nieuws

Langdurige netwerken in de bouw

bouwbreed Premium

De bouw staat aan de vooravond van grote veranderingen. Langdurige netwerkverbanden nemen de plaats in van ad hoc projectcombinaties. In dit soort strategische allianties kunnen aannemers de leiders zijn. “Maar het wordt wel even wennen.”

Samen met professor André Dorée schreef ir. Bas van der Veen van de Universiteit Twente en organisatie-adviseur bij Balance & Result ‘Strategische allianties in de bouw; verkenning en inleiding’. Aanleiding was de jongste toekomstvisie van de Adviesraad Technologiebeleid Bouwnijverheid (ARTB). Hierin gaat de ARTB ervan uit dat in 2015 semipermanent samenwerkende organisaties centraal staan. “Het is één ding te zeggen dat op brancheniveau in de toekomst meer op semi-permanente basis zal worden samengewerkt, maar hoe bereik je zo’n situatie? Als het gaat om verandering, heeft de bouw geen wervelende reputatie. Een nieuwe situatie ontstaat niet als we de huidige interactie tussen de bouwpartners handhaven. De verandering moet ergens beginnen, veelal bij individuen of individuele organisaties”, zegt Van der Veen.

Vicieus

Op de huidige bouwmarkt is het kenmerk dat de laagste prijs regeert. In loven en bieden richten partijen hun gedrag en keuzen primair op kosten en prijzen. Lage toetredings- en uittredingsdrempels, weinig mogelijkheden tot onderscheiden en strikte focus op prijs als coördinatiemechanisme hebben een vicieus patroon doen ontstaan. Geen van de partijen kan dit patroon individueel doorbreken. Hoewel alle de kwalijke gevolgen van dit patroon onderkennen, zitten ze gevangen in een cirkel van prijsdruk, overlevings- en vechtstrategieën, opportunisme, wantrouwen en als gevolg hiervan verder opvoeren van de prijsdruk. Om die vicieuze cirkel te doorbreken, moet minder nadruk komen op prijskopen en optimalisatie per fase in de keten. In plaats daarvan moet sprake zijn van ketenintegratie en -optimalisatie. Als daarbij de capaciteitsgerichte strategieën worden ingeruild voor productgerichte strategieën, ontstaan mogelijkheden om de scheiding tussen ontwerp- en uitvoeringskennis te overbruggen. Dan pas kan de integratie van product- en procesontwerp een echte stap voorwaarts maken.

Mechanismen

“Dat geldt overigens ook voor grote bouwconcerns wier werkmaatschappijen vrijwel uitsluitend op het eigen resultaat worden afgerekend en waar mechanismen gehandhaafd blijven voor verregaande onderlinge concurrentie. In dat soort concerns is van synergie-effecten geen sprake en wordt de potentiële meerwaarde van de bedrijfsgrootte en bijbehorende kennis in de werkmaatschappijen niet verzilverd. De benodigde ontwikkelingen in technologie en kennis zijn pas te verwachten als een visie op projectoverschrijdende strategische samenwerking is ontwikkeld en samenwerkingsverbanden worden gevormd”, stelt Van der Veen.

Vertrouwen

Als belangrijkste succesfactor voor langdurige allianties ziet hij vertrouwen tussen de partners. “Het ergste wat er kan gebeuren is een cynische kijk op allianties. Als een partij de alliantie aangaat om als een soort spion het kunstje af te kijken bij collega’s en vervolgens vertrekt.” Ook verwacht Van der Veen dan weinig van allianties tussen bedrijven die in grote lijnen hetzelfde doen en in de alliantie geen nieuwe producten, competenties of markten ontwikkelen. “Dan is het een kwestie van meer van hetzelfde, terwijl het er juist om gaat verschillende disciplines, bijvoorbeeld ontwerp en uitvoering, te bundelen. Daarin zit de meerwaarde op bijvoorbeeld het gebied van innovaties.”

Leidende rol

In de nieuwe vorm van allianties kunnen aannemers een grote rol spelen. “De leidende rol in een alliantie is weggelegd voor de partije die ruwweg drie zaken combineert: productkennis, het vermogen te coördineren en voldoende financiële body om risicodragend te investeren. Die partij kan projectintegrator worden. Raadgevend ingenieursbureaus of architecten hebben niet de financiële omvang om dat te kunnen. Aannemers meestal wel. Die zijn het bovendien gewend.” Dat neemt niet weg dat ook andere partijen zich in die rol kunnen vinden. “Je ziet het bijvoorbeeld al bij verkeersprojecten, waar bedrijven als Stork en Siemens de leiding hebben. Het is voorstelbaar dat in andere bouwsectoren installateurs de rol van regisseur op zich kunnen nemen.”

Specialisatie

Een dergelijke ontwikkeling blijft niet zonder gevolgen voor de structuur van de bedrijfstak bouw. Er zullen aannemers zijn die zich hoe langer hoe meer uit de uitvoering terugtrekken en zich concentreren op hun rol als coördinator van het proces. Daarnaast zal de specialisatie toenemen. Partijen voor wie een rol als netwerkcoördinator niet haalbaar is, kunnen de positie van gespecialiseerd toeleverancier kiezen. Dat de allianties van de toekomst langdurig moeten zijn, is evident. “Wil je de beste resultaten krijgen, dan moet je investeren in samenwerking. Dat geldt ook voor het kweken van vertrouwen. Dat is nodig om bereid te zijn samen kennis uit te bouwen en te innoveren. Daarbij is de menselijke factor doorslaggevend. Samenwerking is immers een zaak van mensen en niet van bedrijven.”

Meer informatie: ir. Bas van der Veen, b.vanderveen@balance- result.nl

‘Strategische allianties in de bouw; verkenning en inleiding’ is te bestellen via mevr. Y Bosch, Universiteit Twente/sectie Bouwtechnologie & Bouwproces, fax (053) 4892511. Aannemers kunnen leiders zijn in strategische allianties

Reageer op dit artikel