nieuws

Verraderlijk kerstcadeau voor Holzmann Duitsland is elk jaar vroeg in de ban van Kerstmis.

bouwbreed Premium

Al ver voor onze Sint Nicolaas opduikt worden de eerste voorbereidingen getroffen. Precies in dat tijdsgewricht hield directeur Heinrich Binder in hotel Intercontinental te Frankfurt op 18 november een dramatische persconferentie over de dreigende ondergang van het anderhalve eeuw oude concern Philipp Holzmann.

De opgetrommelde journalisten troffen even na het middaguur een onthutste, verwarde directie. Onderuitgehaald door het plotselinge tekort van 2,7 miljard gulden. Terwijl het merendeel van de nieuwsjagers na anderhalf uur weer verdwenen was, schudde Heinrich Binder voor een steeds kleinere groep nog eindeloos het hoofd. Misschien zouden voor Kerst wel zestigduizend mensen hun ontslag krijgen.

De aankondiging van het op handen zijnde faillissement leidde tot een reeks voorspelbare reflexen. De ondernemingsraad mobiliseerde het personeel en kreeg als vanzelfsprekend steun van vakbond IG Bau. Toen bleek dat onder de financiers de huisbanken van Holzmann (Deutsche Bank) en van concurrent Hochtief (Commerzbank) over de overlevingskansen van het concern van mening verschilden, was het pleit beslecht. Van Hamburg tot Munchen werden de bedreigde Holzmanner door de bevolking in het hart gesloten en groeide het acute geldgebrek uit tot een conflict van burgerman tegen grootkapitaal. Was de wereld zo verworden dat bankiers zonder weerwoord zestigduizend arbeidsplaatsen in een miljardenbedrijf konden vernietigen vanwege enkele honderden miljoenen?

Rasritselaar Gerhard Schroder zal niet lang hebben hoeven nadenken over zijn bemiddelingsactie. Wat kon de kanselier gebeuren? Bij succes zou hij de geschiedenis ingaan als de kanselier die Philipp Holzmann redde. En bij een mislukking ligt alle schuld bij de banken. “We hebben het gered”, triomfeert Schroder voor duizenden verkleumde Holzmanner en miljoenen televisiekijkers. En met een uitgestoken hand naar Jurgen Mahneke, de onvermoeibare voorzitter van de centrale ondernemingsraad: “Bedank maar deze grote dikke. Die heeft in het gesprek met de banken een indrukwekkend betoog gehouden. Het kon toch niet zo zijn dat al die tienduizenden een ontslagbrief onder hun kerstboom zouden krijgen?”

Gelijk

Uit onderzoek van het bureau Ifratest Dimap, gehouden tussen 25 en 30 november, blijkt hoe groot het politieke gelijk van Schroder was met zijn reddingspoging. Maar liefst 58 procent van de bevolking juicht de ingreep toe. Voor het eerst sinds zijn aantreden is de populariteit van Schroder niet af- maar toegenomen en groeit ook weer de steun aan zijn politieke partij de SPD. De redding van Philipp Holzmann betekent voor de kanselier niets minder dan een ommekeer naar herstel. De affaire met Helmut Kohl helpt intussen uitstekend om het herwonnen terrein niet weer verloren te laten gaan.

De Volkskrant wil met een bijna paginagroot vehaal over “vakbondsrepubliek Duitsland” (zaterdag j.l.) doen geloven dat de Duitse politici met de steun aan Holzmann en de angst voor de vijandelijke overname van Mannesmann plotseling het “Rijnlandse kapitalisme” van pappen en nathouden hebben herontdekt. Dat een achterhaalde industriepolitiek herleeft. Net als de populistische Bild Zeitung in haar beste tijden schrijft de Volkskrant dat in bondskanselier Schroder oude instincten zijn ontwaakt.

Die visie slaat de plank echter volledig mis. De overheersende cultuur is een heel andere, waarbij bijvoorbeeld privatiseringen op menig gebied verder gevorderd zijn dan in Nederland. Ook zijn er vergaande plannen voor belastinghervorming. Allicht zorgt dat, net als het hoge werkloosheidscijfer van vier miljoen, voor de nodige ontrust. De reddingsactie van Schroder moet gezien worden als een incident waarin een gewiekst politicus de kans grijpt zijn invloed optimaal te benutten, de ontust de beteugelen en zijn populariteit op te voeren.

Zonder openbare strijd tussen de banken is ondenkbaar dat de kanselier zijn prestige op het spel gezet had. Dan was de executie van Philipp Holzmann al in stilte voltrokken.

Groot

Terwijl de politieke karavaan weer verder trekt zijn de economische consequenties van Schroders geslaagde reddingsactie ongemeen groot. Het koersverlies van de euro waarop bankpresident Wim Duisenberg wijst trekt wel weer bij. Maar in de Duitse bouw zijn tot in lengte van dagen sporen achtergelaten. Philipp Holzmann is de komende jaren gebrandmerkt als rotte appel in de mand. Van nog grotere betekenis is de aanval van binnenuit op het hele cao-stelsel.

Trillen

Want wat blijkt bij het optrekken van alle rookwolken? De Duitse bouwindustrie en de vakbond IG Bau trillen op hun grondvesten. De brancheorganisaties Deutsche Bauindustrie (de grote werkgevers) en Deutsches Baugewerbe (middelgrote bedrijven) hielden zich aanvankelijk op de vlakte. Maar bij het doorrekenen van de redding kwam al gauw boven water dat de vermeden ‘Val van Holzmann’ verhaald wordt op de toch al met overcapaciteit worstelende eigen sector. Bovendien heeft Holzmann zich in de felle prijzenslag de afgelopen jaren bij de onderaannemers verre van populair gemaakt. De eigen bouwindustrie is inmiddels een fel tegenstander van de redding van Holzmann en schermt met een extra verlies van wellicht 25.000 arbeidsplaatsen.

Ook IG Bau maakt opnieuw de balans op. Voor iedere vakbond is het overleven van welk bedrijf dan ook een overwinning. Maar de prijs kan dit keer wel eens erg hoog zijn. Zowel werknemers als de werkgevers vinden dat de wijze waarop het personeel van Holzmann 275 miljoen gulden ophoest verdraaid veel lijkt op de invoering van een eigen bedrijfs-cao. Zes procent minder loon en werkweken van 43 uur? Daarover wil elke werkgever wel beschikken. De belofte dat de personeelsbijdrage niet tot in de offertes doorwerkt gelooft eigenlijk niemand.

Voor de Duitse bouwindustrie is het geval Holzmann reden genoeg om af te stomen op cao’s met ontduikmogelijkheden. Dit jaar gaan weer ruim achtduizend Duitse bouwbedrijven failliet. Hoe lang kan IG Bau dan nog tegenhouden dat er clausules worden opgenomen in de cao dat, net zoals in Berlijn en in aansluiting op de regelingen voor de nieuwe deelstaten, in geval van nood en in overleg met de ondernemingsraad tien procent gekort kan worden op de salarissen?

Zand

Vakbond IG Bau zet de hakken in het zand uit vrees de centrale positie in het cao-overleg te verliezen. Oplossingen dicht op de werkvloer blijven het hoogste doel, maar kan dat zonder centrale regie vanuit een sterke vakbondsorganisatie?

De Duitse bouw heeft zich op de drempel van de eeuwwisseling met open ogen door kanselier Gerhard Schroder een bijzonder kerstcadeau laten opdringen.

Theo Leone

Correspondent Cobouw

Reageer op dit artikel