nieuws

Uitbreiding haven Harlingen vindt deels droog plaats Verticale drainage

bouwbreed Premium

harlingen – Aannemerscombinatie CZH brengt het fijne zand dat is gebaggerd bij de aanleg van de industriehaven in Harlingen aan in een dunne laag over het nieuwe haventerrein. Hierna wordt een laag goed zand, ontgraven uit een eerder opgespoten voorbelasting, over het opgespoten terrein gereden. Deze methode maakt het overbodig om het terrein hoog op te spuiten en vervolgens langdurig te ontwateren.

Dirk van Reijendam, projectleider voor de uitbreiding van de Tweede Industriehaven in Harlingen, noemt het eigenlijk een rechttoe-rechtaan civieltechnisch werk. Toch hebben wel degelijk bijzondere omstandigheden nogal wat aandacht geëist. Neem de voorzieningen ter voorkoming van de verzilting van het kwetsbare landbouwgebied in de directe nabijheid, de verschillende waterstanden waarmee rekening moest worden gehouden of de gefaseerde ontgraving van de havenkom die de opdrachtgever had voorgeschreven. Voor Van Reijendam zit het werk van de eerste fase er zo ongeveer op. Eind vorige maand heeft de Friese gedeputeerde Van Klaveren de eerste buispaal van de openbare kade geslagen. Alles bij elkaar gaat het om 420 meter kademuur. Bij de uitvoering van deze tweede fase van de uitbreiding is Combinatie CZH weer in combinatie gegaan met aannemerscombinatie CHH. Het maken van de kademuur is niet Van Reijendams tak van sport. Werkzaam bij baggermaatschappij Boskalis lag voor hem het zwaartepunt in de eerste uitvoeringsfase, de ophoging van circa 25 hectare grond voor de uitbreiding van de industriehaven (totaal 50 hectare) en het uitgraven van een nieuwe havenkom van 15 hectare. Maar ook in de tweede fase komt Combinatie CZH aan de bak: het baggeren van de doorsteek naar de bestaande industriehaven en het vrij baggeren van de kademuur. Geheel volgens plan is de havenkom inmiddels gerealiseerd, er is een nieuwe zeewering over een lengte van 1650 meter aangelegd en het haventerrein is voor ruim de helft opgehoogd. De bestaande Waddenzeedijk langs de havenuitbreiding is verbreed.

Afgraven

‘Bij het uitgraven van de havenkom hadden we te maken met vier grondslagen die we in vier afzonderlijke fases hebben afgegraven’, vertelt Van Reijendam. ‘Onze opdrachtgever, de ontwikkelingsmaatschappij Westergo waarin vier gemeenten en de provincie participeren, schreef in het bestek voor dat elke fase apart ontgraven moest worden om zodoende verschillende grondslagen op verschillende plekken te kunnen verwerken. Vanuit het oogpunt van hergebruik van grond is dat goed te begrijpen maar het neemt alle flexibiliteit in de uitvoering van het werk weg.’ Met een ingewikkeld ontgravingsplan is in nauwe samenwerking met de opdrachtgever de ontgraving van de havenkom zodanig uitgevoerd dat verschillende fases tegelijkertijd konden worden ontgraven en toch de juiste grond op de juiste plek werd verwerkt. Dit betekende minimaal oponthoud voor de cutterzuiger en dus winst in de uitvoeringstijd. Toch was de verwerking van de verschillende grondslagen niet zonder problemen. Tot een diepte van vier meter bestond de grond uit een kleiachtig zand, de volgende meter betrof een veenlaag. Deze lagen werden verwerkt in de terreinophoging. Na opspuiten bleek dit materiaal onbegaanbaar en daarom is besloten de op te spuiten laag zo dun mogelijk te houden. De vereiste hoogte voor ophoging was +4,40 m NAP. Er is opgehoogd tot tussen +2,50 m en + 3,00 m NAP over een grotere oppervlakte. ‘Op dit moment wordt het verschil van opgehoogd met droog ontgraven zand uit de voorbelasting van de kademuur teniet gedaan, zodat dit terrein nu wel begaanbaar is. Op deze manier is geen kruimel materiaal verloren gegaan en zijn ingewikkelde en tijdrovende ontwateringsmethoden niet nodig gebleken. De voorbelasting diende toch droog ontgraven te worden en nu bleek het mogelijk die direct in de omgeving te verwerken’, aldus Van Reijendam. Op een diepte van tussen vijf en tien meter werd mooi zand aangetroffen dat geschikt bleek voor de aanleg van de zeewering. Maar de haven moest worden uitgegraven tot een diepte van twintig meter en de laatste tien meter bestond weer uit een laag kleiachtig zand die werd gebruikt voor de aanleg van een voorbelasting voor de kademuur en voor de terreinophoging.

Polder

De nieuwe havenkom en het haventerrein zijn aangelegd in een poldergebied dat ligt op +0,40 m NAP. Om schade aan de landbouwgewassen in de polder te voorkomen, moest toetreding van zoute kwel worden vermeden. Dat is gerealiseerd door tijdens het uitgraven de havenkom te vullen met het zoete boezemwater uit het Van Harinxma Kanaal. Tot het moment dat de nieuwe haven volgend jaar wordt gevuld met het zoute water uit de Waddenzee, fungeert de nieuwe haven eigenlijk ook als een boezem. De druk van het zoete water in de haven verhindert de toetreding van het zoute kwelwater van de Waddenzee. ‘Op de grenzen van de havenkom hebben we eerst de taluds droog ontgraven tot een diepte van -4 m NAP. Door fijne samenstelling van de grondslag treedt het water niet snel uit. We hadden maar één pomp nodig om deze sleuf van circa 600 meter lengte droog te houden. Op die manier konden we de oeverwerken droog uitvoeren. De taluds bleven keurig in tact.’, zegt Van Reijendam. ‘Zinkstukken heb je bij deze werkwijze niet nodig. Verder is het talud gangbaar opgebouwd met een geweven filterdoek met lussen en aan de onderzijde een kraagstuk van 2 meter. Vervolgens een 15 centimeter dikke laag filtersteen met daarop een halve meter dik breuksteen 40 – 200 kilo.’ Ook de eerste meters grond in de haven zijn droog uitgegraven. Daarna is pas de cutterzuiger gekomen om de haven op de vereiste diepte (-20 m NAP) te brengen. ‘Om de haven te bereiken, moest de zuiger over de bestaande zeedijk worden getild. Demontage en vervolgens weer montage van de zuiger zou al gauw een week of vier in beslag hebben genomen. Het alternatief was de zuiger uit het water tillen en vervolgens over de weg naar zijn plaats van bestemming brengen’, verklaart Van Reijendam de beslissing. ‘Dankzij de aanwezigheid van een scheepslift van de scheepswerf Welgelegen in Harlingen bleek dit een aantrekkelijke optie. In één dag was de zuiger uit het water getild, met trailers van firma Mammoet een stukje over de dijk gereden en vervolgens weer te water gelaten. Diezelfde week lag de zuiger al proef te draaien. ‘Het vereiste natuurlijk voorbereiding, maar het heeft flink tijd opgeleverd’, aldus Van Reijendam.

Drijven

Circa 1,2 miljoen kubieke meter is via een leiding van een kleine kilometer uit het Van Harinxma Kanaal naar de nieuwe haven gepompt. Teneinde de zuiger drijvend te houden en de toetreding van te veel zout kwelwater tegen te gaan, werd het zoete boezemwater voortdurend aangevoerd. Straks is de polder met een goed functionerende zeewering afgeschermd en is het probleem van kwelwater aanzienlijk minder. De brede dijksvaart, die is gegraven langs het binnenbeloop van de nieuw aangelegde zeewering, zal eventueel kwelwater dan opvangen. In het voorjaar van 2003 wordt de nieuwe haven verbonden met de bestaande haven. In oktober van dit jaar moet de aannemingscombinatie de nieuwe zeewering opleveren. In het dijklichaam zijn waterspanningsmeters aangebracht voor de monitoring van de wateroverspanning in de ondergrond. Over enkele maanden zal de ondergrond voldoende stabiliteit hebben, zo is de verwachting. Inmiddels is begonnen met de uitvoering van fase II. Hierin is onder meer de aanleg van de openbare kade begrepen. Om het zettingsproces te versnellen, is over de hele lengte van 420 meter een voorbelasting tot +7 m NAP en verticale drainage aangebracht. De drainagelinten zijn op 1 meter van elkaar geplaatst en van +2 m NAP tot -9 m NAP geprikt. Ook de aanleg van de kade vindt in het droge plaats. De kademuur betreft een combiwand van 28 meter lange buispalen met stalen damwandplanken die drievoudig worden aangebracht. Boven op de damwand komt een betonnen kesp. Het enige hout aan de kademuur is de Azobé drijfgording. De combiwand is verankerd met 32 meter lange stangen in een ankerscherm. Het zand dat gebruikt is voor de voorbelasting van de kademuur is van goede kwaliteit en wordt verspreid in de directe omgeving in een relatief dunne laag over de ophoging van het haventerrein. Volgens het bestek moet het haventerrein op + 4,10 m NAP komen. Van Reijendam: ‘De opleverhoogte van de zeewering is + 6,45 m NAP. Het moet dus flink tekeer gaan wil het haventerrein onderlopen. Eens in de tienduizend jaar is er een kans op een waterstand van +5,05 m NAP. Diezelfde computermodellen hebben berekend dan eens in de honderd jaar het water naar + 4,15 m NAP kan stijgen. De waterspiegel kan dus nog behoorlijk stijgen voor het hier fout gaat.’

Meer kade

De uitbreiding van de Industriehaven in Harlingen is in maart 2001 begonnen. Rond 1 mei van dit jaar is de eerste fase van uitvoering geleidelijk overgegaan naar fase II. Aanvankelijk stond in het uitbreidingsplan voor de industriehaven slechts een openbare kade van 300 meter aan de oostkant van het nieuwe havenbekken in de planning. Maar de toekomstige gebruikers gaven aan behoefte te hebben aan een grotere kade. Daarop is besloten nog eens 120 meter extra aan te leggen. De tweede fase van de havenuitbreiding wordt uitgevoerd door de combinatie CHH/CHZ. Deze combinatie bestaat weer uit twee combinaties van aannemingsbedrijven die al enige tijd in de haven van Harlingen bouwwerkzaamheden uitvoeren of recent hebben afgerond. De Combinatie Harlinger Haven heeft in 2000 en 2001 de accommodaties voor de visserij in Harlingen verbeterd. In deze combinatie werken samen BAM NBM Infra, Ballast Nedam Infra Noordoost en De Boer & De Groot.

Kosten

De Combinatie Zeehaven Harlingen heeft de eerste fase van de uitbreiding van de Industriehaven uitgevoerd. In deze combinatie werken samen Ballast HAM Nederland, Boskalis en Haarsma Tjerkwerd. De uitvoeringskosten van deze fase bedroegen 7,5 miljoen euro. De tweede fase van het werk, inclusief de extra kadelengte, is voor een bedrag van 6,5 miljoen euro aangenomen. De eerste schepen zullen in het najaar van 2003 in het nieuwe deel van de haven kunnen afmeren. ‘Geen kruimel materiaal verloren gegaan’

Reageer op dit artikel