nieuws

Creatief Heerema uitgeraasd op land

bouwbreed

Ze zouden de conservatieve bouwwereld wel even wakkerschudden met hun eigenzinnige benadering, de offshoretijgers van Heerema. Maar na zes jaar houdt het concern die plannen voor gezien. Twintig miljoen gulden armer, een aantal opmerkelijke patenten rijker.

Een debacle? Ir. Johan Schippers schudt ontkennend zijn hoofd. Nee, sommigen zien het misschien zo, maar hij zeker niet. De beslissing om niet langer een positie als civiele aannemer op het land na te streven is een juiste geweest, zegt hij. Na zes jaar investeren was er gewoon te weinig uitzicht op een goede marktpositie. Het draagvlak voor de innovatieve technieken van Heerema ontbrak daarvoor.

Jammer vindt Schippers het natuurlijk wel. De divisie Infrastructures die hij leidde en waar de landactiviteiten van het offshorebedrijf waren ondergebracht, is immers opgeheven. “Als je een pot met goud in handen hebt gehad, is het moeilijk loslaten. Maar voor het bedrijf is het toch verstandig geweest.”

Verrast

Waar het mis ging? Schippers weet het wel: het afketsen van de overname van NS-dochter Strukton, een jaar geleden. Met het inlijven van een bouwer die het klappen van de zweep kent, had Heerema zijn activiteiten in een stroomversnelling willen brengen. “De overname was een duidelijke strategische stap. Met Strukton zouden we over een lichaam beschikken dat ons toegang tot de markt zou geven.”

Maar de onderhandelingen liepen stuk. Waarom weet Schippers eigenlijk nog steeds niet precies. De boeken waren bestudeerd en hadden weliswaar niet tot een jubelstemming geleid, maar de activiteiten van de twee firma’s sloten prachtig op elkaar aan. “Dat de NS de gesprekken nog voor het aflopen van de onderhandelingenstermijn afbrak, heeft ons daarom zeer verrast”, zegt Schippers. “We hebben ook geen heldere verklaring van de NSgekregen.”

Een poging om na de mislukte acquisitie zelf een uitvoerend bouwbedrijf op poten te zetten, is nooit serieus overwogen. Dat zou gewoonweg te veel tijd, en dus geld, hebben gekost. Bovendien was er in de bouw nog te weinig draagkracht voor Heerema’s zelfontwikkelde bouwtechnologieën.

Patenten

Ook is niet gezocht naar een andere overnamepartner. Over het waarom blijft Schippers vaag. Misschien omdat er geen vergelijkbare bedrijven zijn als Strukton, een niche-speler waarvan de activiteiten zo mooi aansluiten op die van Heerema? Of omdat het tij keerde in de offshore en Heerema’s kernactiviteiten weer meer geld opleverden? Dat was destijds immers een van de drijfveren voor de stap op het droge, om minder gevoelig te zijn voor de sterke conjunctuurschommelingen van de olie en off-shore. Of omdat de overvloedige regelgeving op het land het werk voor de vrije jongens uit de offshore teveel belemmerden? Dat laatste in ieder geval niet, aldus Schippers. “De risico’s in de offshore zijn groot en het moet allemaal in een keer goed. Voor zeven dagen op zee heb je soms wel een voorbereiding van twee jaar nodig. Die wereld is lang niet zo vrijgevochten als het lijkt.”

De vraag is wat er nu allemaal gebeurt met de technologie die door Heerema Infrastructures is ontwikkeld. In zijn nieuwe functie van Director Technology bij Heerema Marine Contractors, verwacht Schippers nog wel tijd te hebben om die technieken aan de man te brengen. Hij is evenwel niet van plan om de patenten voor een symbolische prijs in de uitverkoop te zetten. “We weten wat ze waard zijn en zullen verdere ontwikkeling van harte ondersteunen, maar we gooien ze niet op straat.” Opvallend is dat de laatste tijd veel bouwers zich melden aan zijn bureau, om te kijken of ze nog iets kunnen doen met de erfenis van Heerema. “Nu we ons terugtrekken van land, zijn er toch geïnteresseerden.”

