nieuws

Kunst en cultuur in middeleeuwse kelders

bouwbreed

ARNHEM – Veertig middeleeuwse kelders in de Arnhemse binnenstad moeten binnen twee jaar getransformeerd worden tot ‘tweeduizend vierkante meter kunst en cultuur’. Het plan van de gemeente Arnhem is even prestigieus als complex, maar financieel haalbaar, zegt projectleider Willem de Laat. En ook technisch moet het lukken. “Geen van de kelders staat op instorten.”

Het ‘kelderplan’ ontstond vier jaar geleden toen de gemeentelijke monumentendienst eigenlijk bij toeval op een paar kelders stuitte. Een nadere inventarisatie leerde dat er zeker veertig kelders liggen onder de winkels in de Rijnstraat, gelegen in het westelijke deel van de Arnhemse binnenstad. Sommigen zijn in gebruik bij winkeliers als opslagruimte, anderen zijn al eeuwen niet meer gebruikt en alleen ‘zichtbaar’ met rontgenapparatuur.

Een haalbaarheidsonderzoek heeft aangetoond dat het financieel mogelijk is een groot aantal kelders te restaureren, met elkaar te verbinden en open te stellen voor het publiek. De winkeltjes die in de kelders komen, moeten zich richten op kunst en cultuur om zo de straat een toegevoegde waarde te geven. Projectontwikkelaar Kolpron uit Rotterdam is ingeschakeld om het volgens de gemeente Arnhem unieke plan verder uit te werken.

“De kelders kunnen een geweldige trekker vormen voor de Rijnstraat”, zegt projectleider Willem de Laat. “Economisch gaat het in dat deel van het centrum wat minder, omdat de straat een typische ‘uitloopstraat’ is.” Eigenaren van de kelders en winkeliers hebben daarom wel oren naar het kelderplan. “Belangrijk argument is dat de winkels boven de grond er profijt van zullen hebben als de kelders veel publiek trekken.”

Belangen

Niettemin is het volgens De Laat nog een hele klus om iedereen bereid te vinden mee te werken. Dat heeft alles te maken met verschillende belangen. Eigenaren moeten volgens het concept van Kolpron hun kelders tegen een vergoeding in erfpacht geven aan een nog op te richten stichting, die vervolgens de kelders gaat exploiteren. Winkeliers die momenteel de kelders gebruiken, moeten nieuwe ruimtes vinden om hun goederen in op te slaan of koelinstallaties te stallen.

Een groter probleem vormen volgens De Laat evenwel de riolering en de gas- en elektraleidingen die dwars door de kelders lopen. “Die moeten worden verlegd. Extra moeilijkheid daarbij is dat de winkels niet recht boven de kelders staan. Het komt voor dat leidingen van een winkel door de kelder van de buurman lopen.”

Bij de verbouwing moet ook rekening worden gehouden met de historische waarden van de kelders. Gewelven en kaarsnissen bijvoorbeeld moeten intact gelaten worden. “Dat kan bij het maken van doorgangen nog wel eens knap lastig worden”, weet De Laat. Groot voordeel is daarentegen dat de muren van de kelders stevig genoeg zijn. “Instorten zullen ze zeker niet.”

Omdat ze met elkaar verbonden worden, is het noodzakelijk dat de kelders even diep zijn. Dat is nu niet het geval; er is hier en daar wel een verschil van een meter. Alle kelders worden daarom waar nodig uitgegraven tot drie meter diepte. “Graafmachines kunnen er niet in, dus dat wordt ouderwets handwerk. Maar gelukkig ligt onder de tegels voornamelijk zand.”

Om mensen attent te maken op de aanwezigheid van de kelders, worden bevoorradingsluiken die nu in de winkelstraat liggen, vervangen door glazen panelen. “Van buitenaf wordt dan zichtbaar dat er kelders onder zitten en dat er wat te doen is.” Midden in de winkelstraat komt bovendien een centrale entree, met een grote trap naar de kelders. Naast de hoofdingang zijn nog vier andere entrees gepland.

Bewezen

Het Haagse architectenbureau Braaksma en Roos is ingeschakeld voor het ontwerp van zowel de entrees als de inrichting van de kelders. “Zij hebben met de renovatie van het Haags Gemeentemuseum bewezen dat ze oud en nieuw uitstekend kunnen combineren”, aldus De Laat. Volgende maand neemt de EU een beslissing over een subsidieaanvraag van 1,6 miljoen gulden. Maar volgens de projectleider zit dat wel goed. “Uiterlijk eind 2001 moet het plan gerealiseerd zijn, want dan moeten het Europese geld uitgegeven zijn.”

Gewelven en nissen

blijven intact

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels