nieuws

De fabel van de moeizame aanbesteding

bouwbreed Premium

Aanbestedingen verlopen moeizamer. Iedereen houdt zich daarmee bezig. Kijk maar naar die conferentie vandaag in Amsterdam. Ook twee directeuren van Bouwfonds Woningbouw deden in Cobouw (31 maart) hun beklag over de situatie bij de Vinex-locaties in de Haarlemmermeer. Maar, stelt Armand Doggen, er is slechts sprake van simpele economie en overeengekomen regels.

Ten onrechte wordt een aanbesteding wel eens als iets zeer speciaals gezien. Toch is het niets meer of minder dan een wijze van opdrachtverkrijging, naast alle andere wijzen van opdrachtverkrijging. De problematiek, zoals geschetst in het gewraakte artikel van 31 maart, is niet exclusief voorbehouden aan aanbestedingen. In de totale contractvorming binnen de bouw is een stijging van de prijzen te zien. Voor een verklaring van wat hier zichtbaar is behoeft bijvoorbeeld slechts te worden gekeken naar de situatie op de woningmarkt, met andere woorden, daar waar de vraag het aanbod overtreft stijgt de prijs. Simpele economie dus.

Afwijkingen

Wanneer berekeningen van opdrachtgevers zeer sterk afwijken van de door de aanbieders ingediende prijzen, kunnen daar diverse oorzaken aan ten grondslag liggen. Zo kan sprake zijn van aperte rekenfouten aan beide zijden. Ook kan het zijn dat de huidige marktsituatie niet of in onvoldoende mate is meegenomen in de eigen raming van de opdrachtgever.

Anderzijds kan het verschil in raming en inschrijving ook zijn gelegen in een overvolle orderportefeuille van de aannemer en de moeite die de marktpartijen hebben mensen te vinden voor het werk. Een derde verklaring is mogelijk te vinden in het regelmoeras in de bouw. Allerlei procedures en gedetailleerde gemeentelijke regelgeving werken prijsopdrijvend. Tot hier is geen afwijking te constateren tussen contracten tot stand gekomen op basis van een aanbesteding en andere contracten.

Samengevat, door hoogconjunctuur, gebrek aan menskracht en regeldichtheid, ontstaat een onevenwichtige marktsituatie, die leidt tot prijsstijging. Nog steeds simpele economie.

Het kwaliteitsverhaal van de woningen in genoemd artikel is in te passen in het regelmoeras vanuit de overheid en vanuit het beleid van de centrale overheid, waardoor dat wordt gebouwd waar onvoldoende vraag naar is. Het blijft hier verder buiten beschouwing.

Terug naar de aanbesteding. Een aanbesteding is een procedure die leidt tot opdrachtverstrekking voor het tot stand brengen van een bouwwerk. Rijksoverheden, lagere overheden en bepaalde gefinancierde particuliere instellingen zijn bij bouwwerken boven een bepaalde bouwsom wettelijk verplicht Europees aan te besteden. Die aanbesteding dient aan bepaalde omschreven voorwaarden te voldoen, zoals genoemd in de Europese Richtlijn Werken (93/37/EEG). De rijksoverheid heeft zichzelf op basis van die richtlijn verplicht conform een uniform reglement (UAR-EG 1991) aan te besteden. De richtlijn en het UAR geven procedureregels, net als bijvoorbeeld bij het rijden op de openbare weg, waar u links dient in te halen.

Knellend

Het totaal van regels leidt tot een bepaald resultaat, als het goed is tot de opdracht. In de huidige marktsituatie worden sommige aanbestedingsprocedureregels door de overheden als bovenmatig knellend ervaren. Dat zegt niets over de regels maar alles over de marktsituatie.

Wanneer openbaar wordt aanbesteed leidt dat per definitie tot een marktconforme prijs. Iedereen kan immers op het werk inschrijven en men zal dat zodanig doen dat men in aanmerking komt voor de opdracht. Waarom zou men anders inschrijven?

Het is onlogisch over een marktconforme prijs ook nog eens te onderhandelen wanneer de begrotingen te veel van elkaar afwijken. Daar is duidelijke jurisprudentie over. Er kan pas afscheid worden genomen van de laagste inschrijver wanneer de opdrachtgever objectief kan aantonen dat er een tekortkoming zit in de begroting van die inschrijver. Is een opdrachtgever in een dergelijke situatie niet tevreden over de marktconforme prijs, dan rest hem niets anders dan het werk niet op te dragen. Dat zijn de afspraken (procedureregels) en niets anders.

Europees aanbesteden

Er bestaat nog steeds schroom bij veel overheden en door overheden gesubsidieerde particuliere instellingen om Europees aan te besteden. Bij overschrijding van het bepaalde drempelbedrag is dat echter wel een voorschrift (op basis van Europese regelgeving). Overtreding kan op diverse wijzen worden bestreden. Vaak helpt het al er op te wijzen dat een Europese aanbesteding moet worden gevolgd. Ook het melden bij de Europese Commissie in Brussel kan effect sorteren. Het voeren van een procedure (kort geding) is de zwaarste remedie.

Wanneer wij (ACA B&U) een melding krijgen dat voor een bouwwerk de Europese aanbesteding niet wordt gevolgd, nemen wij contact op met de opdrachtgever. Onze indruk is dat meestal sprake is van onwetendheid aan diens kant.

Met behulp van de Eurasbo cd-rom, die gratis is en kan worden aangevraagd bij de CROW en STABU in Ede, kunnen veel fouten bij de opzet van Europese aanbestedingsprocedures worden voorkomen.

In het geval niet wordt aanbesteed waar dat wel is voorgeschreven, kan dat grote gevolgen hebben voor de betrokkenen. De Middelburgse zaak is daar een recent voorbeeld van. Voor de vraag of al dan niet Europees moet worden aanbesteed, is het dus noodzaak, ook in samenwerkingsverbanden, goed te kijken naar wie participeren, welke werkzaamheden het betreft en of drempelbedragen worden overschreden. Ook hier is het een kwestie van het volgen van regelgeving. Niets meer en niets minder, aldus het Gerechtshof in Den Haag.

Er laat zich wel een frictie onderscheiden op dat gebied. De ontwikkeling in de maatschappij gaat verder en er komen vaak uit de praktijk geboren noodzakelijke samenwerkingsvormen tot stand, waarin een opdrachtgever met opdrachtnemers gezamenlijk een werk tot stand brengt. Het laat zich niet altijd direct schetsen hoe een dergelijk werk moet worden aanbesteed. De klassieke rol van opdrachtgever en opdrachtnemer verandert als gevolg van de veranderende maatschappelijke vraag en situatie. Onze aanbestedingsprocedures zijn daar niet voldoende op ingericht, zo lijkt het althans. Reden voor overdenking.

Regels

Wij hebben in Europa regels afgesproken, daar valt niets aan toe of af te doen. Het laat zich vaststellen of een werk (Europees) moet worden aanbesteed. Als dat zo is en volgens een procedure moet worden aanbesteed, dan dient dat ook zo te gebeuren.

Dat bepaalde spelregels afhankelijk van de markt wel eens als meer of minder plezierig worden ervaren, heeft alles met die markt te maken maar niets met de procedure. Dat is slechts het middel waarmee het doel wordt bereikt. Met een beeldspraak; don’t kill the messenger.

Het mislukken van aanbestedingen komt wat betreft het prijsniveau niet voort uit de procedure maar heeft alles te maken met de marktsituatie. Het is dan ook een fabel dat de aanbesteding een oorzaak is van de huidige moeizame contractvorming in de bouw.

Reageer op dit artikel