nieuws

Gruwelijke bustocht naar ‘kitschvilla’s en pieptuintjes’

bouwbreed

langweer – ‘Dit krijgt een staartje…’ Annie van der Velde, echtgenote van de voorzitter van FC Heerenveen, staat met gebalde vuisten voor haar villa in het Friese dorp Langweer. Twee strakke vleugels uit bruine baksteen, donker glanzende dakpannen en een forse, bestrate tuin. Het pand is het sluitstuk van een bustocht langs de lelijkste gebouwen van Friesland. ‘Het kan me niet schelen wat ze van ons huis vinden. Maar die bus komt de straat niet in!’

‘De Gruwelijke Bustocht’ heet de excursie die op initiatief van architectuurhistoricus Peter Karstkarel en de Keunstwurk uit Leeuwarden, vandaag wordt gehouden in verband met de Dag van de Architectuur. De tocht voert langs eenentwintig gebouwen die volgens de organisatoren beter achterwege hadden kunnen blijven. Cobouw nam vooraf een kijkje. Dat haar stulp is uitgeroepen tot een van de lelijkste huizen van het noorden, is niet de reden dat mevrouw Van der Velde zich opwindt. ‘Van mij mogen ze vinden wat ze willen.’ Maar dat de organisatoren haar niet van te voren hebben verteld dat er een bus met tientallen architecten, journalisten en zelfs cameraploegen langs komt om zich te vergapen aan de wanstaltigheid van haar huis, vindt ze ronduit onbeschoft. De buurvrouw knikt. ‘Zoiets lulligs doe je niet.’

Spannend

Karstkarel kijkt niet op van de reactie. Weliswaar haalde zijn ‘Gruwelijke bustocht’ uitgebreid de pers, de details hield hij doelbewust uit de publiciteit. ‘We hebben expres niemand van te voren ingelicht. Anders was het geen verrassing meer. Niet voor de deelnemers aan de bustocht en niet voor de ‘slachtoffers’. Zo wil ik het debat opgang brengen. Het is spannend. Ik weet ook niet hoe de mensen zullen reageren.’ Dat laatste is slechts ten dele waar. De route lekte uit, de regionale omroep toonde er beelden van en de eerste reacties bereikten Karstkarel. Sterker nog, de telefoon stond roodgloeiend. Waar is hij nou eigenlijk mee bezig?, wilden talloze boze bouwkundigen en opdrachtgevers weten. Hij stelde ze min of meer gerust, want, relativeert de architectuurhistoricus, ‘toen we de lelijke gebouwen gingen inventariseren, viel het in het algemeen best mee. Maar als er in de kleinere Friese gemeenten iets fout gaat, dan gaat het ook meteen onbarmhartig fout. Dat willen we laten zien.’ Onbarmhartig fout? Een voorbijganger in de Rozenlaan in Zwaagwesteinde waar een villa staat, die Karstkarel omschrijft als een ‘frutselwinkel met een kitschtuin’, zet verbaast zijn bril op zijn voorhoofd.

Smaak

‘Gruwelijk, zegt u? Best een leuk huisje lijkt mij.’ Zijn blik keurt het witte gevaarte, blijft even gericht op een vuilwitte bloembak waar een stenen hond tegen aanklimt en dwaalt vervolgens langs een betonnen nimf met waterkan. ‘Ik zie er niks lelijks aan. Nee hoor. Nou ja, die tuin is het niet helemaal. Een kwestie van smaak, denk ik.’ De bewoonster van een houten huisje, een paar honderd meter verderop, krabt haar van talrijke krulspelden voorziene hoofd. Ook haar optrekje staat op de zwarte lijst. De schrootjes aan de buitenkant bevallen de architectuurhistoricus niet. Om over het ‘pieptuintje’ te zwijgen. Al weer een voorbeeld van ‘onbarmhartig fout’. ‘Weet ik niks van’, zegt de bewoonster ongelovig. Ze kijkt tevreden naar haar in de ogen van Karstkarel, genadeloos verkeerde tuin. De mening van de architectuurhistoricus zal haar een worst zijn. Zij heeft het naar haar zin. Al ruim vijfendertig jaar, zegt ze erbij. En ach, die bus met stedenbouwkundige ramptoeristen mag wat haar betreft gerust langskomen. Ze ligt er niet van wakker. ‘Er stoppen hier dagelijks mensen om foto’s van mijn tuin te maken. Die vinden het wel mooi.’

Bordpapier

Karstkarels tocht voert niet alleen langs particuliere spookhuizen. Op het programma staat bijvoorbeeld ook winkelcentrum Damwoude. ‘Bordpapierarchitectuur’, zegt Karstkarel. ‘Het moet modern lijken, maar het blijft bordpapier.’ Dat de lokale neringdoenden daar genuanceerder over denken, laat zich raden. ‘Damwoude heeft alle bedrijven die u nodig heeft’, laat de lokale winkeliersvereniging trots weten via hun website. ‘Eigenlijk hoeft u nergens anders te gaan winkelen.’ Karstkarel: ‘Ach, eigenlijk is het meer zielig dan dat het lelijk is.’ Het enige lichtpuntje tijdens de gruwelijke bustocht is wat hem betreft de veevoederfabriek in Sloten. Weliswaar kleeft het gebouw als ‘een steenpuist tegen de rand van het stadje’, maar het heeft een sympathiek verleden. ‘In 1905 raakte Sloten ontvolkt. Op het moment dat het dorpje finaal dreigde leeg te lopen, besloot de familie Van der Wal er een particulier zuivelfabriekje te vestigen. De melkfabriek, waar tegenwoordig veevoer wordt gemaakt, redde het dorp.’

Kasteel

En dat is heel wat anders dan de villa van FC Heerenveen-voorzitter Riemer van der Velde in Langweer. ‘Een kasteel met voor de deur een plein waar de voetbalofficial aubades in ontvangst wil nemen’, sneert Karstkarel. Ondertussen heeft Annie van der Velde de zaak met haar man bepraat, vertelt ze een dag later aan de telefoon. Dat ze niet van te voren is ingelicht, vindt ze nog steeds een toonbeeld van gefnuikt fatsoen, maar ze zal er geen stennis over schoppen. ‘Mijn man zei meteen: ‘Laat toch gaan, maak je niet druk. Het is ’t niet waard.’ Hij heeft gelijk. Dus wat mij betreft mag die Karstkarel langs rijden. Wij zijn er klaar voor.’

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels