nieuws

Restaurateur zoekt weg in spanningsveld

bouwbreed

amsterdam – De Rijksdienst voor de Monumentenzorg wil authentieke onderdelen van het pand behouden, een opdrachtgever wil niet te veel geld uitgeven en een aannemer wil toch een mooi werk opleveren. Op de Nieuwendijk in Amsterdam legt bouw- en aannemingsbedrijf J.C. Nieuwenhuizen de laatste hand aan een restauratie waarbij ondanks het spanningsveld tussen partijen iedereen tevreden kan zijn.

Voor de aannemer bestond de opdracht uit twee onderdelen: het aanbrengen van een nieuwe fundering en de restauratie van het pand. Uitvoerder R. Tijs beschrijft: ‘Het traditionele Amsterdamse pand bestaat uit een voor- en achterhuis met tussengedeelte. Normaal gesproken sta je nogal eens in de blubber te werken bij funderingswerkzaamheden. Maar gelukkig voor ons was het voorhuis voorzien van een betonnen bodemafsluiter. Die konden we als werkvloer gebruiken. Het niveau in het lager gelegen achterhuis hebben we opgehoogd met schoon zand. Hierover is een afsluiter gestort van tien centimeter dik.’

Fundering

Voor de nieuwe fundering hakte de aannemer 22 gaten in het beton ten behoeve van de stalen buispalen die tot op een diepte van 17 meter zijn geheid. De nieuwe gewapend betonnen vloer werd vervolgens ingekast in de bouwmuren om de oude fundering te ontlasten. De wapening van de vloer was volgens Tijs kwaliteitswerk: ‘Het vlechtwerk voor de 35 centimeter dikke vloer is in het werk gemaakt. Dat was een keuze van vlechtersbedrijf Ed Rollenberg en Zoon uit Zaandam. Het was geweldig om de vlechters aan het werk te zien. Binnen twee dagen waren ze al klaar.’

Fliering

De Nieuwendijk is een van de oudste bebouwde lokaties in Amsterdam. Toch vielen de ‘vondsten’ die normaal gesproken bij restauraties naar boven komen tegen. ‘Het oudste gedeelte van dit pand is het achterhuis. Hier troffen we verschillende soorten bakstenen en metselverbanden aan uit verschillende tijdvakken. Maar eerlijk gezegd haalden we weinig oude onderdelen naar boven.’ Voor zover mogelijk bleven de authentieke onderdelen, zoals grenenhouten vloerbalken, behouden. Zo werd bij een raveling alleen de raveelbalk vervangen maar niet de vloerbalken. Op zolder trof Tijs een compleet hijsrad aan. ‘Het touw ontbrak, maar de gaten zaten nog in de vloer.’ Het rad wordt bediend met een ‘oneindig’ touw in een lus vanaf de tweede of derde verdieping. Over de spil van het rad loopt het hijstouw via de hijsbalk naar buiten voor het laten zakken en optakelen van goederen. De eikenhouten hijsbalk heeft Tijs ook vervangen. De zolder is voorzien van een vliering. Tijs: ‘Dat woord komt eigenlijk van de langsbalk die in de lengte van de kap onder de sporen zit.’ Het zoldertje dat op de ‘fliering’ werd gemonteerd, heette flieringzolder en is uiteindelijk tot vliering verbasterd.

Dekstukken

De voorgevel is gereinigd, van een nieuwe snijvoeg voorzien en in de lijnolie gezet. ‘Doodzonde’, vindt Tijs het. ‘Die gevel was prachtig, maar omdat hij voorheen was geölied moest dat weer terugkomen.’ De achtergevel is opnieuw gestuukt en voorzien van een blokverband. In afwijking van de oude stuclaag van kalkspecie is de gevel nu voorzien van een buitenklimaat bestendige UP 220, die bovendien nog werd afgeschilderd. Het pannendak was zo slecht dat alle VH-pannen zijn afgevoerd en vervangen door OVH-pannen. Met het afvoeren van de dakpannen verdwenen ook drie zandstenen dekstukken van de tuitgevel. Tijs: ‘Daar heb ik wel even van wakker gelegen. Ik heb wel honderd keer tegen iedereen geroepen dat het zandsteen behouden moest blijven. En toen iemand even niet oplette, verdwenen ze met de dakpannen in de vuilcontainer.’ Tijs wist te achterhalen dat het puin op weg was naar Watergang als verharding voor een weiland. ‘De boer begreep de opwinding helemaal niet. Na twee uur zoeken vonden we ze terug. Hij snapte niet wat er nou zo bijzonder was aan die oude stenen.’

Winkelstraat

Eenmaal terug op de Nieuwendijk ging het weer mis. ‘De stenen lagen op de stoep klaar voor verticaal transport richting dak met een kleine container. Dus toen iemand bevestigd kreeg dat de stenen in die container mochten, verdween de eerste al in de vuilcontainer en brak in stukken. Ternauwernood wisten we de laatste twee te behouden.’ Inpandig is Tijs ook bijna klaar. Hij vindt het jammer dat mooie plafonds met balken zijn verdwenen onder gipsplaat. Anderzijds is hij wel weer tevreden over de authentieke keuze voor met stopverf beglaasd enkel glas in alle ramen met mooie scharnieren. Tijs wijst op de condens op het glas: ‘Enkel glas is natuurlijk altijd gevoeliger voor condens maar het pak water dat er nu op staat is het gevolg van het verse stucwerk.’ Tijs ervaart het spanningsveld tussen monumentenzorg en de opdrachtgever. De rijksdienst wil zoveel mogelijk behouden en de opdrachtgever moet op de kosten letten. Anderzijds wil Tijs mooi werk leveren. ‘Zo proberen we toch binnen het budget bijvoorbeeld de mooiste scharnieren en espagnoletten voor de ramen te vinden. Maar dat is best lastig want als je afwijkt van een standaardscharnier ben je meteen veel duurder uit.’ Het werk verloopt ondanks de logistieke moeilijkheden van een drukke winkelstraat goed. De werknemers parkeren hun auto in Amsterdam-Noord en komen op het ‘fietsie’ naar de Nieuwendijk

Projectgegevens

Opdrachtgever: NV Stadsgoed, Amsterdam Constructeur: Duyts Bouwconstructies BV, Amsterdam Hoofdaannemer: Bouw- en aannemingsbedrijf J.C. Nieuwenhuizen, Amsterdam Betonijzervlechter: Vlechtersbedrijf Ed Rollenberg & Zn VOF, Zaandam

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels