nieuws

Openbreken van Vinex-afspraken kansloos

bouwbreed

Wethouders zijn nauwelijks onder de indruk van het ‘Rondje langs de Vinex-locaties’ dat staatssecretaris Remkes (volkshuisvesting) uitvoert. Tot 2005 zal weinig tot niets veranderen in de uitvoeringsprogramma’s. Tegen die tijd zijn bijna een half miljoen huizen opgeleverd. In de periode van 2005-2010, waarin nog maar ruim 200.000 zijn gepland, kan het Rijk meer eisen stellen.

Eerder deze week vond in Eindhoven het zeventiende van de in totaal negentien gesprekken plaats. Over een maand rapporteert Remkes aan de Tweede Kamer. Het concrete resultaat van de gesprekken is bedroevend te noemen. De houding van veel gemeenten ten opzichte van Remkes is op z’n zachtst gezegd afwachtend. Veel wethouders zitten niet te wachten op – per definitie – vertragende rijksbemoeienis nu de bouw op de locaties eindelijk begint te lopen. Het blijft vreemd dat het Vinex-beleid eerst wordt gedelegeerd, waarbij gemeenten zelf alle bevoegdheden in handen krijgen en dat plotseling het Rijk aan tafel schuift met de vraag ‘hoe loopt het nu’. Remkes is ronduit ontevreden over de kwaliteit van de Vinex-locaties. De bewoners ervaren zo’n wijk als tussenstap in hun wooncarrière. De bewindsman vindt het ook logisch dat nieuwe bewoners positief reageren op hun huis. “Als je van drie hoog achter voor het eerst in een huis met een tuin komt, is je eerste indruk positief.” Remkes heeft na zijn aantreden het bestaan van de ‘wurggreep’ van de contracten onderzocht. De bewindsman kwam al snel tot de conclusie dat de inflexibiliteit niet schuilt in de contracten tussen Rijk en gemeenten, maar in de afspraken tussen gemeenten en marktpartijen. Openbreken van die overeenkomsten kan alleen met de zogenoemde ‘blauwe hoed’-variant als de vraag op de woningmarkt volledig wegvalt. Om wethouders nog meer wind uit de zeilen te nemen, heeft Remkes de eis laten vallen de afgesproken aantallen te halen. Gemeenten die vertraging hebben opgelopen als gevolg van kwaliteitsverbeteringen zullen niet worden gekort in de rijksbijdrage. De staatssecretaris is om die reden dit voorjaar begonnen met zijn rondetafelgesprekken. Hij werkt in negentien afspraken alle gemeenten af. Marktpartijen als ontwikkelaars en makelaars worden daarbij structureel als gesprekspartner uitgenodigd. De insteek is vooral praktisch.

Noviteiten

Met het oog op de toekomstwaarde van de locaties wordt besproken hoe het woningbouwprogramma vordert, de verhouding koop/huur en het aandeel vrijstaand en twee-onder-een-kappers. Kavelgrootte, beukmaat en plafondhoogte komen ook aan de orde, evenals de mogelijkheden voor het individueel opdrachtgeverschap en het aandeel vrije kavels. De wethouders van alle grote locaties hebben meteen al laten weten weinig te voelen voor de noviteiten uit ‘Den Haag’. Pas in de tweede fase – na 2005 – komt wat meer aandacht voor individueel opdrachtgeverschap en meer keuzevrijheid voor de huizenkoper. Remkes zou graag zien dat het percentage vrije kavels in de Randstad omhoog gaat. Gemeenten halen het niet in hun hoofd een bezoek van de staatssecretaris te weigeren. Praten kan nooit kwaad, is de achterliggende gedachte. Wat Remkes betreft zouden de gesprekken niet vrijblijvend mogen verlopen en moeten uitmonden in aanpassingen van contracten. Voor de korte termijn is dat een illusie. Uiteindelijk leveren de nieuwe afspraken in totaal enkele honderden bouwkavels op. Dat is bijna te verwaarlozen als de aantallen worden afgezet tegen het totale woningbouwprogramma van honderdduizenden huizen. Ook invoering van individueel opdrachtgeverschap blijft beperkt tot een paar kleinschalige projecten. Zoveel vrijheid voor kopers valt in de praktijk nauwelijks te rijmen met de contracten die met ontwikkelaars en bouwers zijn afgesloten. Vaak bestaan lokaal initiatieven om in de dure sector de koper meer keuzeopties te geven. De verwachting is dat die trend zich verder zal doorzetten, maar pas echt een vlucht zal nemen als de woningmarkt ontspant. Die kans is in de Randstad en Noord-Brabant echter klein. Voor de periode 2005-2010 zijn de kansen om iets wezenlijks te veranderen wat groter, maar dan is ruim tweederde al opgeleverd. In het kader van Actualisering Vinex liggen relatief nog weinig afspraken vast, behalve het streefcijfer van ruim 200.000 huizen. Al hebben gemeenten veelal toezeggingen gedaan richting ontwikkelaars. Het percentage van 33 procent individueel opdrachtgeverschap is bij voorbaat kansloos, ook al is het een breed gedragen motie van de Kamer. Ontwikkelaars zullen proberen daar onderuit te komen, omdat ze op kavels veel minder kunnen verdienen dan op de bouw van een huis. Mogelijk zit daar toch een kans voor Remkes. Hij hoopt dat dreigen met individueel opdrachtgeverschap de ontwikkelaars dwingt meer keuzemogelijkheden te bieden. Remkes wist van tevoren dat hij met de rug tegen de muur staat als het gaat om dwingende afspraken. Daarom koos hij voor een breed ondersteund, voorzichtig geformuleerd convenant in combinatie met gesprekken. De middelen om beleid af te dwingen zijn uit handen gegeven en nieuwe regelgeving duurt jaren.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels