, mocht geen afbreuk worden gedaan met het gebruik van stalen spanten, ook al zouden die toch weer onder de gewelven verdwijnen.

Op basis van de oorspronkelijke tekeningen, opgeslagen in het archief van het bisdom in Haarlem, kon de in restauratie gespecialiseerde aannemer een identieke kap construeren. Voor zover de oude tekeningen geen duidelijkheid verschaften, bood het restmateriaal van de brand en de maatvoering van het gespaard gebleven metselwerk uitkomst.

Met name de bouw van de koningsstijl of koningsspil was een werkstuk dat maar beter niet kon worden overgelaten aan een timmerman die zijn beitel nog slechts gebruikt voor het slijpen van zijn potlood. De koningsstijl maakt de constructie van de vierring mogelijk, het deel van de kerk waar het priesterkoor, het middenschip en de twee transepten bij elkaar komen. Deze koningsspil, gemaakt uit Amerikaans grenen van rond 35, vangt de krachten op van de kilkepers, nok en hoekkepers. Feitelijk zijn het allemaal driehoeken die de kap ondersteunen en de krachten naar de spil afvoeren.

Om de kracht van de kilkepers op te vangen kruisen onderaan de spil een viertal springstokken. Deze springstokken, eigenlijk schoren, staan haaks op de kilkepers en vormen op die wijze ook weer een driehoek. Overeenkomstig de oorspronkelijk bouwwijze is bijna de hele spil geconstrueerd met pen­ en gatverbindingen die met houten deuvels aan elkaar worden verbonden.

Draadeinden

De springstokken zijn echter niet met pen en gat maar met moderne draadeinden aan de koningsstijl bevestigd. Volgens André Abma van restauratiebedrijf Abma en Ursem mag deze moderne stalen verbinding niet worden uitgelegd als een concessie aan de hedendaagse bouwpraktijk. “In de oorspronkelijke constructie was deze verbinding van smeedwerk. Het gaat wel erg ver om ook dat type verbinding weer te kopiëren.”

Het spantwerk voor de overspanning van de 7,5 brede kap is eveneens gemaakt met pen­ en gatverbindingen. Maar ook hier zijn halverwege de benen van het spant draadeinden zichtbaar waarmee de trekbalken zijn bevestigd. De Cunerakerk heeft een gordingkap. De gordingen liggen niet zoals gebruikelijk op stalen steunen, maar op houten klossen die verlijmd en geschroefd op de benen van het spant zijn aangebracht. Voor de conservering van het hout vindt een behandeling plaats in het werk, nadat de hele constructie is opgetrokken. Het betreft een behandeling tegen de houtzwam en invliegend ongedierte, met name de houtworm. Een behandeling tegen de bonte knaagkever blijft achterwege, omdat het beestje weinig met de gebruikte houtsoorten op heeft.

Een dezer dagen zal een begin worden gemaakt met het opnieuw aanbrengen van de leien in Maasdekking. Ook de dakopbouw verschilt iets van het oorspronkelijk ontwerp. Bij de bouw 125 jaar geleden werden de leien direct op het houtbeschot genageld. Abma­Ursem gaf er de voorkeur aan om de kap eerst water­ en winddicht te maken. Daartoe is een bitumen glasvlies over het houten dakbeschot aangebracht. Deze noodlaag blijft onder de leien dakbedekking aanwezig.

Reageer op dit artikel