nieuws

‘Een goed gebouwklimaat moet je ontwerpen’

bouwbreed

deventer – Hij nam weliswaar afscheid als hoogleraar aan de TU Delft, maar is nog lang niet klaar met het uitdragen van zijn filosofie over het integraal ontwerpen. En dus blijft architect Jon Kristinsson actief betrokken bij de ontwikkeling van allerhande bouwproducten. Maar ook met vaatwasmachines, rioleringsinstallaties, of wat verder maar kan bijdragen aan een duurzame wereld.

vervolg van pagina 1

Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn. Een promovenda die hij nog begeleidt, ontwikkelt een waterzuiveringssysteem met groene algen. Dat moet een gesloten systeem opleveren om thuis toiletten mee door te spoelen. Daar hoeft dus geen kostbaar drinkwater meer voor te worden gebruikt, zelfs geen grijs water, maar het zwarte water wordt ‘eindeloos’ gezuiverd en hergebruikt. De techniek is afgekeken van de Russische ruimtevaart, waar de ontlasting van astronauten werden omgezet in reukloze eiwitten.

Holle heipaal

Het bassin dat nodig is voor dit proces, kan heel klein tussen translucente panelen verticaal onder een vensterbank worden geplaatst. Dat verzekert de algen van voldoende licht voor hun omzettingsproces. Het is één van de vele vondsten uit de rijke ideeënwereld van prof. ir. Jon Kristinsson; sinds ruim een maand emeritus hoogleraar milieutechnisch ontwerpen. Ook de holle heipaal is zo’n idee dat hem voorlopig nog niet met rust laat. Onder zijn leiding waren binnen de vakgroep ideeën ontwikkeld om dergelijke palen te benutten als warmtewisselaars. Dan hoef je geen aquifers aan te boren waardoor grondwaterstromen worden verstoord. Er waren vergevorderde ideeën, toen ze ineens op een bedrijf in Zeewolde stuitten dat net een fabriek had opgezet voor de fabricage van holle betonnen palen, omdat daarmee materiaal wordt bespaard, wat goedkopere heipalen oplevert. Kristinsson en een promovendus buigen nu zich over een slimme paalkop, waarmee de leidingen in de paal kunnen worden aangesloten op de warmtepomp. Bij al die technische ontwikkelingen heeft Kristinsson veel profijt van zijn achtergrond in de scheepvaart. Daardoor had hij geen angst voor natuurkunde of werktuigbouw, zoals veel van zijn collega’s. Want tijdens zijn opleiding tot stuurman aan de zeevaartschool van Reykjavik, moest hij zich heel wat harde techniek eigen maken. Helaas moest hij zijn opleiding staken toen hij gehoorschade opliep. Het schip waarmee hij voer deed toen net Rotterdam aan. Hij nam een kijkje in Delft op de bouwkundefaculteit en de IJslander ging nooit meer weg uit Nederland. Gevraagd naar Kristinssons mening over een nieuwigheid als een klimaatgevel, volgt een ferme relativering. ‘Die was al verouderd toen hij voor het eerst werd getekend’, klinkt het resoluut. ‘Wanneer je een goede kwaliteit glas gebruikt, is zo’n royale spouw nergens voor nodig. Dat is alleen maar zonde van de ruimte, de extra ruitenwasinstallatie en de zonwering.’ Met een gebouw als het nieuwe ING-hoofdkantoor langs de Zuidas in Amsterdam heeft hij dan ook weinig affiniteit. Een grotesk gebaar, dat elke band mist met zijn omgeving en is uitgerust met veel te dure installaties. De beloningssystematiek van installatieadvieseurs, zou heroverwogen moeten worden. Hun honorarium is afhankelijk van de installatiekosten en ze hebben er dus alle belang bij om zoveel mogelijk installaties in een project te krijgen. Dit terwijl je de installaties er volgens de filosofie van Kristinsson juist uit moet ontwerpen. ‘Je moet het gebouw zo tekenen dat er een minimum aan installaties nodig is. Ons kantoor heeft een gebouw ontworpen waarbij de adviseurs meer betaald kregen naarmate er minder installaties nodig waren. Dat leverde ingewikkelde discussies op, want je wordt betaald voor wat je niet bouwt. Maar daar kwamen we met de opdrachtgever goed uit. En zo hoort het eigenlijk’, aldus de gedreven hoogleraar. ‘Net zo goed als er voorafgaand aan een nieuwe bouwaanvraag eigenlijk eerst gekeken zou moeten worden of een gebouw überhaupt wel nodig is. Of er nergens iets leegstaat dat een nieuwe bestemming verdient. Uit oogpunt van milieu is niet bouwen immers beter dan bouwen. Maar die afweging wordt natuurlijk nooit gemaakt. Niet door gemeenten, niet door provincies, niet door bedrijven en al helemaal niet door projectontwikkelaars.’

Opvatting

Ook dat is een wat rare opvatting voor een architect. Een geluid dat Kristinsson niet altijd in dank wordt afgenomen, maar dat hij geregeld ventileert omdat hij niet wil dat we nu een hypotheek nemen op de toekomst door de aanleg van allerlei niet-duurzame bouwwerken en overbodige infrastructuur. ‘Kijk’, zegt hij ineens, terwijl hij wijst naar een foto van een torenflat in Dordrecht van zijn hand. ‘Dat is de enige woontoren in Nederland waarvan alle woningen georiënteerd zijn op het zuiden. Doordat de woningen aan de noordzijde een stukje achter het ronde gebouw vandaan komen, ontstaat er ruimte voor een woonkamer en een balkon op het zuiden.’

Integraal

Dat soort slimmigheden, daar draait het om bij integraal ontwerpen; de ontwerphouding waar Kristinsson zich al lang sterk voor maakt. De ideeën die hij in de loop van zijn meer dan veertig jaar durende architectuurpraktijk ontwikkelde, legt hij nu vast in een boek dat dit najaar verschijnt. Daarin maakt hij zoals gebruikelijk voortdurend uitstapjes naar andere vakgebieden. Alles hangt immers met alles samen. Het boek zal zeker niet het laatste zijn dat Nederland verneemt van de opmerkelijke IJslander, die behalve tussen zijn twee hersenhelften ook zijn hele leven moest schakelen tussen twee vaderlanden. Landschappelijk zijn er geen grotere tegenstellingen denkbaar, maar de bevolking van de twee landen hebben als overeenkomst dat ze voortdurend strijd moeten leveren. De ene tegen het water, de andere tegen het vuur in de vorm van gloeiend magma. Kristinsson heeft altijd beide elementen naar zijn hand willen zetten. Plus al die andere bouwfysische parameters die het uitgangspunt vormen voor zijn duurzame ontwerpen, waarbij geen aspect over het hoofd wordt gezien. ‘Heroverweging nodig van beloningssysteem installatieadviseurs’

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels