nieuws

Pyramide van Austerlitz in oude glorie

bouwbreed

In de gemeente Woudenberg heeft nogal wat natuur plaats moeten maken voor een brok compleet verkommerde Franse cultuur uit 1804. Bijna 3 hectare bos moest eraan geloven om de Pyramide van Austerlitz zijn oorspronkelijke autonome positie terug te geven.

Het historisch waardevolle rijksmonument – zelfs voor Europese begrippen uniek – behoefde na jarenlang door het oprukkende groen te zijn opgeslokt, opnieuw enige distantie.

Met het restauratieplan is ruim een miljoen euro gemoeid. Het Prins Bernhard Cultuurfonds draagt bij in de helft van de kosten. De trapsgewijze vorm van de piramide wordt met graszoden hersteld. De werkzaamheden worden per restauratieonderdeel aanbesteed. In het najaar van 2004 is de opening gepland. Het is dan tweehonderd jaar geleden dat de Franse generaal Auguste de Marmont samen met zijn manschappen als eerbetoon aan keizer Napoleon in enkele weken tijd het groene monument neerzette. En dus niet om er de slag bij Austerlitz in het huidige Tsjechië mee te markeren, want die strijd moest nog worden gevoerd. Uit tijdverdrijf werden de soldaten aan het werk gezet; zij hadden hun trainingsprogramma namelijk al eerder afgerond. De piramide begon zijn bestaan dus eigenlijk als een soort Napoleontische folly.

Pas een jaar na de bouw van het monument krijgt het een andere functie en herinnert het gedenkteken aan de slag bij Austerlitz. De op de top gebouwde houten obelisk legde nog geen tien jaar na oprichting al het loodje.

Heiplaggen

Eroderende elementen hebben de destijds uit heiplaggen en zand opgetrokken piramide door de jaren heen zo goed als om zeep geholpen. Wat nog rest, oogt als een bedroevend staaltje culturele krijgerskunst dat in zijn huidige verval de bezoeker een aandoenlijke aanblik verschaft. Nauwelijks een spoortje meer van vroegere Franse grandeur.

Architect Pieter van Traa ging als kind op schoolreisje naar de piramide. “Toen ik bij de restauratieplannen werd betrokken, was het voor mij een echte ‘aha erlebnis’. Bijzonder aan dit project is dat we vanaf nul moesten beginnen. Er bestonden op papier wel enkele maatvoeringen, maar die spraken elkaar tegen. Door de rigoureuze bomenkap is nu een grote vrije cirkel ontstaan waardoor ook de dichtgeslibde droge gracht weer valt te herleiden. We hebben aan de zijkant van de piramide een proefsleufje gegraven als een soort archeologische opgraving. Daaruit hebben we de maten kunnen halen. Uit dat profiel konden we de hoogte en de aan- en optrede van de piramide reconstrueren. Deze werd in 1804 namelijk trapsgewijs gebouwd.”

Al zoekende in het veld kwam Van Traa tot verhelderende ontdekkingen. “Opeens vielen alle puzzelstukjes op de juiste plek. Historische bronnen bevestigden uiteindelijk het door ons gevonden aantal treden en de buitenmaten van het monument. Vervolgens stuitten we op een tweede belangrijk punt: in 1896 is de nieuwe obelisk gebouwd op een sterk geërodeerde piramide. Hierdoor is de pronknaald visueel gezien als het ware in de massa weggezakt. Dit euvel wordt straks verholpen door de omwalling van het uitkijkplateau iets op te trekken.”

Huisje

Naast restauratie van de piramide en de droge gracht, worden ook de toegangstrap naar het uitkijkplateau en het kleine huisje aan de voet van het monument gerenoveerd. Het huisje dateert van 1910 toen het toerisme rond de piramide op dreef kwam. Nog voor de bouwkundige aanpak plaatsvindt, wordt in de komende maanden een rode beukenhaag geplant om de nieuw verworven open cirkel, met een straal van meer dan honderd meter, te accentueren. Een graskweker uit Noordwijkerhout heeft inmiddels vijf voetbalvelden gras voor de restauratie van de piramide ingezaaid. De blokzoden zullen het monument straks gestapeld omkleden.

Volgens Roland Blijdenstijn, cultureel erfgoeddeskundige bij de provincie Utrecht, is de oorspronkelijke structuur van het piramideterrein onherkenbaar geworden, doordat het gebied gaandeweg volledig met bos dichtslibde. “Daardoor is de laan, die leidde naar de centrale tent van De Marmont, al in de negentiende eeuw verdwenen. Die Franse genietroepen hadden de plek van de piramide daar overigens heel bewust gepland.

De piramide hebben ze vooral ook berekend in relatie tot het landschap van de Utrechtse Heuvelrug. Zo staat de piramide exact op de breedtelijn van de Domtoren van Utrecht. Maar dan ook werkelijk exact! Het kamp Austerlitz is georiënteerd op de kerktoren van Amersfoort. Twee jaar daarvoor hadden de Fransen die toren als geodetisch middelpunt van Nederland bepaald.

Relatie

De piramide is gebouwd in relatie tot de beide torens, de Amersfoortsestraatweg en het Slot Zeist. In die samenhang is een bewuste relatie gezocht. De piramide is een fascinerend monument. Het gemis van de gekapte oude bomen wordt gecompenseerd doordat je de piramide nu weer helemaal kunt beleven. Ook de oude laan wordt hersteld.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels