nieuws

De veerkracht van Rijkswaterstaat

bouwbreed Premium

De geschiedenis van Rijkswaterstaat in de twintigste eeuw is beschreven onder de titel ‘Heersen en beheersen’. Je denkt dan aan foto’s van strenge, autoritaire mannen, aan oude zwart-wit foto’s en veel tekst. Daarvoor terugschrikken is maar gedeeltelijk terecht. Sociaal geograaf Willem van der Ham deelt de twintigste eeuw in drie perioden in. De periode van 1900 tot 1940 begon met grote veranderingen bij de elektrotechniek, de staal- en betonbouw en de machine- en werktuigbouw. Die leidden tot een schaalvergroting op civiel terrein. Rijkswaterstaat toonde zich in eerste instantie afwachtend en aarzelend ten aanzien van beleidskwesties en technische vraagstukken. Van der Ham concludeert echter dat aan het eind van deze periode de ingenieurs van Rijkswaterstaat erin slaagden veel ideeën op het gebied van bruggen, wegen en kanalen in praktijk te brengen. Daarvan zijn de nodige – zwart- wit foto’s – opgenomen. In de dertig jaren die daarop volgden, tot 1970, beleefde Rijkswaterstaat hoogtijdagen. Na de oorlog is veel gebouwd. Specialisten kregen binnen de dienst de vrije hand. Het budget van de dienst groeide sterk.

Technocraten De waterstaatsambtenaren toonden zich echte ambtenaren. De organisatie verambtelijkte in rap tempo. Binnen de dienst bestonden duidelijke ideeën wat noodzakelijk en nuttig was voor het land. Dit ontaardde in een situatie waarbij Rijkswaterstaat als ‘een staat in de staat’ werd beschouwd: een technocratisch overheidsapparaat dat alles wilde bekokstoven en er een eigen agenda op nahield. Na 1970 keerde echter het tij voor Rijkswaterstaat. De oliecrisis van 1973 markeert een economische kentering. De werkloosheid nam toe. De overheid moest de broekriem aanhalen, een lange periode van bezuinigingen brak aan. De overheid trad terug. Ook voor Rijkswaterstaat breken een zorgelijke en onzekere tijden aan. De dienst zag zich bij zijn plannen geconfronteerd met weerstand uit de maatschappij. Het verschijnsel inspraak stak de kop op. Gaandeweg raakte Rijkswaterstaat zijn greep op de gebeurtenissen kwijt. De dienst reorganiseert en een deel wordt geprivatiseerd. Vooral het ontwikkelen en beheren van de hoofdinfrastructuur raakt in het slop. Daarop vormt alleen het project voor de stormvloedkering in de Oosterschelde een uitzondering.

Aanzien

Ondanks deze stormachtige tijden is Rijkswaterstaat nog steeds een dienst van formaat, een dienst ook die aanzien geniet. De betrokkenen zijn er met de nodige veerkracht in geslaagd zich aan te passen aan de veranderende tijden, waarbij het accent verschoven is van zelf ontwerpen naar het ontwerp uitbesteden en toetsen. In zijn boek schetst Van der Ham hoe maatschappelijke en technische ontwikkelingen het functioneren van Rijkswaterstaat beïnvloedden. Een uitgebreide schets, gezien het formaat (28 x 21 cm, 415 pagina’s). Door de gedetailleerdheid van de geschiedschrijving is deze af en toe langdradig; de doorgaans sombere zwart-wit foto’s op bijna elke pagina versterken dat effect. Dat maakt het vooral een boek voor liefhebbers van Rijkswaterstaat, historici en andere geïnteresseerden.

Heersen en beheersen – Rijkswaterstaat in de twintigste eeuw

Willem van der Ham Europese Bibliotheek ISBN 90 288 1525 2-69,00

Reageer op dit artikel