nieuws

Nieuwe Hollandse Waterlinie moet gaan leven

bouwbreed

De provincies Gelderland, Zuid-Holland en Noord-Brabant werken aan een plan om de Nieuwe Hollandse Waterlinie op hun grondgebied nieuw leven in te blazen. Over een jaar moet het plan klaar zijn. Tot die tijd staan bouw- en uitbreidingsactiviteiten in het waterliniegebied op een laag pitje.

De drie provincies, betrokken gemeenten en waterschappen hebben dat afgesproken tijdens een startbijeenkomst in slot Loevestein. Een projectgroep-Zuid onder leiding van de Gelderse gedeputeerde van ruimtelijke ordening en volkshuisvesting Th. Peters (CDA) gaat mogelijke knelpunten inventariseren en een visie ontwikkelen op de rol en betekenis van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

“De Nieuwe Hollandse Waterlinie heeft grote cultuurhistorische waarde”, zegt Peters. “Wij willen die waarde behouden en waar mogelijk verder ontwikkelen en versterken. Dat is ook een economisch belang: de Nieuwe Hollandse Waterlinie kan een toeristische attractie van internationale allure worden.”

Verdedigingswerk

De Nieuwe Hollandse Waterlinie bestaat uit een reeks forten en inundatiewerken, die zich door Gelderland, Noord-Brabant, Zuid-Holland, Utrecht en Noord-Holland slingert. Anderhalve eeuw geleden werd het imposante verdedigingswerk aangelegd om de ‘vesting Holland’ – vooral Utrecht en Noord-Holland – te beschermen tegen een aanval door vijandelijke troepen.

Via een ingenieus systeem van sluizen, dammen, dijken en waterlopen kon een groot deel van het land onder water worden gezet; te ondiep om erover te kunnen varen, te diep om er goed doorheen te kunnen lopen. Het water als bondgenoot in de strijd, Hollandser kan niet.

Gebruikt is het systeem nooit. Door de opkomst van de luchtvaart verloor de waterlinie vanaf begin vorige eeuw zijn militaire betekenis. Veel fortificaties, bomvrije bunkers en waterhuishoudkundige werken zijn in de loop der jaren vervallen. Maar er is nog genoeg waardevols over.

Het behoud en herstel daarvan is het uitgangspunt van de rijksnota Belvedère uit 1999. Het streven is onder meer de Hollandse Waterlinie op de Werelderfgoedlijst van de Unesco geplaatst te krijgen.

Cultuurhistorie

Gelderland, dat van de drie provincies de grootste delen van de Waterlinie op haar grondgebied heeft, spreekt zich in de eigen nota Belvoir uit voor het behoud en de ontwikkeling van cultuurhistorische waarden. De plannen voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie passen naadloos in dit nieuwe provinciaal beleid, zegt gedeputeerde Peters. “Behoud en versterking van cultuurhistorische waarden is sinds 1 januari 2001 een wezenlijk aspect van het provinciaal beleid. Dat betekent dat we dit uitgangspunt een grote rol laten spelen bij de beoordeling van bijvoorbeeld gemeentelijke uitbreidingsplannen. Harde keuzes gaan we daarbij niet uit de weg. We zullen een uitbreidingsplan zeker afkeuren als het schade toebrengt aan de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het is belangrijk dat betrokken partijen zich bewust worden van de betekenis van de waterlinie. Vaak weten bijvoorbeeld gemeenten niet dat hun grondgebied onderdelen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie bevat.”

Een voorbeeld is de situatie in de Bommelerwaard, waar een regionaal plan ruimte biedt voor grootschalige glastuinbouw. Peters: “Maar zo’n ontwikkeling past totaal niet meer in wat ons nu voor ogen staat met de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Samen met de betrokken gemeenten gaan we die bestemming dus zodanig veranderen dat deze past beter bij de nieuwe inzichten.”

Aanpassing

In de praktijk zullen de gevolgen meevallen, verwacht de gedeputeerde. Hij denkt dat het nieuwe beleid vooral zal leiden tot kleine, minder ingrijpende aanpassingen van bouw- en uitbreidingsplannen. “Maar dat gebeurt nu ook al. Zo is het plan voor de uitbreidingswijk Vuren-West, die midden in het waterliniegebied ligt, beter afgestemd op de historische omgeving. Rond de wijk komt een aarden wal en ook in de vormgeving van de huizen houden we meer rekening met de cultuurhistorie.”

Desondanks zullen in de drie provincies nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen met terughoudendheid worden bekeken. “We hebben afgesproken dat we pas op de plaats maken tot we een goed beeld hebben van de knelpunten. De inventarisatie van de knelpunten is de basis van een integrale visie die we gaan ontwikkelen op de functie en betekenis van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in onze provincies. In die visie zijn alle beleidsterreinen meegenomen, van natuurontwikkeling tot economische aspecten.”

Het is niet de bedoeling de Nieuwe Hollandse Waterlinie alleen te conserveren, benadrukt de gedeputeerde. “Ons uitgangspunt is: behoud door ontwikkeling. Dat wil zeggen dat we nieuwe bestemmingen gaan zoeken voor het bestaande.” Meer concreet denkt hij aan het hergebruik van forten als congrescentra, horecavoorzieningen of kantoorruimte. “Want waarom zou een gerenommeerd architectenbureau geen representatief onderkomen in een oud fort willen hebben?”

Financiering

De meer vervallen delen van de Waterlinie, zoals de soms halfvergeten, her en der in het landschap verscholen inundatiesluisjes, zullen zo veel mogelijk worden gerestaureerd. “We gaan niet zo ver dat we oude inundatievelden onder water zetten. Maar het geheel moet wel authentiek blijven. Dat maakt de linie zo interessant voor toeristen. We maken er geen pretpark van, maar denken aan andere vormen van toerisme. Zo maak je de waterlinie met goede fietsverbindingen goed toegankelijk, zonder het algehele beeld te verstoren.”

Hoewel Peters geen idee heeft van de kosten, maakt hij zich weinig zorgen over de financiering van de plannen. “Rijk en provincies stellen middelen beschikbaar, maar we denken ook zeker aan particuliere investeringen, al dan niet in de vorm van pps-constructies. Er is geld genoeg in Nederland en er wordt erg veel geïnvesteerd in industrieel erfgoed. Wat dat betreft, denk ik misschien erg liberaal: als iemand met een goed plan komt, komt het geld er vanzelf wel.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels