nieuws

Apeldoorns Kanaal: van barrière naar verbindende factor

bouwbreed Premium

APELDOORN – Nog een kleine tien jaar te gaan en dan horen de twee helften van Apeldoorn, aan weerszijden van het Apeldoorns Kanaal, echt bij elkaar. Herinrichting van de oevers moet ervoor zorgen dat de langzaam verloederende industriezone langs het water plaatsmaakt voor een groen leefklimaat, en dat het water een verbindende factor wordt in plaats van een barrière. Een project met een looptijd van twintig jaar.

‘Het kanaal tussen Hattem en Dieren werd in de negentiende eeuw door koning Willem III gegraven om het dorpje Apeldoorn een economische impuls te geven. Verschillende kleine industrieën, zoals koper- en papiermolens en wasserijen langs de sprengen, maakten er gebruik van. Gedurende de eeuw daarna vestigden zich steeds meer bedrijven en ontstond een langgerekte industriezone langs de oevers’, vertelt projectmanager H. Selen. Intussen groeide Apeldoorn snel. Vanaf de jaren twintig vestigden zich pensionairs uit het westen en oud-Indiëgangers die zich aangetrokken voelden door de residentiële uitstraling vanwege Het Loo. Later kwamen er veel dienstverlenende bedrijven en werd een deel van de overheid van Den Haag naar Apeldoorn verplaatst, zoals de Belastingdienst en het Kadaster.

Gaten

De grote nieuwe wijken, die onvermijdelijk aan de overzijde van het kanaal verrezen, beknelden de industrie langs het kanaal. Selen: ‘Het gestage verdwijnen van bedrijven liet het laatste kwart van de vorige eeuw gaten achter die gevoelig waren voor verloedering.’ Een stedenbouwkundig masterplan van bureau Geurtsen & Partners uit Delft in samenwerking met Bureau Quadrat uit Rotterdam bracht daar verandering in. Het water vormt niet langer een doods lint door de stad, maar geeft de langzaam veranderende omgeving juist extra kwaliteit. Het bureau deelde het oevergebied in zeven vlekken in, waarvan er inmiddels twee klaar zijn. Aan een derde en vierde wordt hard gewerkt. De bouw in de vijfde vlek gaat volgend jaar van start en voor zes en zeven zijn plannen in ontwikkeling. In alle deelplannen gaat het om een mix van gestapelde en lage woningbouw, aangevuld met kantoren, winkels, voorzieningen of ontspanning. Al in 1991 werd met het deelplan Koningshaven gestart. Het omvat een openbare garage, commerciële ruimten en 180 woningen, deels in de puntige woontoren die de bijnaam ‘Het Potlood’ kreeg. De verbinding met het water werd gemaakt door een stadsterras langs het kanaal aan te leggen, dat half plein en half park is. De straat aan de andere kant werd verlegd, zodat die beter aansloot op het terras naar het kanaal. Aan de overzijde van het water verrees na 1996 Welgelegen Centrum, de tweede fase van het ambitieuze plan, ontwikkeld door Loostad Ontwikkeling en Ufkes Bouw, beide uit Apeldoorn. Het bevat ruim honderd woningen in drie woontorens en honderd laagbouwwoningen. Om de buurt met het water en met Koningshaven te verbinden, werd fietsbrug ‘De Freule’ aangelegd. De overspanning werd ‘Brug der Zuchten’ genoemd na een reeks tegenvallers, waaronder het verkeerd om aanvoeren ervan voor de plaatsing. Het deel Welgelegen Park is een groene buurt in aanleg. ‘Vroeger lag hier een landgoed. Omdat daar destijds omheen is gegraven, zit er nu een bocht in het kanaal. De bomenrijen en de padenstructuur van dat landgoed worden teruggebracht in de inrichting’, vertelt de projectmanager. Een oud brugwachtershuisje is herbouwd en deels uitgebreid tot restaurant met een terras aan het water. Ook in het driehoekige deel Stadskade, ontwikkeld door Strabag uit Den Haag, Woningstichting Ons Huis en Goossens Bouw uit Rijssen, krijgt het water weer aanzien. De gebouwen die langs het water komen, buigen mee met de lichte bocht in het kanaal en worden in het midden onderbroken, zodat het binnenplein ook op het kanaal aansluit.

Beslotenheid

Voor Welgelegen Haven hebben de stedenbouwers eveneens gekozen voor beslotenheid. De buurt krijgt aan de rand woningbouw met vijf lagen, waarachter laagbouw is gepland. Hofjes en een pleintje moeten het buurtgevoel versterken. Kantoren en winkels behouden de samen met de school de levendigheid overdag. In totaal komen er tweehonderd woningen, waarmee in 2003 wordt gestart door Ontwikkelings Maatschappij Apeldoorn (OMA) in samenwerking met het Apeldoornse Bouwbedrijf Nijhuis en woningbouwvereniging St Joseph. De laatste twee buurten, Haven Centrum en Veldhuis zijn nog in de ontwikkelingsfase. Voor de eerste zijn plannen voor wonen en binnenstedelijke functies in de maak. Ze worden ontwikkeld door de RO-Groep en woonstichting Ons Huis. De laatste buurt zal worden ingevuld door OMA en Trebbe Ontwikkeling uit Enschede. Tot nu toe hebben naast de stedenbouwkundigen een kleine dertig architecten aan de plannen gewerkt en is met talloze marktpartijen samengewerkt. Als in ongeveer 2010 het Kanaaloeverproject ten einde is gekomen, zijn er 1700 woningen, 30.000 vierkante meter kantoor en 20.000 vierkante meter overige functies gerealiseerd. Auto’s verdwijnen bijna geheel uit het straatbeeld en worden ondergebracht in vijftien ondergrondse parkeergarages. De gemeenten die aan het water liggen, zullen zich samen inspannen om het kanaal weer bevaarbaar te maken voor de pleziervaart, zodat straks ook weer boten door het gebied varen en het kanaal weer bij de leefomgeving van Apeldoorn hoort. ‘Gaten die gevoelig waren voor verloedering’

Reageer op dit artikel