nieuws

Zwemmen in troebele cijfers

bouwbreed Premium

Zwemmen in troebele cijfers

Hoeveel rekenen aannemers teveel? Kunt u even zeggen wat de prijs van dit of dat project had moeten zijn? De schaduwboekhouding van Koop en andere bouwbedrijven lijkt in heel zijn omvang beter te vergelijken met de puntentelling van bridge of mahjong dan met de fiches uit het casino: wel grote getallen, maar vooral virtueel. De burger wil graag weten welke schade het samenspel van aannemers de maatschappij heeft berokkend. De parlementaire enquêtecommissie worstelt er zichtbaar mee en vraagt geregeld bij aannemers naar de juiste marktprijs. En krijgt nul op het rekest. In het kielzog van ongeoorloofd vooroverleg zijn zeker soms prijzen opgedreven. Maar als het incidenten zijn, loopt het weg bij de commissie, die zich immers met de structuur bezig houdt. Materialiteit – ons nieuw verworven accountantsjargon – is nodig om straks met forse conclusies te komen. Veel helpers heeft de commissie niet om deze knellende vraag op te lossen. De onderzoeken die het ministerie van VROM onlangs heeft laten verrichten, hadden tot doel op macroniveau meer helderheid te geven. Het enige concrete resultaat is tot nog toe een studie van TNO-SEO naar de prijs en kostenontwikkeling in de bouwsector. Over de gww-sector is te weinig vergelijkingsmateriaal voorhanden. De studie moest zich helaas beperken tot een analyse van de prijzen per vierkante meter kantoor, uitgesplitst naar markt en overheid van 1990 tot 2000. En wat blijkt: de overheid is maar liefst 10 procent duurder dan de marktsector. Daar hebben we wat. Helaas, om er meer over te zeggen hebben de onderzoekers een vervolgopdracht nodig. Er zijn namelijk heel wat plausibele oorzaken voor dit verschil aan te geven, en die beschrijven ze nogal omstandig. De belangrijkste is wel dat de bron van hun analyse, de bouwkostenopgave bij de aanvraag bouwvergunning, een erg onbetrouwbare is. De overheid zal netjes de eigen bouwkostenraming in de bouwaanvraag zetten, maar veel andere aanvragers maken gebruik van de gelegenheid door een lagere bouwkostenopgave ook een lagere bouwleges te betalen. Bouw- en Woningtoezicht kan dit niet controleren. Bij de bouwvergunningaanvraag is niet meer dan een voorlopige kostenraming voorhanden, want het moment van aanvraag ligt vaak voor de aanbesteding. Wist u dat deze bouwkostenopgave sinds enkele jaren de bron van de CBS-bouwkostenindex voor woningbouw is? De bouwwereld heeft macrogegevens voorhanden over omzet en prijsontwikkelingen, die CBS, CPB en EIB bijhouden. Maar de commissie zal diep moeten graven om bruikbaar materiaal te vinden om de totale schade die de maatschappij heeft opgelopen als resultaat van samenspelige aannemers, te schatten. Sterker nog, wij kunnen SEO-TNO steunen in de constatering dat statistisch materiaal buiten de kantorensector niet voorhanden is en voegen eraan toe dat de kantorenanalyse ook niet deugt. Bij de titel ‘Statistisch onderzoek’ had een analyse van de spreiding en betrouwbaarheid van gegevens niet misstaan, maar die ontbreekt geheel. Gebrekkig feitenmateriaal over prijsvorming in de bouw en projectontwikkeling heeft een jaar geleden al een flinke aanvaring gegeven tussen NVB en CBS. De bouwende ontwikkelaars vroegen aandacht voor de verminderende kwaliteit van de statistiek voor de bouw, zeer tot ongenoegen van het CBS. Het thema staat sindsdien meer ‘op de agenda’. Het unieke karakter van het gros van de bouwprojecten maakt onderlinge vergelijking moeizaam en tijdrovend. Het blijkt haast onmogelijk om aanbestedingsresultaten en kwaliteitskenmerken van de bouwwerken op enige schaal te verzamelen en op statistisch verantwoorde wijze te analyseren. In de segmenten waar de overheid actief is of de bouw bekostigt, zoals rijkshuisvesting, onderwijs, gezondheidszorg, openbare ruimte en infrastructuur is de onderlinge vergelijkbaarheid van bouwwerken beperkt, en de projectgegevens worden zelden systematisch bij elkaar gebracht. Of en hoe dit gebeurt heeft in de enquête nog geen aandacht gekregen. We zullen die vraag daarom vaker horen: kunt u ons een idee geven wat de prijs had horen te zijn?

Reageer op dit artikel