nieuws

Restauratie Amsterdams grachtenpand bijna voltooid

bouwbreed

amsterdam – Bij de omvangrijke renovatie van het monumentale pand De Hoop aan de Amsterdamse Keizersgracht bleek pas tijdens het uitgraven van de kelder dat de aanlegdiepte van de fundering ongeveer een meter hoger lag dan op tekening was aangegeven. Een tegenvaller voor hoofdaannemer Konst & Van Polen BV uit Westwoud.

Om de nieuwe vloer in het eeuwenoude pand te kunnen leggen moest het bouwbedrijf niet alleen het gevecht aangaan met het grondwater, maar dienden ook tachtig heipalen onder een bestaande draagmuur te worden ingekort. In samenwerking met opdrachtgever Eureka Projekten BV uit Westwoud heeft het Amsterdamse architectenbureau Hubers en Wiebe een omvangrijk restauratieplan opgesteld voor het statige grachtenpand De Hoop. Ook na de restauratie die eind september zal zijn afgerond, behoudt het pand de huidige kantoorbestemming.

Dakrenovatie

De opdrachtgever heeft de bestaande indeling grotendeels in tact gelaten. Behalve enkele belangrijke constructieve aanpassingen staan in de uitvoering nogal wat cosmetische handelingen centraal. Kozijnen worden opgeknapt en zo nodig vervangen, vloeren en plafonds hersteld, en ook een grote dakrenovatie staat op het programma. Elke meter wordt aangepakt en de werkzaamheden zijn veelal niet van kleine aard. Zo bleek bijvoorbeeld de restauratie van de verhoogde lijstgevel al een verbouwing op zich. De rijkelijk versierde kroonlijst heeft consoles met daartussen raampjes die een open balustrade dragen met in het midden een fronton voor het grote vrouwenbeeld, de personificatie van De Hoop. Het beeld en de balustrade vereisten het nodige herstelwerk, maar konden in elk geval behouden blijven. Anders lag dat voor de drie zware consoles. Bij aanvang van de restauratie bleken ze alle drie zodanig verrot te zijn dat vervanging onontkoombaar was. Beeldhouwer Karoly Szekeres heeft van de bestaande consoles exacte kopieën weten te maken. Een constructieve uitdaging betrof de verbetering van de bestaande fundering. Tussen de aannemer, Konst & Van Polen en het constructiebureau bestond lange tijd een verschil van mening over de noodzaak om een nieuwe fundering onder de nieuwe keldervloer aan te brengen. Die discussie duurde nog voort toen de aannemer in het pand al volop met de renovatiewerkzaamheden was begonnen. Uiteindelijk is gekozen voor een deels nieuwe fundering toen bleek dat de aanlegdiepte van de oorspronkelijke fundering plusminus een meter hoger lag dan op tekening was aangegeven. Dit had tot gevolg dat de vloerplaat en de palen een halve meter boven de vloer zouden komen te liggen. ‘Het was een flinke tegenvaller,’ stelt P. Schouten, uitvoerder bij Konst & Van Polen. ‘De opdrachtgever wilde juist de bestaande keldervloer zo’n 70 centimeter verlagen om daarmee ook het souterrain verhuurbaar te maken. In het eerste palenplan dachten we te kunnen volstaan met dertig nieuwe buispalen onder de vloer. Dat werden er uiteindelijk 45 toen bleek dat de tussenmuur over een groot gedeelte van de bestaande palen was afgezakt.’

Spannende klus

Om stabiliteit in het pand te houden zijn er vele stempels aangebracht voordat daadwerkelijk is begonnen met het uitgraven van de kelder en het inheien van de 45 palen. Door telkens met grote voorzichtigheid de dwarsstempels een klein stukje te verplaatsen, zijn de werkzaamheden uitgevoerd. Schouten: ‘Dat was een behoorlijk spannende klus. We hebben steeds de bewegingen in de constructie gevolgd. In het pand is nergens ook maar het geringste scheurtje waargenomen.’

Grondwater

Een ander probleem waar de bouwer mee te maken kreeg, betrof de beheersing van het grondwater. Tijdens de werkzaamheden is het grondwater gemiddeld 70 centimeter verlaagd en bij de liftput zelfs anderhalve meter. Dit was niet zonder risico voor de belendende panden. Om schade aan die panden te voorkomen, zijn voor het verlagen van het grondwater vijf pompen ingezet die met een tijdklok werden in- en uitgeschakeld. Op die wijze kon het grondwaterpeil ’s avonds en in het weekend op het normale niveau worden gehouden. Om een grotere vrijheid in het gebruik van het souterrain te verkrijgen is een draagmuur met een dikte van 60 centimeter over een groot gedeelte gesloopt en vervangen door drie stalen kolommen. ‘Om die muur te kunnen verwijderen diende eerst de vloer te worden gestort. Ook moesten de tachtig aanwezige oude heipalen onder de draagmuur worden ingekort. We hebben de nieuwe vloer in twee delen gestort en afzonderlijk gefundeerd. Nadat de vloer gereed was, zijn er stempels geplaatst om de bovenbouw op te vangen. Ook hebben we gebruik gemaakt van een achttal vijzels die elk een draagvermogen hadden van 40 ton.’ Na het slopen van de muur zijn de twee afzonderlijke vloervelden met elkaar verbonden en is de staalconstructie aangebracht. Projectgegevens

Grachtenpand De Hoop, Keizersgracht 209 Amsterdam

Opdrachtgever: Eureka Projekten BV, Westwoud Hoofdaannemer: Aannemingsmij. Konst & Van Polen BV, Westwoud Architect: Hubers en Wiebe Architecten, Amsterdam Constructeur: Raadschelders Bouwadvies, Spaarndam Bouwsom: 2,75 miljoen euro

Indeling De Hoop blijft bijna gelijk

Het monumentale grachtenpand aan de Keizersgracht is in 1609 tegelijk met de belendende percelen gebouwd. Bijna 130 jaar later zou een grootscheepse verbouwing plaatsvinden en kreeg het pand zijn voorname en vooral indrukwekkende uitstraling. Bij die verbouwing, in 1738, kreeg het pand pas zijn huidige voorgevel met rijke bekroning en ontstond ook het monumentale trappenhuis. Dit trappenhuis, met zijn forse afmeting van 10 bij 17 meter, vormt de spil van het huis. De trap voert overigens slechts tot de eerste verdieping. De volgende woonlagen konden de koopmansfamilies die het pand tot aan het eind van de negentiende eeuw bewoonden, slechts bereiken via smalle kruipdoor- sluipdoorgangetjes en trappen. Op de drempel van de twintigste eeuw verloor het pand zijn woonbestemming. Sindsdien hebben vele ondernemingen hun kantoor erin gevestigd. Talrijke versieringen verdwenen (soms tijdelijk) achter dikke verflagen, stucwerk of plaatmateriaal. Toch zijn de bouwkundige aanpassingen door de eeuwen heen minimaal geweest. De indeling van het pand verschilt nauwelijks van de situatie aan het begin van de achttiende eeuw. ‘Nergens is ook maar een scheurtje waargenomen’

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels