nieuws

Landbouwproducten basis van ecologische woningen; Nieuw materiaalgebruik in voorlopig ontwerp Agrodôme

bouwbreed Premium

wageningen – Onder de projecttitel Agrodôme verrijzen volgend jaar in Wageningen vier voorbeeldwoningen waarin zoveel mogelijk alternatieve milieuvriendelijke toepassingen worden samengebracht. ‘Er wordt veel gedaan aan energiebesparing, maar het materiaalgebruik blijft onderbelicht.’

Dit zegt J. van Dam, die namens het Agrotechnologisch Onderzoeksinstituut (ATO) uit Wageningen in dit project participeert. Bij het milieuvriendelijk en duurzaam bouwen gaat het al lang niet meer over zonnesystemen, ondergrondse warmte-opslag en gescheiden watersystemen alleen. Landbouwproducten als vlas, hennep en riet, schapenwol en leer, maar ook eiwitten en vetten kunnen worden ingezet als alternatieve grondstoffen voor de productie van bouwmaterialen. Het is dan ook de bedoeling dat samen met de gemeente, de stichting Duurzaam Bouwen Wageningen en De Woningstichting in Wageningen Agrodôme zo veel mogelijk wordt opgebouwd uit landbouw-, ofwel verbouwbare producten.

Doel

Doel van het project is om te laten zien wat de toepassingsmogelijkheden voor de bouw zijn, als het gaat om het gebruik van hernieuwbare materialen. Niet alle alternatieven die gebruikt worden zijn een noviteit. ‘We schuwen de bestaande wegen niet’, verklaart Van Dam. ‘Natuurlijke vezels en wol worden nu al in isolatiematerialen gebruikt en ook houtskeletbouw en grasdaken zijn niet nieuw. Maar op grote schaal wordt het nog niet ingezet. Bovendien zijn niet eerder zo veel verschillende mogelijkheden in één project samengebracht.’

Bouwecologie

BEAR Architecten uit Gouda en Archiservice uit Den Bosch, beide gespecialiseerd op het gebied van bouwecologie, hebben het voorlopig ontwerp getekend. Hoe Agrodôme er precies uit zal zien en welke (houtskeletbouw) constructies er worden gebruikt, hangt voor een groot deel af van de producenten die aan het project mee willen werken. ‘We zijn afhankelijk van producenten van bouwmaterialen die hun machines beschikbaar willen stellen’, legt Van Tol uit. Zo zoeken de initiatiefnemers bijvoorbeeld een kanaalplatenproducent die experimentele platen wil maken. Bij de selectie van bouwmaterialen wordt naast het gebruik van verbouwbare grondstoffen ook gelet op het energiegebruik tijdens de productie en de mogelijkheid het materiaal te recyclen. De grondstoffen voor hernieuwbare materialen worden bij voorkeur lokaal verbouwd. ‘Er hoeft dan weinig transport plaats te vinden’, licht Van Tol toe. Er zijn al veel mogelijkheden door het projectteam op een rijtje gezet. Er kan onder meer gebruik worden gemaakt van eiwit als basis voor schuimbeton, van cellulose voor versterking van materialen en wellicht van silica-as, uit verbranding van stro en gras, als bindmiddel voor mortel en beton. Ook lijmen, coatings en lakken kunnen gemaakt worden op basis van bijvoorbeeld plantaardige olie en eiwit. Het is alleen niet makkelijk de fabrikanten zo ver te krijgen om experimentele materialen te produceren. ‘De bouwmarkt is vrij conservatief’, noemt Van Dam een van de knelpunten.

Materiaalkeuze

De initiatiefnemers begrijpen wel dat veel producenten verplichtingen zijn aangegaan met leveranciers van grondstoffen en dat verandering daarom moeilijk is. ‘Ze hebben best een gewillig oor als het gaat om cement- en betonvervangende producten’, ervaart Van Tol. ‘Maar de gangbare grondstoffen zijn goedkoop en worden op grote schaal gebruikt. Het probleem is alleen dat veel van deze grondstoffen eindig zijn’, benadrukt hij, verwijzend naar oppervlaktedelfstoffen. Van Dam noemt nog een rem op de ontwikkeling: ‘In vergelijking met Duitsland heeft de opdrachtgever hier veel minder invloed op de materiaalkeuze. Om die reden is in Duitsland de bouwecologie al verder gevorderd.’ Niet alleen de milieuaspecten staan voorop in Agrodôme, er wordt ook gekeken naar het wooncomfort, het binnenklimaat van de woningen en onderhoud.

Rc-waarde

‘De nieuwe bouwmaterialen moeten wel kwalitatief hoogwaardig zijn’, benadrukt Van Dam. ‘Zo is bijvoorbeeld de Rc-waarde van het door ons gebruikte isolatiemateriaal minimaal gelijkwaardig aan de gangbare materialen. Voor elk experimenteel materiaal dat we gebruiken is een verklaring van gelijkwaardigheid gewenst.’ Van Tol verwacht dat er best wat concessies gedaan moeten worden: ‘Het is echter ook van belang om beperkingen te signaleren’, vindt hij. Het projectteam sluit niet uit dat er naast hernieuwbare materialen gecombineerde producten worden ingezet, zoals vezelversterkte composieten. Bij de monitoring van het project, die maximaal vijftien jaar duurt, wordt gelet op de milieubelasting van het onderhoud, de levensduur van de materialen en de woonbeleving en gezondheid van de bewoners.

Subsidies

De bouwmaterialen voor Agrodôme komen voor een deel uit de bestaande markt voor milieuvriendelijke producten, het overige deel zal dus samen met bouwmaterialenproducenten moeten worden gemaakt. De initiatiefnemers verwachten daarvoor nog de nodige subsidies los te krijgen. Er is ruim de tijd genomen om de plannen uit te werken, zodat zo veel mogelijk principiële keuzes gemaakt kunnen worden, veel nieuwe materialen kunnen worden toegepast en er tijd is om producenten over de streep te trekken. Begin volgend jaar moet de bouw van de vier woningen beginnen. Locatie

De vier woningen worden gebouwd aan de rand van de Wageningse uiterwaarden. De gemeente heeft de grond inmiddels beschikbaar gesteld. Van de vier huizen zullen er twee worden bewoond, één wordt er gebruikt als demonstratiewoning en de andere gaat plaats bieden aan een milieuorganisatie. ‘Uiteindelijk is het de bedoeling dat alle vier de huizen worden bewoond’, aldus J. van Tol van De Woningstichting, die Agrodôme straks zal exploiteren. De totale bouwinvestering is geraamd op een kleine 900.000 euro.

Projectgegevens

Initiatiefnemers De Woningstichting, Agrotechnologisch Onderzoeksinstituut (ATO), gemeente Wageningen, Stichting Duurzaam Bouwen Wageningen (DuBoWa) Opdrachtgever De Woningstichting Wageningen Architecten BEAR Architecten Gouda, Archiservice Den Bosch Aannemer en technische installaties nog niet bekend Raming totale bouwinvestering 877.500 euro

Reageer op dit artikel