De Nederlandse bouw mag dan niet open hebben gestaan voor de andere kijk van de eigenzinnige offshoretijgers; andersom heeft de offshore-poot van het bedrijf wel wat geleerd van het avontuur in de bouw, zegt Schippers. Infrabouwers gebruiken hun zware materieel bijvoorbeeld niet alleen om te hijsen en te plaatsen, maar zo nu en dan ook om materialen op te pikken. Volgens Schippers is dat een fundamenteel andere werkwijze dan in de offshore gebruikelijk is, maar die nu bij Heerema wordt toegepast.

Olievelden

Het op een na grootste kraanschip van de firma, de Balder, is recent omgebouwd zodat er ook pijpen aan dek meegenomen kunnen worden. Het schip werd vooral aangepast om diverse constructieactiviteiten in het water tot drieduizend meter diepte uit te voeren, zoals het plaatsen van modules en het leggen van pijpleidingen. Omdat Heerema verwacht dat de exploratie van diepe olievelden een grote vlucht zal nemen, heeft het bedrijf fors geïnvesteerd in het ombouwen van de Balder: in totaal maar liefst 180 miljoen euro. Daarbij verschrompelen de investeringen van 20 miljoen voor activiteiten op het land. Hoe duizelingwekkend dat bedrag ook mag klinken voor elke rechtgeaarde bouwer.

De erfenis van Heerema

Heerema trekt zich weer terug op zee. Maar niet zonder een opmerkelijke erfenis achter te laten.

Heerema was een van de trekkende partijen binnen het ITM-consortium, dat een alternatieve boortunneltechniek ontwikkelde met een glijbekisting. Maar wat Heerema betreft ging die techniek nog niet ver genoeg. Vanuit de gedachte dat je in de Nederlandse bodem niet moet boren (“boren doe je in een muur, maar niet in boter of een stuk kaas”), ontwikkelde het bedrijf een techniek waarbij met een jetgraafmachine een ring grond wordt weggespoten in de bodem. Die ring wordt vervolgens gevuld met spuitbeton. Al doende werkt de installatie zich naar voren en vormt een geëxtrudeerde tunnel waarvan de grond in de kern pas na uitharden van de wanden wordt afgegraven. De Amerikaanse patenten van die techniek zijn kortgeleden afgegeven, waarmee wereldwijd de rechten zijn afgeschermd.

Verder ontwikkelde Heerema technieken om spoorviaducten voor de HSL-Zuid vanuit de baan te bouwen. Dus zonder grote bouwwegen aan te leggen werd vanaf een smalle bouwplaats een spoorviaduct gebouwd. In een consortium met TBI en een grote Franse aannemer werd op verschillende stukken van de HSL ingeschreven, maar geen van die pogingen was succesvol.

Een derde opvallend gebied waar Heerema zich op begaf was de industriële bouw. Dat traject was wel succesvol en leidde tot de bouw van de Bolder, het opvallende hoofdkantoor van zwaartransportbedrijf Mammoet dat afgelopen najaar stekkerklaar naar zijn plek in de Rotterdamse haven werd gevaren. Het hele concept om dat kantoor industrieel, in de loods van Heerema Grootint, te bouwen en vervolgens te verschepen, kwam uit de koker van Heerema. Een aanpak die menig aannemer de ogen opende, want niet gehinderd door weer of wind kwam in amper zes maanden tijd een opvallend gebouw van tien verdiepingen tot stand.

Niettemin bleek het keer op keer moeilijk de conceptuele kant te gelde te maken. Heerema moet het bij zijn technieken niet hebben van kilo’s staal of kuubs beton, zoals er traditioneel in de bouw wordt gerekend. De meerwaarde van de complete engineering volgens een totaalconcept, daar gaat het de offshorebouwers om. Maar bij het werken op het land blijkt het moeilijk om die meerwaarde te gelde te maken.

‘Te gelde maken vernieuwende ideeën niet gelukt’

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels