nieuws

66.667 opdrachtgevers

bouwbreed Premium

Tot nu toe bleef de architectuur gevrijwaard van het doelgroepdenken waarmee staatssecretaris Van der Ploeg de kunstwereld al een tijdje geselt. Je kon gewoon ouderenwoningen bouwen, zonder een staatssecretarieel verwijt van elitarisme omdat je daarmee jongeren oversloeg.

Maar de vorige week verschenen architectuurnota bevat een wel heel dikke stok om de bouwwereld te slaan. Waar kunst ‘slechts’ bestemd hoeft te zijn voor kunstliefhebbers, jongeren en allochtonen, heet architectuur sinds vorige week ‘een zaak van iedereen’. De nieuwe architectuurnota is opgehangen aan Negen Grote Projecten. Hierbij gaat de overheid eens ‘verantwoordelijkheid nemen’, het ‘goede voorbeeld stellen’ en ‘nadrukkelijk de regie voeren’. Het moet kortom afgelopen zijn met het ambtelijk afschuiven.

Een van de negen projecten is de magneettrein tussen Amsterdam en

Groningen. Behalve dat al aan de noodzaak daarvan getwijfeld kan worden, zou het voor het geloof in de kordaatheid waarmee de Grote Projecten worden aangepakt misschien goed geweest zijn om er een naam aan te geven die associaties oproept met hoogwaardig openbaar vervoer van de eenentwintigste eeuw. Het project heet echter Zuiderzeelijn, een naam met de dynamiek van een trekschuit. De meeste van de negen Grote Projecten zullen trouwens iedereen koud laten behalve enkele direct betrokke-nen. Als architectuur een zaak van iedereen is, waarom is dan in vredes-naam het samengaan van de Rijksdienst Monumentenzorg en de Rijksdienst Oudheidkundig Bodemonderzoek tot Groot Project bestempeld? Of het verbouwen van het Rijksmuseum? Of de fijnproeverskwestie dat wat nu de Randstad heet Deltametropool genoemd zou moeten worden? Of dat de Hollandse Waterlinie niet moet worden afgebroken? Of dat de A12 de mooiste snelweg van Nederland moet worden?

Van de negen projecten is er maar een die getuigt van een visie, zij

het van een kortzichtige. Dat is het Individueel Opdrachtgeverschap. Per oekaze is afgekondigd dat maar liefst 33 procent van de woningen die tussen 2005 en 2010 op Vinex-locaties worden gebouwd, ontworpen moeten zijn in opdracht van de bewoners zelf. Staatssecretaris Remkes van VROM heeft dit plan geadopteerd. Het lijkt de synopsis van een slechte griezelfilm: adoptieouder blijkt een monster in huis gehaald te hebben. Een veelkoppig monster bovendien, want er staan voor die vijf jaar 200.000 Vinexwoningen gepland. Dat betekent 66.667 particuliere opdrachtgevers in vijf jaar tijd, 13.333 per jaar.

Ik ben zeer benieuwd hoe Vinexland er daardoor in 2010 uitziet. Rick

van der Ploeg gaat er van uit dat het er een stuk minder saai zal zijn. Dat is fijn voor hem, van wie bekend is dat hij zich snel verveelt, geen enkel artikel over hem laat dat onvermeld. Dertig jaar nadat Joop den Uyl het onvervreemdbare recht van iedere arbeider op een auto heeft geformuleerd, komt Van der Ploeg met het recht op zelf een huis laten bouwen. Alleen is dat niet weggelegd voor de arbeider. Het ideale voorbeeld van het individuele opdrachtgeverschap staat volgens de staatssecretaris in de Scheepstimmermanstraat op het Borneo-eiland in Amsterdam. Tijdens een televisie-interview vorige week prees hij de rij huizen op deze ‘vrije kavels’ uitvoerig aan.

Zelfs zonder een moreel oordeel te vellen over het sociaal-

democratische gehalte van het gedachtegoed van Van der Ploeg, is het schrijnend dat huizen met een waarde van minstens driekwart miljoen ten voorbeeld worden gehouden. Het gaat economisch goed met Nederland, maar een woning van 7,5 ton of meer ligt niet binnen ieders bereik. De slogan dat architectuur voor iedereen moet zijn, betekent waarschijnlijk dat iedereen gratis en voor niks naar de huizen van anderen mag kijken In de architectuurnota wordt de retorische vraag gesteld ‘Hoe staat de overheid inmiddels in deze neoliberale samenleving?’ De formulering van de vraag is veelzeggend. Voor de overheid is het neoliberalisme kennelijk een voldongen feit. Ik weet het antwoord op de vraag: door een, vanuit nationaal perspectief, organisatorisch detail als de fusie van twee rijksdiensten tot Groot Project op te blazen en zoiets cruciaals als het wonen te veronachtzamen. De onvrede over wat de overheid de afgelopen jaren zelf heeft aangericht en laten gebeuren in de woningbouw uit zich nu in het kwaadaardig terzijde schuiven van de volkshuisvesting als ‘paternalistisch’ en de cosmetische oplossing dat een beter gesitueerde minderheid van de Nederlandse bevolking zelf een huis kan gaan bouwen.

Reageer op dit artikel