nieuws

Een bajes laat zich lastig renoveren Bewoners Huis van Bewaring blijven zitten tijdens bouw

bouwbreed

arnhem – In negen jaar tijd wordt het hele Huis van Bewaring De Berg in Arnhem gerenoveerd en uitgebreid. Dat had sneller gekund, maar dan zouden de ‘bewoners’ van de koepelgevangenis tijdelijk elders moeten worden ondergebracht. Het blijkt niet altijd eenvoudig de bouwwerkzaamheden af te stemmen op de dagelijkse gang van zaken in het Huis van Bewaring. Eind vorig jaar nog wist een gedetineerde met behulp van sloopmateriaal de muur over te klimmen.

De uitbreiding van het Huis van Bewaring is hard nodig. Sinds de bouw van de koepelgevangenis, die in 1886 werd afgerond, zijn alle uitbreidingen ‘geimproviseerd’. Nooit is er gerenoveerd. “Het Huis van Bewaring is niet meegegroeid met het gevangenisregime”, zegt algemeen directeur J. de Goede.

Het maatschappelijk werk, de psycholoog, de psychiater en de medische dienst zijn allemaal gehuisvest in barakken die her en der op het gevangenisterrein verspreid staan. Het bezoek wordt in een barak ontvangen, de gedetineerden sporten en werken in barakken. Al die faciliteiten worden de komende jaren ondergebracht in nieuwbouw.

Extraatjes

Ook de renovatie van de bestaande bebouwing – ontworpen door architect Metzelaar sr. – was noodzakelijk. Tot voor het begin van de bouw in 1994, had geen van de cellen water of sanitair. De gedetineerden moesten overdag met een bewaarder naar het toilet en ’s nachts hun behoefte in een po doen. De elektriciteit lag er nog net zoals die vijftig jaar eerder was aangelegd.

De renovatie van de koepel is inmiddels goeddeels voltooid. “Dat moest in etappes gebeuren”, zegt De Goede, “om de capaciteit enigszins op peil te houden.”

Gedurende de bouwwerkzaamheden blijft de capaciteit van 186 gehandhaafd. Alleen tijdens de renovatie van het cellengedeelte in de koepel was slechts plaats voor 150 gedetineerden. “We hebben de koepel opgedeeld in acht taartpunten, die stuk voor stuk onder handen werden genomen. Het deel waarin werd gewerkt moest leeg zijn.” Dat betekende niet dat de overige gedetineerden die elders in de koepel – 31 meter hoog en vijftig meter breed – opgesloten zaten, geen last hadden van de werkzaamheden. “Het horen en zien verging je soms”, zegt de gevangenisdirecteur. Bijvoorbeeld toen de ijzeren balustradeleuning moest worden afgeslepen of de ringleiding in de granieten vloer werd ingefreesd. Bij grote overlast werden de gedetineerden gecompenseerd met extraatjes, zoals ‘een ijsje op een zomerdag’.

De negen jaar voor de werkzaamheden zijn echt nodig, zegt directeur beheer V. Aaldering. “Je kunt niet alles tegelijk hebben. Als containers moeten worden verplaatst, is het bijvoorbeeld niet mogelijk ook in de koepel bezig zijn. Dat vraagt om een strakke tijdsplanning.”

Gereedschap

Het toezicht mag niet al te zeer versnipperd raken en de gevangenisdirectie moet van alles op de hoogte zijn: “Hoeveel werklui aan het werk zijn, wie aan het werk zijn. Iedereen moet ook een bewijs van goed gedrag overleggen voordat ze hier aan de slag gaan.” Veel tijd gaat zitten in overleg.

Met de aannemers zijn gedetailleerde afspraken gemaakt. Zo mogen de werklieden niet in contact treden met de gedetineerden. De Goede: “Dat zou ze maar in de verleiding kunnen brengen eens een flesje whisky naar binnen te smokkelen, of een brokje hasj of nog erger…”

De werkplaatsen worden afgeschermd met schotten en werklui mogen hun gereedschap niet laten slingeren. Dat die regels niet altijd goed worden nageleefd, bleek vorig jaar. “Toen waren mannen bezig met de aanvoer van zand. Dat stortten ze netjes tegen de buitenmuur. Aan het eind van de dag lag er een bult waarover je zo de muur op kon lopen. Die mannen wilden toen naar huis gaan. Maar daar heb ik een stokje voor gestoken.”

Ontsnapt

Een keer ging het echt fout. Het leek De Goede wel een goed idee gedetineerden te laten helpen met de sloop van containers. Een van de vrijwilligers wist een balk uit een container tegen de buitenmuur te zetten en wandelde zo de vrijheid tegemoet. “Dat was goed balen”, zegt de gevangenisdirecteur. “Je maakt een afweging. Je bespaart gemeenschapsgeld maar verhoogt daarmee wel het risico.”

Om dit soort ongewenste uitstapjes uit te sluiten, wordt bij het begin van de nieuwbouw de helft van het terrein afgesloten. Alle barakken en containers worden dan naar een kant van de Koepel verplaatst, zodat de werklui aan de andere kant rustig hun gang kunnen gaan. Schotten en hekken moeten ervoor zorgen dat de gedetineerden uit de buurt van de werklui blijven.

De laatsten kunnen dan ook gewoon hun gereedschap weer laten slingeren.

Huis van Bewaring De Berg is een koepelgevangenis, ontworpen door architect De Metzelaar sr. De Arnhemse koepel is ‘de moeder van de drie Nederlandse koepels’, zegt algemeen directeur J. de Goede. De koepelgevangenissen in Breda en Haarlem werden ontworpen naar voorbeeld van die in Arnhem. De koepel in Breda, ook ontworpen door De Metzelaar sr., werd echter als eerste opgeleverd. Die in Haarlem werd door zijn zoon ontworpen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels