nieuws

Laatste woord over heffing voor spoor is nog niet gevallen

bouwbreed

De Nederlandse Spoorwegen en de rijksoverheid zijn voorlopig nog niet uitgepraat over de heffing die met ingang van volgend jaar moet worden betaald voor het gebruik van het spoorwegnet. NS-topman R. den Besten vindt de 250 miljoen gulden die zijn reizigersbedrijf na een gefaseerde invoering in 2004 moet betalen, een erg hoog bedrag.

Zijn bedrijf boekte het afgelopen jaar een nettowinst van 200 miljoen gulden. Den Besten voorspelde dan ook dat de reizigers de dupe worden als de heffing niet omlaag gaat. “Dan worden we gedwongen de kosten door te berekenen in de tarieven”.

Minister Netelenbos maakte deze week de bedragen bekend, waarop de overheid rekent als volgend jaar de gebruikersheffing voor het spoor wordt ingevoerd. Dat de heffing er komt is allang geen geheim meer. Ze is in Europees verband afgesproken. Nederland is net als andere landen van de Europese Unie verplicht gebruikers van het spoor te laten betalen.

De heffing is het gevolg van de privatisering van de staatsspoorwegen in Europa. Exploitatie van treindiensten en exploitatie van infrastructuur zijn losgekoppeld. In Nederland is de staat verantwoordelijk voor de aanleg, het onderhoud en de exploitatie van het railnet. “Van ons wordt verwacht dat we infrastructuur leveren die up-to-date is. Daarom is het niet gek dat we daarvoor een vergoeding vragen”, aldus Netelenbos.

De minister suggereerde daarmee dat de NS niet moet zeuren omdat ze tenslotte het beste van het beste geboden krijgt en daarop zorgeloos met treinen heen en weer kan rijden. Maar niets is minder waar.

NS-topman Den Besten is blij dat hij van minister Netelenbos vergunning krijgt om gedurende tien jaar het kernnet te berijden met onder meer lucratieve intercities en heeft er geen moeite mee dat daaraan prestatie-eisen worden gekoppeld. Hij is tevreden met het feit dat NS Reizigers als eerste mag aangeven hoeveel geld het bedrijf er voor over heeft om binnenlandse hogesnelheidstreinen te laten rijden op de HSL-Zuid. Ook is hij best ingenomen met het voornemen van het kabinet om binnen drie jaar naar de beurs te gaan. Maar over de kwaliteit van het Nederlandse spoorwegnet is Den Besten allerminst te spreken.

“Zeker nu we naar de beurs gaan moeten we een aantrekkelijk bedrijf worden. Punctualiteit speelt daarbij een rol. Wij kampen nog altijd met te veel vertragingen. Veel worden veroorzaakt door de kwetsbaarheid en de krapte van de infrastructuur. Aan ons worden prestatie-eisen gesteld om te mogen rijden. Ik had in de nota ‘De derde eeuw spoor’ van minister Netelenbos meer verwacht over de verantwoordelijkheid van de overheid als eigenaar van de rails”.

In totaal denkt het Rijk vanaf 2004 jaarlijks 400 miljoen gulden te ontvangen van gebruikers van het spoor. Behalve NS Reizigers zijn dat de regionale spoorvervoerders (100 miljoen) en de vrachtvervoerders. De laatste categorie wordt voorlopig voor 50 miljoen aangeslagen, maar minister Netelenbos wil nog kijken wat die heffing betekent voor de concurrentiepositie. Ze wil niet dat er als gevolg van de heffing een verschuiving van spoor naar weg plaatsvindt.

In het bedrag van 400 miljoen gulden is nog niet de heffing opgenomen voor het gebruik van de HSL Zuid. NS Reizigers mag als eerste een bod uitbrengen. Minister Netelenbos kijkt dan niet alleen naar het geld, maar ook naar het dienstenpakket dat het bedrijf aanbiedt in samenhang met het treinverkeer op het kernnet. Is het bod onacceptabel, dan wordt het binnenlands gebruik van de HSL (Amsterdam-Rotterdam-Breda) openbaar aanbesteed.

Minister Netelenbos stelt zich voor dat de NS de kans krijgt om het gebruiksrecht steeds met tien jaar te verlengen, parallel aan de vergunning voor het kernnet. Daarbij stuit ze wel op een groot probleem. De HSL-Zuid komt in 2005 gereed. De concessie voor het kernnet loopt tot 2010. De NS zou dan op het HSL-gebruik een bod voor vijf jaar moeten doen. NS-topman Den Besten acht dat uitgesloten tenzij hij de garantie krijgt dat hij een deel van de investeringen terugkrijgt, als na 2010 de concessie alsnog naar een ander bedrijf gaat. “Wij moeten zeer fors investeren in nieuw hogesnelheids-materieel. Dat doe je niet als er te veel onzekerheden bestaan”, reageerde Den Besten.

De NS wil dus garanties en minister Netelenbos geeft toe dat over een aantal zaken nog moet worden gesproken. Ze heeft er ook belang bij de zaken goed dicht te timmeren. Want de regeling voor de HSL Zuid zal dienen als voorbeeld voor de HSL Oost, die ongetwijfeld ook voor een deel met private middelen moet worden gefinancierd. En nu al staat vast dat de NS ook daar wil rijden.

‘250 miljoen gulden is een erg hoog bedrag’

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels