nieuws

Stedenbouw zonder grond

bouwbreed

Veel ervan is alweer vergeten, maar niet dat de stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten ontbraken bij de ondertekening van het ‘Handvest Kwaliteit’ van VINEX-locaties. Kennelijk hebben de opstellers ervan niet aan de waarde van ruimte gedacht. Bouwen, daar gaat het om. Daar kan geld mee worden verdiend.

Carel Weeber zei het twintig jaar geleden al: de stad wordt te makkelijk gezien als een compositie van gebouwen waarbij de stedelijke ruimte sluitpost is. Slechts bij uitzondering, zoals bij de Resident in Den Haag, wordt de openbare ruimte als vertrekpunt genomen. Dan is de bebouwing sluitpost, in de letterlijke zin van het woord.

Nieuw land

Als er één discipline voor werk afhankelijk is van de overheid dan is het wel de stedenbouw. Geen stedenbouwer krijgt nog de opdracht een stad te ontwerpen. Na de oorlog is dat in Nederland alleen gebeurd op nieuw land, land dat op het IJsselmeer gewonnen was. Niet onbelangrijk in dat verband is, dat dit gebeurde bij de gratie van het feit dat deze grond in eigendom was van de overheid. Maar stel nu eens dat het als panacee voor de ruimtelijke ordening en ter bescherming van bijvoorbeeld het Groene Hart, nodig wordt geoordeeld een nieuwe stad te bouwen. Anderen hebben het idee al eerder geopperd. Anno 2000 zou dat toch moeten kunnen. En laten we de lat dan gelijk maar hoog leggen: we nemen het hele gebied tussen Schiphol en Leiden bij de kop. Een grote stad, met een oppervlak van 50 vierkante kilometer ofwel 5000 hectare en we noemen hem Randstad. Hoe zou je dat aan moeten pakken?

Slapend rijk

Met de gebruikelijke aanpak zullen we er niet komen. De grond ter plaatse is sterk in eigendom versnipperd, wat aanleiding zou zijn voor een langdurige discussie over een beleid van aankopen en onteigenen. Vervolgens wordt elke planning onmogelijk door voorstellen om de Onteigeningswet en de Wet Voorkeursrecht Gemeenten te wijzigen en doordat schande wordt uitgesproken over al die grondeigenaren die slapend rijk dreigen te worden. Dat wordt niks. Laten we desondanks de lat nog wat hoger leggen: de bouw van de nieuwe stad moet binnen drie jaar starten. Onmogelijk? Men stelle zich het volgende scenario voor. De minister schrijft een brief aan alle grondeigenaren in het gebied en zegt wat hij van plan is. Hij feliciteert ze met het voornemen en laat ze zelf concluderen dat ze nu miljonair zijn. Vervolgens stelt hij slechts één voorwaarde: de grond die nodig is voor de aanleg van wegen en voorzieningen moeten de boeren afstaan. Daartoe moeten ze een vereniging van eigenaren vormen. Vervolgens mag de vereniging in alle vrijheid besluiten of ze de gevraagde grond wel of niet afstaan. Het is zeker dat ze daar in meerderheid toe zullen besluiten. Daarmee ligt de planning op schema.

Gridstructuur

Als stedenbouwkundige structuur kiest de minister, op advies van Carel Weeber, voor een grid. Een grid staat voor stedelijkheid. De gridstructuur vormt tevens de basis waarop de eigenaren elk hun deel van de grond voor de algemene voorzieningen inleveren. Daar staat tegenover dat de grondeigenaren de bouwkavels aan de hoogst biedende kunnen verkopen. De grid is daarmee weer wat het altijd geweest is: een praktische oplossing voor een stad gericht op groei. Dat is nog eens wat anders dan een dichtslibbend Groen Hart en ongebreidelde groei met vraagtekens.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels