nieuws

Woningstichting vestigt kantoor in industrieel monument

bouwbreed

wormerveer – De renovatie van de voormalige Boon Cacaofabriek in Wormerveer is voor betonreparatiebedrijf Ivacon uit Badhoevedorp niet alleen een zeer omvangrijk project, maar ook een werk met gevarieerde toepassingstechnieken. Want naast injectiewerk en het gebruik van spuitbeton moeten de betonreparateurs ook veel schade aan het industriële monument handmatig herstellen.

Jarenlang wierp de monumentale cacaofabriek van Boon haar treurige schaduw over het centrum van Wormerveer. Een pand te mooi en te belangwekkend om te slopen, maar lange tijd ook te kostbaar om te restaureren. Toen er vijf jaar geleden nagenoeg geen ruit meer heel was in het gebouw, ontfermde de woningstichting Woonmij Zaanstad zich over het complex. De twee markantste onderdelen daarvan, de cacaotoren die in vroeger tijden dienst deed als opslag, en de chocoladefabriek, worden nu gerestaureerd. In opdracht van de eigenaar heeft FKG Architecten uit Zaandijk het ontwerp gemaakt voor het nieuwe hoofdkantoor van de Woonmij Zaanstad in de voormalige cacaotoren en -fabriek.

Zeer slecht

Het complex is volledig opgetrokken in betonbouw. Tussen de kolommen van het betonskelet is niet-constructief metselwerk als opvulling toegepast. De staat van het beton was ondanks de vele reparaties die in het verleden zijn uitgevoerd op vele plaatsen zeer slecht. In de vloeren en kolommen was de wapening op talloze plaatsen zichtbaar en sommige kolommen in de dragende gevels hadden door de slechte staat van het beton hun constructieve functie nagenoeg verloren. Ivacon uit Badhoevedorp is door hoofdaannemer Kakes uit Zaanstad ingeschakeld voor de betonreparatie. ‘Dit werk behoort zeker tot een van ’s lands grootste betonreparaties die ooit aan één gebouw zijn uitgevoerd’, vertelt N. van Lith, algemeen directeur van Ivacon. ‘Van maart tot eind september zijn wij hier continu met vijftien medewerkers in twee ploegen aan het werk.’

Vakbekwaamheid

Het is vooral de combinatie van cosmetische reparatie en constructief herstel van het beton die volgens Van Lith een groot beroep doet op de vakbekwaamheid van zijn medewerkers. Een belangrijke techniek van het reparatiewerk betreft het aanbrengen van het spuitbeton. Meter voor meter van buiten naar binnen en van boven naar beneden wordt al het aanwezige beton met sloophamers gesaneerd tot op het ‘gezonde’ beton. Daarna wordt het beton voor het verkrijgen van een goede hechting gestraald. Waar nodig krijgt de constructie een nieuwe wapening. Ivacon brengt vervolgens het spuitbeton in meerdere fases aan, de eerste fase betreft de zijkanten van de kolommen, daarna de voorzijde. In sommige kolommen in de gevel was weinig meer over dan een beetje wapening. Hier heeft Ivacon rondom bekisting aangebracht. Omdat alle kolommen, stijlen en balken aan de buitenzijde van de gevels in het zicht blijven, wordt het beton als schoon zichtwerk afgewerkt. De kolommen zijn aan de bovenzijde verfraaid met ronde uitstulpingen. Hiervoor heeft Ivacon speciale bekistingen moeten vervaardigen. Het metselwerk van de dakrand bestaat uit geglazuurde stenen en wordt door deze versierde kolommen onderbroken. Ook het metselwerk rondom de dakrand krijgt nieuw voegwerk en beschadigde stenen worden vervangen. Ivacon werkt gelijktijdig met twee betonspuitmachines die beneden centraal staan opgesteld. In verband met de transportlengte is gekozen voor het droge spuitsysteem. Voor de opslag van de mortel heeft het bedrijf ook twee silo’s tot zijn beschikking. De cacaofabriek geldt als een voorbeeld van moderne industriearchitectuur. De architect heeft daarom voor oplossingen gekozen die de oorspronkelijkheid van het gebouw nagenoeg ongemoeid laat. De veranderende functie die het gebouw krijgt, vereist uiteraard wel de nodige aanpassingen. Waar architecten bij andere restauratiewerken gemakkelijk hun toevlucht zoeken tot verlaagde plafonds, verkoos FKG Architecten verhoogde vloeren die ruimte moeten bieden voor alle techniek. Op die manier blijven midden in de kantoorruimten ook de betonnen paddestoelkolommen in volle glorie zichtbaar. De keuze voor verhoogde vloeren heeft nog een ander voordeel. De werknemers kunnen straks ook door de hooggeplaatste ramen naar buiten kijken.

Paddestoelen

Deze achtkantige paddestoelkolommen zijn in de cacaotoren doorgetrokken op alle vijf verdiepingen. Ook de restauratie van deze kolommen met daarop de paddestoelen die de vloeren dragen betreft zichtwerk en is fasegewijs met speciaal vervaardigde bekistingen aangepakt. Telkens werden per kolom vier vlakken omkist. Na uitharding konden de vier resterende vlakken worden aangepakt. Ook de paddestoelen zijn op deze wijze behandeld. Veel handwerk zal nog nodig blijken voor de reparatie van de twee manshoge adelaars die boven op het hellende betonnen dak met ingelegde plavuizen staan. Van Lith: ‘De reparatie daarvan wordt het betere boetseerwerk. Het is een puur ambachtelijke klus die we tegelijk aanpakken met de reparatie van het betonnen dak waarop de adelaars staan. De ornamenten zijn ook in letterlijke betekenis de kroon op het werk. We hebben ervoor gekozen om de ornamenten niet te demonteren maar hier in het werk te repareren.’ De cacaotoren bezit overigens rondom de daklijst meerdere ornamenten. Het zijn versieringen opgebouwd uit ambachtelijk metselwerk. Ivacon is met de opdrachtgever in onderhandeling om ook het herstel hiervan op zich te nemen. Medio 2003 moet de oplevering van het complex plaatsvinden. Wormerveer, die dankzij haar ligging aan de Zaan zoveel aan de cacao-industrie heeft te danken, krijgt met de renovatie van de Boon-fabriek tegelijk een symbool en een industrieel monument. Lange tijd was de directe omgeving van de fabriek een ontoegankelijke enclave. Met het initiatief van Woonmij Zaanstad wordt het complex weer een publiek domein om trots op te zijn. Het complex wordt weer een publiek domein om trots op te zijn

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels