nieuws

Grasbeheer bepaalt mede de sterkte van een dijk

bouwbreed

De sterkte van een dijk hangt nauw samen met de kwaliteit en het beheer van het gras. De begroeiing beschermt de kleilaag tegen erosie. De wortels en de vorm van het wortelstelsel bepalen de weerstand tegen verwering. Wortels maken een bodem stabiel en poreus. Ze vormen kleine kluiten en scheiden stoffen af die de fijne deeltjes aan elkaar hechten. Afgestorven wortels laten porien achter die (golf)water snel afvoeren. Een dicht wortelnet voorkomt uitspoeling van de grotere kluiten.

Het beheer bepaalt mede de dichtheid van gras en wortels, meldt H. Sprangers in ‘Vegetation dynamics and erosion resistance of sea dyke grassland’ (*).

Grazende schapen en veelvuldig maaien leveren doorgaans een dichtere zode op, maar beperken de wortelgroei. Hooien bevordert de doorworteling maar beperkt de plantdichtheid. Bemesten houdt de worteldichtheid laag en verstikt grote open plekken. Hetzelfde gebeurt wanneer maaisel blijft liggen.

Hooidijk

Het wortelstelsel van onbemest wei- of hooiland weerstaat erosie het beste. Zodra de bemesting stopte, nam het aantal plantensoorten op de proeflocaties licht toe. Per 25 vierkante meter begraasde dijk steeg dat aantal van dertien naar zestien en op gehooide dijken van veertien naar zeventien. In het gras komen dan ook meer kruiden voor.

Ook zonder bemesting blijft de vegetatie op de onderzochte dijken dicht. Op een soortenrijke hooidijk kan de bedekking op een hoogte van 2 centimeter relatief laag zijn. Gelijkmatig verdeelde planten zorgen evenwel voor een relatief hoge dichtheid. Terwijl de lengte en het gewicht van de wortels in hooidijken toenemen als de bemesting stopt, verkleint get bovengrondse deel van de planten.

Weerstand

Sprangers ontdekte dat de afschuifweerstand weinig zegt over de weerstand van dijkgrasland tegen erosie. In de onderzochte bodems verminderde een hoge worteldichtheid deze weerstand. Dijken met een lage bedekking, een weinig dicht stelsel van relatief dikke wortels of een hoge siltfractie, leverden daarentegen een hoge weerstand op.

De proeven toonden geen verband aan tussen erosie en de wijze van dijkbeheer. Alleen bij een hogere stroomsnelheid biedt het soortenrijke hooiland meer weerstand tegen oppervlakte-erosie dan het soortenarme weidetype. Soortenrijk hooiland weerstaat door een grotere worteldichtheid erosie beter dan bemest grasland.

Onderhoud

Niet bemesten en regelmatig beheer en onderhoud verbeteren volgens Sprangers de kwaliteit van het gras.

Langdurig onbemeste hooilanden hebben de hoogste worteldichtheid en erosiebestendigheid. Onbemeste schapenweiden bezitten mogelijk ook een hoge weerstand tegen erosie. Het verschil in agrarische opbrengst valt, vergeleken met bemest weiland, niet zo groot uit.

Erosiebestendigheid neemt toe zodra de beheerders slecht afgegraasde stukken maaien en het land met een weidesleep bewerken. Aan het begin van het winterseizoen mag de vegetatie niet hoger staan dan tien centimeter. De beheerders moeten het gemaaide gras binnen een tot maximaal twee weken afvoeren. Een afdoende bestrijding van mollen moet het dijkbeheer ondersteunen.

Goed dijkbeheer vergt een omslag in het denken van de beheerders. In hun visie bepaalt de kleikwaliteit in de bovenlaag van de bodem nog steeds de weerstand tegen erosie. Sprangers legt de nadruk op de samenstelling van de begroeiing. Hoe meer soorten planten op een dijk staan, hoe groter de weerstand tegen erosie. En die blijft alleen behouden door regelmatig onderhoud.

(*) H. Sprangers schreef ‘Vegetation dynamics and erosion resistance of sea dyke grassland’ voor de faculteit Milieuwetenschappen, sectie Natuurbeheer en Plantenecologie van de Landbouwuniversiteit in Wageningen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels