nieuws

Getordeerd isolatieglas vraagt specifieke detailsProjectgegevens

bouwbreed Premium

alphen aan den rijn – Bij het aanbrengen van het glas in de gevel van het nieuwe stadhuis in Alphen aan den Rijn past HBG Utiliteitsbouw regio West, voor het eerst koud getordeerd isolatieglas in roestvaststalen U-profielen toe. HBG werkt samen met Octatube spacestructures uit Delft. Om een waterdichte aansluiting te maken tussen glas en dichte gevel- en dakconstructies, zijn in samenwerking met Bureau Dak Advies uit Gorinchem detailleringen ontwikkeld. De kunststof membranen worden onder de zinken dakbedekking op de profielen geföhnd.

Stadhuis Alphen aan den Rijn krijgt primeur

Behalve om zijn vormgeving valt het nieuwe stadhuis van Alphen aan den Rijn vooral op door het royale gebruik van glas. Het gebouw bestaat uit drie bouwdelen. Een vrij rechthoekig complex waarin kantoren van commerciële bedrijven worden ondergebracht, een verbindend deel voor het Services Centrum Alphen en het Palet, het feitelijke stadhuis. De vorm van het dak vertoont inderdaad een opvallende gelijkenis met een schilderspalet, met dit verschil dat het niet vlak is maar in twee richtingen gebogen. Het kost zelfs moeite duidelijk aan te geven waar het dak, dat deels een dakbedekking heeft van zinken felsbanen en deels van witte pvc, overgaat in de gevel. Over deze complexe gevel/dakconstructie lopen zes glasstroken kris kras door elkaar. Vanwege de langwerpige slierten spreekt men in Alphen aaan den Rijn van de spaghettiramen.

Oorspronkelijk hout

In het oorspronkelijke ontwerp nam architectenbureau Erick van Egeraat associated architects nog houten kozijnen op, maar hiervan is afgezien. Omdat de ramen de ronde vormen van dak en gevel moeten volgen en ook de helling waarin de ramen staan varieert, zou elk raam licht moeten vertanden om de hellingshoek te overbruggen. Uitvoeringstechnisch zou de kozijnfabrikant tot op de bodem moeten gaan en wat betreft de garantie op waterdichtheid zou het een beetje de goden verzoeken zijn. Daarop kwam een systeem van structurele beglazing in beeld, zoals toegepast in het grootste deel van de overige glasgevels, waarbij het isolatieglas aan boven- en onderzijde gezet is in een U-profiel en de verticale naden worden gekit. Koud getordeerd isolatieglas bleek te kunnen als gebruik werd gemaakt van iets dunner glas; Alphen aan den Rijn heeft de primeur.

Steunpunten

Om te zorgen dat de kit tussen de getordeerde spaghettiramen strak blijft, komen steunpunten op de naden tussen de ramen. Deze steunpunten bestaan uit een klemplaatje dat wordt afgesteund op de consoles van de spanten. ‘De aansluitingen tussen de dakbedekkingsystemen en de ramen hebben een behoorlijke studie vereist’, erkent Margriet Müskens, projectvoorbereider van hoofdaannemer HBG Utiliteitsbouw. ‘In het bestek waren deze aansluitingen uiteraard niet opgenomen, gezien het houten ontwerp. Zowel op het dak zelf als bij de overgang van dak naar gevel liggen de ramen op een aantal plaatsen vrijwel plat. Vooral daar is de waterdichtheid van cruciaal belang. Samen met Bureau Dak Advies en directeur Nico Hendriks (tevens verbonden aan de faculteit bouwkunde van de TU Eindhoven, red.) hebben we de detailleringen uitgewerkt.’ Ook de overige gevels bestaan goeddeels uit structurele beglazing. Deze gevels zijn voorzien van een bomen- en bladerenprint. Het betreft zo’n duizend ramen van verschillende afmetingen (circa 1,80 x 1,80 meter). Tijdens de ontwerpfase was sprake van toepassing van getordeerd isolatieglas in het deel aan de atriumzijde bij de entree. Dit was echter nooit eerder toegepast en nog in ontwikkeling. Het zag er naar uit dat de ontwikkeling het uitvoeringsproces niet kon bijhouden en dat er daarom driehoekige panelen toegepast dienden te worden. Maar in de dagen dat werd gezocht rd naar een oplossing voor de spaghettiramen, versnelden de technische ontwikkelingen en haalden de mogelijkheden de architect in.

Extra laag

Een directe aansluiting van de pvc-dakfolie op de rvs U-profielen moet een effectieve waterkerendheid garanderen. Deze pvc-dakfolie op het palet is feitelijk aangebracht als extra laag onder de zinken felsbanen om daarmee elk risico op lekkage te voorkomen. Immers, het hele dak is een aaneenschakeling van aansluitingen tussen zinken dakbedekking en ramen. Het gebogen dak van het palet is als volgt opgebouwd: een onderconstructie van geperforeerd staalplaat met een extra dikke (0,4 millimeter) PE dampremmende laag. Vervolgens een isolatiepakket van een harde persing minerale wol die in twee lagen van 60 millimeter is aangebracht. De keuze voor twee lagen harde persing is gemaakt, omdat daarmee de vormen van het dak kunnen worden gevolgd en het isolatiemateriaal redelijk beloopbaar is. Over deze isolatie komt vervolgens een extra laag kunststof (pvc) dakbedekking. Het isolatiepakket wordt dus letterlijk ingepakt. Op de kunststof dakbedekking komt vervolgens het regelwerk en de ruwe delen voor de bevestiging van de zinken felsbanen. Het regelwerk wordt door het isolatiepakket heen in de stalen ondergrond bevestigd. Dankzij dit regelwerk ontstaat een 100 millimeter brede spouw tussen kunststof dakbedekking en zink en is ventilatie mogelijk. ‘De feitelijke waterdichtheid tussen ramen en dakbedekking realiseren we door op het U-profiel waarin het glas is gevat een foliestaalplaat te lijmen. Op deze foliestaalplaat kan de pvc-dakbedekking worden geföhnd. Het is een vrij bewerkelijke methode, maar niet overdreven’, vindt Müskens. ‘Veel ramen liggen vrijwel plat en bij zware regenval zal het water er overheen gutsen.’

Rillen

Om de toevoer van het hemelwater naar de afvoeren te reguleren, zijn op een aantal plaatsen op het dak compartimenteringen aangebracht door middel van rillen. Per compartiment stroomt het water naar de diverse pluviasystemen. Daar waar de dakbedekking uitsluitend uit pvc bestaat, is de kunststof dakbedekking in de overlap mechanisch bevestigd en zijn de naden vervolgens met warme lucht afgedicht. Op de plaats waar het dak van het palet een punt vormt, bereikt het gebouw zijn grootste hoogte. Om voldoende bevestigingspunten te verkrijgen, heeft de dakdekker hier op basis van windberekeningen verhoudingsgewijs smalle banen toegepast.

Toleranties

De overige structurele beglazing wordt, in tegenstelling tot de spaghettiramen, gemonteerd aan stalen, ellipsvormige buizen, die met behulp van consoles zijn gemonteerd aan de stalen hoofddraagconstructie. Alleen al door de omvang, maar vooral door de vorm van het gebouw vergde dit het uiterste ten aanzien van de maatvoering. Voor de kolommen is een tolerantie toegestaan van +/- 20 millimeter. Voor de geprinte ruiten geldt een tolerantie van slechts +/- 1 millimeter. De geringste overschrijding van de tolerantie maakt het onmogelijk het glas te plaatsen. Daarom moeten de grootste verschillen in maatvoering worden opgevangen in de detailleringen tussen ellipsvormige buizen en stalen kolommen. Kleinere verschillen in maatvoering zijn nog net bij te stellen met de knooppunten waarin het glas wordt geklemd. Het centraal gelegen Service Centrum is een vrijwel kolomloze ruimte. De weinige noodzakelijke kolommen zijn gesitueerd aan de periferie van deze ruimte. Constructief is dit opgelost door het dak aan stalen spanten te hangen, die bijna diagonaal de tientallen meters lange ruimte overspannen. De spanten vormen tegelijk de ophangconstructie voor lange lichtstraten, eveneens weer opgebouwd uit isolatieglas. Ook hier is het glas weer gevat in rvs U-profielen met een vergelijkbare detaillering als de spaghettiramen. Het betreft hier echter vlakke glaspanelen.

Zonwering

Een groot deel van de glazen gevel is uitgevoerd met een gevelprint van bomen en bladeren die is aangebracht in het isolatieglas. Behalve een esthetische functie heeft deze print ook een zonwerend effect. De afbeeldingen zijn als zeefdruk afgedrukt op de binnenzijde van het buitenpaneel. Müskens: ‘Het effect is bijzonder aardig, maar wat betreft productie en logistiek vraagt het buitengewoon veel inspanning.’ ‘Bij het werk aan de glazen gevel en het dak zijn enorm veel partijen betrokken’, vervolgt Müskens. ‘HBG voor het timmerwerk en de bevestiging van de U-profielen, de dakdekker voor de aansluitingen en dan natuurlijk de glasleverancier. De duizend panelen hebben alle verschillende maten.’ ‘Het ene bedrijf drukt de print op de buitenruit, een ander brengt een zonwerende coating aan op de binnenruit, vervolgens moet het weer naar een fabriek om er isolatieglas van te maken. Om precies te weten op welke plaats wat voor paneel moet komen, moeten alle panelen worden gecodeerd’, legt zij de complexiteit uit. ‘Kortom, alleen al de wijze waarop het glas wordt geproduceerd en aangeleverd is eigenlijk een prestatie. En dan hebben we het nog niet eens over de montage en de aansluitingen met dak en gevel.’ ‘Geringste overschrijding tolerantie maakt plaatsen glas onmogelijk’Opdrachtgever Gemeente Alphen aan den Rijn Architect Erick van Egeraat associated architects, Rotterdam Hoofdaannemer HBG Utiliteitsbouw regio West, Capelle a/d IJssel Constructeur ABT Delft Bouwfysisch adviseur Peutz, Zoetermeer Advisering dak en aansluitingen glas/dakbedekking Bureau Dak Advies, Gorinchem Gevel (structurele beglazing) Octatube spacestructures, Delft Dakbedekking kunststof en bitumen Finkenflügel, Alphen aan den Rijn Dakbedekking en gevelbekleding zink Brouwers Zink, St. Geertruid

Reageer op dit artikel