nieuws

Een onduidelijke plek middenin een grote bocht

bouwbreed Premium

Een enkele spelende jongere, een tapijt van vetplantjes en in de hoek een kunstwerk van transparante kubussen. Het hart van nieuwbouwwijk De Aker is nog een onduidelijke plek middenin een grote bocht.

De Aker is een nieuwbouwwijk aan de rand van de Westelijke Tuinsteden. Het is het stukje Amsterdam dat het dichtst bij Schiphol ligt. Bij de start van de voorbereiding was het een van de eerste grote projecten die buiten de regie van de centrale stad werden uitgevoerd. Stadsdeel Osdorp kreeg de leiding.

Voor de wijk werd een uiterst globaal stedenbouwkundig plan gemaakt. De partijen die de grote bouwmassa’s gingen realiseren, konden zelf aan de slag met de detaillering. Zij zouden ook zorgen, zo was de afspraak, voor een goed ontworpen maaiveld. Stedenbouwkundige supervisors werden benoemd. Zij, Davidson, Ebbering en Galjaard, kregen elk een part van de uitbreiding onder hun hoede. Zij moesten kwaliteit en samenhang van het geheel bewaken.

Middelpunt

Wie op de kaart kijkt, ziet het direct: het middelpunt van de wijk is het Ecu-plein. Van alle kanten richten de routes, zoals de Valutaboulevard en de Pesetalaan, zich naar deze centrale ruimte. Het stadsdeel voorspelt midden jaren negentig in een brochure dat het plein, de hoofdwegen en de sloten ervoor zorgen dat de wijk een herkenbaar geheel vormt. Op en rond het grote plein worden de voorzieningen geconcentreerd, zo is de visie: het groene middendeel wordt verhoogd, daaronder parkeren bewoners hun auto. Een tram zal er stoppen.

Zomer 2001 is het plein de laatste plek waar dit deel van de wijk niet af is. Er is een tramlijn in aanleg, de rails zijn net het Ecuplein gepasseerd. Ingenieursbureau Amsterdam doet de directievoering en het Gemeentevervoerbedrijf het projectmanagement. Opdrachtgever is de gemeentelijke Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer. Maar het grootste deel van het plein lijkt een niemandsland. Er is weinig beschutting.

Zes bomen vragen om aandacht. Al even verdwaald lijkt het eenzame kinderklimrek.

Fraaie lange banken, met plaats voor honderden mensen. Zwervers, al zijn die in geen velden of wegen te bekennen, kunnen hier uitstekend liggen. De banken zijn goed afgescheiden geplaatst in de mooie boog van autoweg en fietspad. De afvalbakken, leeg, zijn van verantwoord ontwerp. Het dak van de parkeergarage is het meest centrale deel van het plein. Dat is niet te betreden omdat het is opgebouwd uit draden waarlangs mos-sedum groeit, een menging van een hei-achtig en vetplantengewas.

Het winkel- en voorzieningencentrum De Dukaat is vierhonderd meter lang en eindigt pal naast het Ecuplein. De Dukaat en Zorro, de sierlijke flat aan een van de flanken van het plein, zijn beide ontworpen door Tangram. Waar de tramhalte komt, nabij het winkelcentrum, zal bestrating volgen.

Gerrit Lageman is directeur van projectontwikkelaar Delta roA, een combinatie van woningcorporaties: “Wij hebben in De Aker voor 165 miljoen gulden geïnvesteerd. Een flink deel van het plein wordt in beslag genomen door de parkeergarage voor onze torenflat Zorro. De financiering was toentertijd een fors probleem en daarom kreeg de garage geen betonnen dak maar een begroeiing van vetplanten rond stalen kabels. Het dak is dus niet toegankelijk. Ook de discussie over het tramtracé speelt een belangrijke rol. Eerst zou de tram vanaf een andere kant de wijk binnenkomen, maar dat werd afgeblazen. Het duurde jaren voor subsidie rondkwam voor de andere route en dat verslapte de aandacht voor het plein.” Lageman is trots op het kunstwerk, een poort van kubussen, dat hij samen met aannemer De Nijs heeft betaald en dat prominent aan één kant staat. Over het geheel zegt Lageman: “In plaats van een overleg van drie supervisors had ik voor het plein liever een goede ontwerper concreet aan het werk gezien.”

Supervisor J. Galjaard heeft na het maken van het stedenbouwkundig plan van eisen de detaillering van het pleinontwerp overgelaten aan Zandvoort Ordening uit Utrecht. Het centrale punt was gedacht tussen Dukaat en Zorro in, en daar zou een tramstation het centrum accentueren. Galjaard: “Dan waaiert het plein verder uit, het wordt steeds opener in de richting van de Haarlemmermeer. Een schegvormig park zakt van het hoge punt dat Zorro markeert langzaam tot het polderpeil, het peil van de Haarlemmermeer. Op de overgang van stad naar park komt nog een basketbalveld. Als dat allemaal klaar is, zie je hoe vloeiend de overgang gaat van groen rond de flat, naar steen en naar water.”

Zelfstandig stedenbouwkundige Hans Davidson was vanaf het begin betrokken bij de opzet van de wijk. “Ik heb geen bemoeienis gehad met details van het plein. Maar het plein zoals het nu is, is goed. Er is daar leegte, zodat de zichtlijnen op de torenflat prachtig uitkomen. Net als het zicht op de rest van de omgeving, zoals de woningen die als een halve maan eromheen staan en de kubuspoort. Er is ruimte voor de jeugd, die er kan skaten en spelen. Een goede plek, want het ligt dicht bij de voorzieningen, daar is altijd wat te doen, en dat willen jongeren graag.” Davidson weet dat het plein nog een kunstwerk krijgt, dat bestaat uit een aantal granieten schijven boomstronken van ongeveer veertig centimeter hoog. Ontwerper is Marinus Boezem, die naam maakte door in Flevoland een kathedraal in het landschap te maken die bestaat uit 160 populieren.

Afspreken

Kunstenares Marijke de Goey: “Ik had al verschillende kunstwerken voor pleinen ontworpen zoals in Leerdam (glas en licht) en Soest. Het Ecu-plein is een bloot plein, daaraan moet je gestalte geven. Ik heb een ijkpunt bedacht, een soort poort waar de bewoners kunnen afspreken. In De Aker wonen veel jongere mensen, starters op de woningmarkt en alleenstaanden. De kubuspoort bestaat uit de stalen ribben van kubussen die drie bij drie zijn. Het speelse geheel is twintig meter hoog en weegt tien ton. De plaatsing heeft veel voeten in de aarde gehad.”

‘Zichtlijnen op torenflat komen prachtig uit’

Reageer op dit artikel