nieuws

Philips Lichttoren, oftewel de kunst van het weglaten

bouwbreed

Wat een vuurtoren is voor een havenstad, is de Philips Lichttoren voor Eindhoven. Als symbool van de industrialisatie was de Lichttoren tientallen jaren lang gezichtsbepalend voor de stad. Het besluit van Philips de toren van de hand te doen, leidde dan ook tot een storm van protesten. De sloop van het pand is definitief van de baan. In plaats daarvan gaan de vastgoedontwikkelaars IBC Vastgoed en Stam + De Koning het complex de komende jaren uitbreiden en een nieuwe bestemming geven.

Het plan van Philips de Lichttoren van de hand te doen, zorgde voor veel beroering in Eindhoven. Het gebouw wordt door de bevolking en gemeente gezien als één van de symbolen van de stad. Hoewel de toren officieel niet als monument geldt, mocht het in hun ogen niet verdwijnen. Inmiddels loopt wel een procedure om de toren tot rijksmonument aan te wijzen.

De voormalige lampenfabriek werd gebouwd in 1921, naar een ontwerp van de architecten Roosenburg en Scheffer in de stijl van de nieuwe zakelijkheid. De grootste bekendheid ontleent het gebouw aan het torentje. Hier testte Philips jarenlang de gloeilampen. De dag en nacht verlichte toren werd zo het symbool van de fabriek en de stad. Toen het gebouw van fabriek veranderde in kantoor, bleef de toren verlicht, met speciaal daartoe uit België aangevoerde natriumlampen.

Prijsvraag

De protesten zorgden ervoor dat van het plan de toren af te breken definitief werd afgezien. In samenspraak met de gemeente schreef eigenaar Philips Lighting een prijsvraag uit voor de herbestemming van het gebouw, met als absolute voorwaarde dat zowel in stijl, uitvoering als uitstraling het ontwerp overeind moest blijven.

Het plan van de combinatie Stam + De Koning en IBC Vastgoed kwam als winnaar uit de bus. Samen met de Vlaamse rijksbouwmeester Bob van Reeth stelden zij voor het complex een nieuwe bestemming te geven als gecombineerd woon-, werk- en recreatiecentrum. De combinatie verwierf met het winnende plan het recht exclusief met Philips over de aankoop van het pand te onderhandelen. Dit leidde vorig najaar tot aankoop van de Lichttoren.

Volgens het plan van de combinatie wordt het huidige vloeroppervlak van 28.000 vierkante meter uitgebreid tot 33.000 vierkante meter. Dit gebeurt door een extra vleugel aan te bouwen, die haaks op het bestaande pand wordt gezet. Passend in de stijl van de nieuwe zakelijkheid wordt deze opgetrokken uit glas en beton. In het nieuwe deel komt een hotel. Daarnaast wordt ruimte gereserveerd voor volledig ingerichte hotelappartementen, die voor een half jaar of een jaar kunnen worden gehuurd.

Vide

Het oude gebouw krijgt een nieuwe bestemming als wooncomplex. Ter hoogte van de Lichttoren – op de meest opvallende plek van het gebouw – komt een 25 meter hoge vide. Deze wordt aan de bovenzijde natuurlijk verlicht. Een glazen lift gaat vanuit deze ruimte omhoog naar de toren. Daarnaast komt er ruimte voor bedrijven, horeca, een technologiecentrum en een ondergrondse parkeergarage voor driehonderd auto’s.

“De structuur en het aanzien van de toren blijven overeind”, stelt Jos Brinkman, directeur van Stam + De Koning Vastgoed BV. “Zowel bouwtechnisch als architectonisch is dat goed mogelijk. Het gebouw is van nature dermate krachtig en heeft zoveel kwaliteit, dat het erom gaat de functie ervan te veranderen en zo te versterken. Oftewel, ‘het gaat er om op een intelligente manier om te gaan met de intelligente ruïne die het gebouw nu is’, zoals architect Bob van Reeth het formuleerde.”

In de uitwerking van de plannen wordt daarom gekozen voor een sobere uitstraling, net zoals dat in de nieuwe zakelijkheid gewoon was. Door de kunst van het weglaten, moeten de Lichttoren en de geplande uitbreiding dezelfde krachtige uitstraling krijgen als het gebouw nu al heeft. Dat moet wel zo gebeuren, dat het complex een nieuwe dynamiek krijgt, iets toe gaat voegen aan het centrum.

“Nu gebeurt er in feite weinig in en rond het gebouw”, stelt Hein van Stiphout, regiodirecteur van IBC Vastgoed. “Je ziet af en toe iemand naar binnen of naar buiten lopen, maar het gebouw leeft niet. Dat is jammer, want de locatie is ideaal, pal tegen de binnenstad aan. In onze plannen moet de Lichttoren een nieuw, bruisend centrum worden, vol met dynamiek en passend in de herontwikkeling van de omliggende panden. In die zin past het plan binnen de activiteiten die wij ondernemen rond De Admirant, het oude hoofdkantoor van Philips dat in 1928 werd gebouwd. Naast dit gebouw komt een 104 meter hoge woontoren. Daar tegenover staat De Witte Dame, nog zo’n markant voormalig Philipspand, dat enkele jaren geleden een nieuwe bestemming kreeg. Samen ontstaat zo een integraal project, waarmee Eindhoven een nieuw bruisend hart krijgt.”

Goede staat

De verbouwplannen gaan – inclusief de aankoop van het pand – zo’n 120 miljoen gulden kosten. Dat is ongeveer evenveel als een even omvangrijke nieuwbouw op deze plek zou gaan kosten.

Van Stiphout: “De kosten blijven relatief binnen de perken door de goede staat waarin het pand zich bevindt. Zo hoeft er niets te gebeuren aan de fundering. De Lichttoren staat op houten palen, die dieper in de grond zijn geslagen dan bij de Admirant het geval was. Bij de Admirant was het nodig de fundering te renoveren, omdat de palen gedeeltelijk aan het wegrotten waren. Hier hoeft dat gelukkig niet. Daarnaast is ook het gebouw nog in een prima staat. Relatief hoeft daar dus weinig aan te gebeuren.”

De bedoeling is begin 2001 te beginnen met de uitvoering van de plannen, meteen nadat de laatste Philips-werknemer de deur van het kantoor achter zich heeft dichtgetrokken. De oplevering van de nieuwe Lichttoren staat gepland voor 2003. Momenteel vindt een bouwhistorisch onderzoek plaats naar de achtergronden van het gebouw en de architectuur. Als dat is afgerond, gaan de architecten aan het werk om het plan te detailleren en exacte ontwerpen te maken.

Vaststaat in ieder geval dat de kenmerkende gele lampen in de toren blijven branden.

Philips heeft toegezegd tot in lengte van jaren het licht te laten stralen vanuit de Lichttoren.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels