nieuws

IJzerherstellers pleiten voor duidelijker bestekken

bouwbreed Premium

harlingen ­ Bij restauratie van oude kerken en monumentale panden kijken bestekmakers te weinig naar de vraag hoe het ijzerwerk moet worden hersteld. Vaak volstaat men met de zin ‘ijzer conserveren door verzinking’. Dat is veel te kort door de bocht, vinden Lilian Fopma en Louis de Wit uit Harlingen. Beiden zijn erkend ijzerhersteller. Zij pleiten voor duidelijker bestekken met specificaties voor de manier van verzinken, laagdiktes en verfsystemen.

“IJzerherstel is nog steeds een ondergeschoven kindje”, vindt Fopma. “Al wordt het langzamerhand iets beter.” Samen met haar partner De Wit runt ze een straal­ en constructiebedrijf in Harlingen. IJzerherstel is hun specialiteit. Ze doen dat voor in restauratie gespecialiseerde bouwbedrijven, overheden en voor particulieren. “We restaureren en behandelen muurankers, trekankers, torenspitsen, stoepkettingen, hekwerken, gietijzeren bankjes en zelfs lantaarnpalen, auto­onderdelen en stoplichten”, somt ze op. “Veel Friese torenspitsen zijn al door ons behandeld. Die stoplichten zijn afkomstig uit Sri Lanka. We knappen ze op voor een collega­constructiebedrijf.” Fopma leerde het vak van haar opa en vader die het bedrijf in 1956 startten als smederij. Sinds twee jaar staat ze op eigen benen. Bewust koos ze voor een specialisatie in ijzerherstel. “Het allerbeste is om met de hand gemaakte, ijzeren straat­ of huisornamenten te stralen en dan de schooperen”, doseert ze. Schooperen is een techniek waarbij het te restaureren ijzer wordt behandeld met een laagje zink of zinkaluminium dat met een speciaal pistool onder geringe hitte in nevelvorm wordt aangebracht. Deze laag beschermt het ijzer van binnen en van buiten tegen corrosievorming door water en zuren.

Ruw

“De zinkal­bolletjes hechten zich in het ruwe oppervlak dat tijdens het stralen in het ijzer ontstaat. Je krijgt dan een licht ruwe ondergrond die ideaal is voor het aanbrengen van bijvoorbeeld een epoxyprimer. Niet alleen blijft de ijzerstructuur dan gehandhaafd, de verf bladert na het schooperen niet af. Het eindresultaat blijft dus jaren goed. Kijk maar naar de drie bruggen die we hier in hartje Harlingen hebben gerestaureerd en geschoopeerd. Dat is nu bijna vijftien jaar geleden en er is nog geen spoortje roest te zien. Met alleen thermisch verzinken en het aanbrengen van een poederlaag, zoals nu vaak gebeurt, is dat niet het geval.” Stralen en schooperen is een vrij kostbare techniek. De Wit: “We hanteren een uurprijs. Het schooperen van een hekwerk met veel krullen en andere versieringen, neemt nu eenmaal relatief veel tijd. Heb je grote, makkelijk te behandelen ijzeroppervlaktes, dan kun je beter naar een verzinkerij gaan. Die rekenen vaak met een kilogramprijs.” De grootste ergernis van Fopma en De Wit is dat veel mensen te makkelijk denken over de behandeling van ijzer. “In een bestek zie je vaak dat er maar één regel aan is gewijd, terwijl er voor hout en steen uitgebreide voorschriften zijn opgesteld. Dat zou voor ijzer ook moeten. Het is geen kwestie van een beetje menie over de roest smeren en klaar. Die reclamefilmpjes voor verf die je zo over roest kunt smeren, zijn echt grote flauwekul. De roest blijft immers! De verf gaat na verloop van tijd bladderen en voor je het weet loopt er een roestspoor over je pas gerenoveerde gevel.” Fopma pleit ervoor dat voortaan in bestekken wordt aangegeven hoe het ijzer moet worden verzinkt, welke laagdikte de zinklaag moet hebben, welk verfsysteem moet worden gebruikt en welke laagdikte de verf moet hebben en waarop moet worden gelet tijdens het plaatsen. Omdat er geen echte brancheorganisatie is voor ijzerherstellers ­ het smidsgilde is toch wat anders ­ kaart ze haar ideeën zelf aan. Bijvoorbeeld bij Monumentenzorg en op restauratiebeurzen. Ook schrijft Fopma zelf bestekken voor ijzerbehandeling. Verder wil ze op internet de resultaten openbaar maken van een studie die ze doet naar ijzerconservering zodat andere restaurateurs daar ook van kunnen profiteren.

‘Planmakers zien ijzer over het hoofd bij restauraties’

Meer informatie is te vinden op www.fopma.nl.

Reageer op dit artikel