nieuws

Ondoelmatige belasting brengt baksteenfabrikant in het nauw

bouwbreed

Belasting op oppervlaktedelfstoffen zal de kleiwinning van de Nederlandse baksteenfabrikanten onevenredig zwaar treffen.

Volgens J. de Muinck Keizer brengt het de fabrikanten in een nadelige positie ten opzichte van buitenlandse concurrenten. Dit zal ten koste gaan van de natuurontwikkeling waaraan zij nu nog meewerken na ontkleiing. Daar zal geen geld meer voor zijn. De bij het Koninklijk Verbond van Nederlandse Baksteenfabrikanten (KNB) aangesloten baksteenfabrieken produceren jaarlijks vijftien miljard bakstenen. Hiertoe verwerken zij ruim 2,5 miljoen kubieke meter klei. Het overgrote deel hiervan wordt gewonnen in de uiterwaarden van onze grote rivieren. Kleiwinning is een relatief kleinschalige vorm van oppervlaktedelfstoffenwinning. Gemiddeld wordt een bovenlaag van hooguit twee meter vergraven. Daardoor kan na de winning feitelijk iedere gewenste bestemming worden teruggebracht. Tot medio jaren negentig van de onlangs afgesloten eeuw werden ontkleide gebieden meestal geëgaliseerd en gehercultiveerd ten behoeve van agrarisch gebruik. In de afgelopen jaren is steeds meer kleiwinning in combinatie met natuurontwikkeling aan de orde. Door ‘reliëf volgend ontkleien’ wordt gegraven tot de onder het kleipakket liggende zandlaag en worden oude rivierstromen en geulen teruggegraven. De natuur herneemt vervolgens het gebied.

Dure natuur

Deze natuurontwikkeling is voor de steenfabrikant veel kostbaarder dan de agrarische herinrichting van weleer. Bij natuurontwikkeling vindt een forse afwaardering plaats van de waarde van de grond. Daarnaast moet de agrariër veelal dure compensatiegrond binnendijks worden aangeboden. Melk- en mestrechten dienen te worden afgekocht. En van de steenfabrikant wordt de financiering verwacht van het eeuwigdurend beheer van het natuurgebied. Door de over het algemeen dunne kleilaag – en dus geringe opbrengst per hectare – zijn de financiële marges voor kleiwinning en natuurontwikkeling uiterst smal. Dit laatste klemt temeer, nu de Nederlandse baksteenindustrie de laatste jaren te maken heeft met een aanzienlijke overcapaciteit. Bovendien zijn in de ons omringende landen in de afgelopen jaren met name in de grensstreken van België en Duitsland geheel nieuwe zeer grote baksteenfabrieken opgericht. De import van buitenlandse stenen is momenteel dan ook groter dan ooit. Tegelijkertijd vertoont de traditioneel voor onze fabrieken van belang zijnde Duitse exportmarkt door de bouwmalaise aldaar een dieptepunt.

Zorgen

In dit licht maken de baksteenfabrikanten zich grote zorgen over het voornemen van de Nederlandse regering om een belasting op oppervlaktedelfstoffen (BOD) in te voeren. De grondslag voor deze belasting is zorg om het milieu. De BOD zal resulteren in een belasting op kleigrondstof. In opdracht van het ministerie van Financiën hebben het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB) en Centrum voor Energiebesparing en schone technologie (CE) een onderzoek gedaan naar de gevolgen van invoering van deze belasting (zie Cobouw 15 augustus). Door de uitkomsten daarvan zijn onze zorgen niet weggenomen. Integendeel! Het CE/EIB-rapport onderkent dat de invoering van een BOD zeer aanzienlijke nadelige markt- en werkgelegenheidseffecten zal hebben voor met name de grondstoffen verwerkende industrieën in de grensstreken. Het rapport noemt daarbij met name ook de baksteenindustrie. Dit laatste behoeft niet te verbazen, immers het overgrote deel van de Nederlandse steenfabrieken is gevestigd in Limburg, oostelijk Brabant en Gelderland. Derhalve qua transportafstanden niet ver verwijderd van hun Duitse en Belgische concurrenten. Deze buitenlandse concurrenten krijgen dankzij een BOD in Nederland een stevige steun in de rug.

Natuurontwikkeling

De belasting zal naar onze stellige verwachting bovendien meteen al tot gevolg hebben dat natuurontwikkeling in combinatie met kleiwinning niet langer haalbaar zal zijn. Weliswaar overweegt het kabinet om natuurontwikkelingsprojecten vrij te stellen van een BOD, maar blijkens het CE/EIB-rapport zal deze vrijstelling slechts gelden voor een door ons niet te verklaren zeer klein en selectief deel van de natuurprojecten. Het overgrote deel van de kleiwinprojecten met natuurlijke herinrichting wordt kennelijk niet vrijgesteld. Het CE/EIB- rapport spreekt de verwachting uit dat dit laatste niet ten koste zal gaan van natuurontwikkeling. De onderzoekers veronderstellen dat vergunningverleners natuurontwikkeling zullen voorschrijven in vergunningvoorschriften. Voor wat kleiwinning betreft gaat dit niet of slechts zeer ten dele op. Immers, vele hectaren kleigronden zijn langjarig vergund met voorgeschreven agrarische hercultivering. Overheden en natuurorganisaties zouden graag zien dat de betreffende steenproducenten meewerken aan een wijziging van agrarische naar een natuurlijke nabestemming. Waar mogelijk verlenen de steenfabrikanten hieraan medewerking. Te voorzien is, dat dit na invoering van een BOD niet meer tot de mogelijkheden zal behoren. Aldus krijgt ook de natuur de rekening gepresenteerd van deze voor onze industrie zo desastreuze overheidsmaatregel.

Frustratie

Tegenover deze, wellicht onbedoelde, zeer nadelige neveneffecten staat feitelijk geen enkel (milieu-)voordeel. CE/EIB maken duidelijk dat invoering van een belasting op oppervlaktedelfstoffen niet leidt tot zuiniger gebruik van klei, noch tot verdergaande toepassing van vernieuwbare grondstoffen of van secundaire grondstoffen. De baksteenindustrie kent een relatief milieuvriendelijk productieproces. Al geruime tijd besteedt de industrie daaraan veel aandacht: rookgassen worden gereinigd en proceswater gerecycled. Er wordt aanzienlijk geïnvesteerd in de energiezuinigheid van het proces. Het frustreert de industrie in hoge mate dat we nu een – aangetoond – volstrekt ondoelmatige BOD over ons heen dreigen te krijgen met grote nadelige effecten voor onze marktpositie. Het is beter af te zien van invoering van de BOD, of op zijn minst de kleiwinnende sector een generieke uitzonderingspositie te geven.

Natuurontwikkeling zal niet langer haalbaar zijn

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels