nieuws

Zinloos geweld

bouwbreed Premium

Ik heb een aannemer ooit een feestrede horen afsteken over een architect met wie hij veel had samengewerkt. Hij noemde zijn architectuur eerst stoer en mannelijk en sprak toen de briljante woorden dat dat waarschijnlijk de reden was waarom hij er nooit verliefd op is geworden.

De Zwarte Madonna van Carel Weeber, is ondanks de vrouwelijke naam, voor mijn gevoel ook stoer en mannelijk. Juist doordat ik er naar kan kijken zonder verblind te zijn door verliefdheid, zie ik in alle objectiviteit een gebouw met een grote betekenis voor de Nederlandse architectuur. Als ding op zich, en in tweede instantie ook als slijpsteen waaraan architecten en critici hun argumenten over architectuur en stad kunnen scherpen.

Dat is niet de enige reden waarom het slecht nieuws is dat de gemeenteraad van Den Haag heeft ingestemd met de sloop van de Zwarte Madonna om het Rijk die plek te laten claimen voor een nieuw ministerie. Want behalve dat door dit handjeklap van Rijk en gemeente een schandalig vroegtijdig einde dreigt te komen aan een bijzonder gebouw, moet je zonder fatalistisch te zijn, ook onder ogen zien dat een economische recessie nu vermoedelijk nabij is.

Er is een vuistregel dat op recordbrekende wolkenkrabbers meestal een economische recessie volgt. Het Empire State en het Chrysler Building in het New York eind jaren twintig, de Sears Tower in het Chicago in de jaren zeventig en de Petronas Towers in Kuala Lumpur in de jaren negentig van de vorige eeuw waren allemaal aankondigingen van een diepe economische terugval. Het is niet dat geldverslindende hoogmoed zelf leidt tot een recessie, de hoogmoed is er een indicatie van. Doorgaans hebben ontwikkelaars pas aan het eind van een periode van welvaart de benodigde overmoed en het geld bijeen. Tegen de tijd dat de recordgebouwen af zijn, is het economische klimaat omgeslagen.

Bij gebrek aan een echte hoogbouwcultuur in Nederland, ondanks verwoede pogingen van Carel Weeber en zijn Stichting Hoogbouw, zijn het hier niet de wolkenkrabber die de overmoed onderstrepen, maar de zinloze projecten die ons land teisteren, de bouwkundige varianten op het zinloze geweld. Daarvan heeft Nederland er de laatste jaren onheilspellend veel gekregen: de Betuwelijn, de boortunnel onder het Groene Hart en de voorgenomen zweeftrein naar Groningen en nu ook de ergste vorm van zinloos bouwkundig geweld, de zinloze sloop.

Beide soorten zinloosheid zijn zowel een ongegeneerde kapitaalvernietiging als een nodeloze vorm van milieuvervuiling en energieverspilling. In het geval van de Zwarte Madonna komt dat wel heel wrang naar voren. Het gebouw bungelt in leeftijd nog tussen puberteit en volwassenheid, maar bij democratisch besluit is het door de Haagse gemeenteraad al afgeschreven. De voormalige artikel twaalf-gemeente weet kennelijk nog steeds niet wat zuinigheid is en de rijksoverheid, die volgens recente berichten in de Volkskrant toch al een big spender is geworden, vindt het ook prima om geld over de balk te gooien voor dit staaltje anti-duurzaamheid.

Behalve tekenend voor een verwording van ons land, is het ook nog beledigend voor de ontwerper, te meer daar er geen economische noodzaak is en evenmin een sociaal argument voor sloop, zoals dat in de Bijlmer nog wel is te vinden.

De afwezigheid van economische noodzaak biedt mogelijk nog wel een juridische basis om het voornemen tot sloop aan te vechten. De uitspraak in hoger beroep enkele jaren terug in de zaak van Abe Bonnema die zich met succes verzette tegen de sloop van een door hem ontworpen bejaardenhuis in Lelystad omdat hij een renovatieplan kon tonen dat goedkoper was dan sloop en nieuwbouw, was daarop gebaseerd. De strekking van het vonnis was dat hoe minder economische noodzaak er is voor sloop, des te meer reden een ontwerper heeft om zich aangetast te voelen in zijn eer en goede naam. Volgens mij heeft Carel Weeber daar nu alle reden voor.

Reageer op dit artikel