nieuws

‘Ruimtelijke ordening moet weer ambacht worden’

bouwbreed

Grond is schaars. Verspilling zou verboden moeten zijn, maar komt wel voor. “De vermorsing is voelbaar, maar door gebrek aan informatie weet niemand hoe dat komt. Dat kan niet langer”, stelt PvdA-Kamerlid Duivesteijn, voorzitter van de parlementaire werkgroep Vijfde Nota.

De werkgroep heeft onlangs haar rapport gepresenteerd en op een rij gezet wat de afgelopen jaren is misgegaan bij de inrichting van Nederland. “Ruimtelijke ordening moet weer een ambacht worden, want nu zijn we de grip kwijt.” Het is volgens de Kamerleden op alle fronten misgegaan, vooral de Rijks Planologische Dienst (RPD) krijgt er van langs. De belangrijkste les uit het verleden is misschien wel dat instrumenten en beleid flexibeler moeten zijn om niet constant achter de praktijk aan te lopen. Economische groei en huizenprijzen laten zich niet voorspellen, maar het verrassingseffect van de groei op de ruimtelijke ordening is duidelijk zichtbaar. Buiten de geplande woningbouw is veel te veel gebouwd en de kwaliteit op de Vinex-locaties blijft onder de maat. Het mislukken van het zogenoemde ABC-beleid in combinatie met de lintbebouwing van bedrijven langs snelwegen, richt veel schade aan. Ook het restrictief beleid blijkt niet te werken, want in beschermde gebieden is veel bijgebouwd.

Zuidas

“Het vervelende is dat iedereen voelt dat het mis gaat. In het landschap zien we de resultaten van verkeerd ruimtelijk beleid zonder precies te weten waar het nu fout loopt”, schetst Duivesteijn. Het Kamerlid neemt de Zuidas bij Amsterdam als voorbeeld van te laat onderkennen van belangrijke ontwikkelingen. “Na het mislukken van het IJ-oeverproject verschoof de bedrijvigheid richting Schiphol. Nu bestaat de rare situatie van een gigantische verkeersader met aan de ene kant het hoofdkantoor van ABN-Amro en aan de andere kant WTC. Was die toplocatie eerder erkend en integraal aangepakt”, zo stelt Duivesteijn, “dan hadden de verbreding van de snelweg, de metro en de spoorverdubbeling in één keer onder de grond gekund. Nu zie ik het er nog van komen dat we een miljardeninvestering achteraf moeten doen. Dat is zowel Amsterdam als de rijksoverheid te verwijten.” Nederland laat op die manier kansen liggen, vindt Duivesteijn. Om de ruimtelijke ordening weer de status te geven die zij verdient, denkt de parlementaire werkgroep aan een eigen budget waarmee onrendabele projecten kunnen worden gefinancierd, zelfstandige projectprocedures voor hogere overheden kunnen worden gevoerd en elke twee jaar een evaluatie kan worden gemaakt van het gevoerde beleid. “Dat Schiphol in de Vierde Nota zo werd beschreven dat de mainport niet herkenbaar was als luchthaven, is een fout die in de Vijfde Nota niet mag voorkomen. Fenomenen moeten worden benoemd met alle effecten erbij.” De ruimtelijke ordening is verder vooral gebaat bij betere instrumenten; de fundamentele herziening van de Wet ruimtelijke ordening kan daar goed bij aansluiten. “Als een gemeente nu twee huizen op een verkeerde plek plant, heeft Pronk alleen het paardenmiddel van de Aanwijzing in handen om dat tegen te houden.” Wel is de parlementaire werkgroep te spreken over de aanpak van de zogenoemde sleutelprojecten rond stationslocaties. Bij deze projecten bedenken gemeenten en provincies beleid en voeren plannen uit, het Rijk betaalt mee aan onrendabele openbare voorzieningen.

Gevels

Duivesteijn is net teruggekeerd uit Dubrovnik in het voormalig Joegoslavië, de reisgids slingert nog op een stoel. Achter de kaft een stapeltje ansichten van het oude centrum. “Het is gebouwd in dezelfde periode als Venetië. Schitterend. De kracht zit in de herhaling van gevelpatronen. Maar als je goed kijkt, zie je dat details verschillen en elke gevel anders is”, wijst Duivesteijn. “Onvoorstelbaar hoe knap de panden na de oorlog – negen jaar geleden – weer in oude glorie zijn hersteld.” In Nederland is hij onder de indruk geraakt van het Borneo- eiland. “Veel mensen roemen de gevels van het Java-eiland. Eigenlijk is dat een grote façade, achter de geveltjes gaat seriematige bouw schuil. Maar de meeste mensen kijken niet verder.” Andere mooie projecten vindt Duivesteijn Ceramique in Maastricht en de binnenstad van Nijmegen. “Het kost moeite, maar het kan wel.”

Vinex

Voor de Vinex-locaties heeft Duivesteijn weinig goede woorden. “Tachtig procent bestaat uit saaie rijtjes.” Vorig jaar stak hij weken vrije tijd in het incognito bezoeken van de locaties. Met gemengde gevoelens kijkt hij naar de ondertekening van het Kwaliteitshandvest voor Vinex. “Het is toch bizar dat alle betrokken wethouders en ontwikkelaars met hun handtekening alle kritiek van de afgelopen jaren bevestigen. Toch blijft de wurggreep waar gemeenten en ontwikkelaars elkaar in houden bestaan.” Hij ergert zich aan de aanpak van staatssecretaris Remkes bij de herijking van Vinex; hij zou veel dieper willen ingrijpen. Voor het stimuleren van het individueel opdrachtgeverschap zou hij het liefst de burger direct geld in handen geven. “Nu zijn de miljarden overheidsgeld die in Vinex zijn gestoken, weggegooid geld.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels