nieuws

Oud krijgt overzichtstentoonstelling

bouwbreed Premium

Hij was een ‘control-freak’ en stond uiterst kritisch tegenover vak en collega’s, maar geldt wel als een van de belangrijkste Nederlandse architecten. Tot 9 september heeft J.J.P. Oud (1890-1963) het complete NAi ter beschikking voor een eerste overzichtstentoonstelling. Aan de manifestatie, een gezamenlijk initiatief van NAi en Rijksuniversiteit Groningen (RUG), is de verschijning gekoppeld van de vuistdikke studie ‘J.J.-P. Oud, Poëtisch Functionalist’.

De installatie ‘Welcoming Arms’ – twee enorme gekrulde vormen van triplex in het hart van de expositie – vormt een eerbetoon aan Oud van diens nu 95-jarige vriend en collega Philip Johnson. Na hun ontmoeting in 1930, toen Johnson namens het Museum of Modern Art (MOMA) de nieuwste Europese architectuurontwikkelingen bezocht – volgde een langdurige vriendschap.

De manifestatie ‘J.J.P. Oud-Philip Johnson, een dialoog’ beoogt meer te bieden dan het eenzijdige beeld van Oud en de moderne beweging. In vijf thema’s, gekoppeld aan cruciale momenten uit Ouds loopbaan, schetst het NAi aan de hand van maquettes, foto’s, tekeningen en meubels een beeld van het werk van de bouwmeester. “Hij was een meester in het creëren van mystificaties. Bijvoorbeeld dat zijn eerste gebouw 1918 dateert, zijn Stijl-tijd. Lariekoek, de meeste creaties van Oud staan in Purmerend en zijn al voor die tijd gebouwd in de stijl van Berlage of Engelse Arts & Crafts-stijl”, zegt Ed Taverne, als hoogleraar aan de RUG betrokken bij het project. Als beginnend architect (1906-1917) ging Oud op zoek naar een ‘new vernacular’: een eerlijke manier van ontwerpen, vrij van formele regels. In de periode van De Stijl (1917-1922), de beweging die hij samen met Theo van Doesburg oprichtte, tekende zich een radicale breuk met het verleden af. Ontwerpen voor een fabriek in Purmerend en de strandboulevard in Scheveningen tonen de ‘nieuwe’ Oud. “Van Doesburg schreef geestdriftig: ‘Oudje, we gaan Le Corbusier te lijf’, toen hij het ontwerp voor de likeurstokerij in Purmerend zag”, vertelt Taverne. “Als enige met een baan, die ideeën ook kon uitvoeren, was hij van groot belang voor De Stijl.” Als architect van de Rotterdamse woningdienst (1919-1933) kreeg Oud internationaal erkenning als pionier van de moderne architectuur, door grootschalige volkshuisvestingsontwerpen als de Kiefhoek en Hoek van Holland. Zijn strijd tegen de beeldtaal van de gevestigde orde kreeg een prominente plaats op de roemruchte tentoonstelling The International Style, door Johnson in 1932 in het MOMA georganiseerd. Een periode van ‘poëtisch functionalisme’ (1933-1945) volgde. Oud brak de regels van het Modernisme met het Shell-gebouw (Den Haag): monumentaal en met uitbundige detaillering. Na de oorlog rebelleerde idealist Oud tegen grootschaligheid en kapitalisme die hij bespeurde in het nieuwe Modernisme. In die laatste periode – de International Style (1945–1963-) – keerde hij terug naar een strak en oorspronkelijk modernisme in het Bio vakantieoord (Arnhem) en De Spaarbank (Rotterdam).

Details

Het op orde brengen van archieven, met behalve duizenden tekeningen ook tienduizenden brieven en andere schriftuur, kostte bijna vijf jaar. Dat maakte boek en tentoonstelling mogelijk. “We kregen het beeld van een control-freak”, zegt NAi-curator Martien de Vletter. “Bij het ontwerpproces hield hij zich met de kleinste details bezig als lantaarnpalen en deurknoppen bezig. Ook de eigen pr hield hem onafgebroken bezig. Kranten en tijdschriften kregen van projecten slechts een of enkele door hem geautoriseerde foto’s en werden bestookt bij onjuiste besprekingen. Oude ontwerpen kleurde in, om ze in te passen in De Stijl.” Het levert een boeiend overzicht op.

Het beroemde Rotterdamse café De Unie van de hand van Oud is nog steeds een blikvanger in het stadscentrum. Links een oude foto. Het gebouw is nog niet zo lang geleden gerenoveerd.

Oud tekende het ontwerp voor een woonbuurt in Hoek van Holland.

‘Hij was een meester in het creëren van mystificaties’

Reageer op dit artikel