nieuws

Geslaagd eerbetoon aan Amsterdamse Minervalaan

bouwbreed

Aan de boekenoogst van 1999 is een pareltje toegevoegd. ‘Godin van de Zuidas’ is alleen al vanwege de vele schitterende afbeeldingen de aanschaf meer dan waard. In het boek staan vier essays, waarin verschillende perioden in de geschiedenis van de Minervalaan worden beschreven. Deze laan, een belangrijke ruimtelijke as in het Plan-Zuid van H.P. Berlage, is ook een as in de tijd, waardoor er uiteenlopende architectuurstijlen en steeds wisselende stedenbouwkundige inzichten zichtbaar en te ervaren zijn.

De gebouwen aan de Minervalaan hebben, zeker ten noorden van het Zuider Amstelkanaal, altijd een monumentaal karakter gehad. Zo is in 1962 het monumentale Hilton Hotel (architecten De Vlaming, Salm en Fennis) als noordelijke beeindiging van de Minerva-as aan de Apollolaan komen te staan. Deze as is inmiddels doorgetrokken tot in Buitenveldert, bij het nieuwe hoofdkantoor van ABN Amro (architecten Pei Cobb Freed en Partners).

Tussen deze twee gebouwen staan grotere woningbouwcomplexen van onder anderen G.J. Rutgers, J.M. van der Mey, C.J. Blaauw en A. Staal. Het eerste essay, van Marlies Buurman en Maarten Kloos, heeft het accent op de wisselwerking tussen de straat en zijn bewoners. De combinatie architectuur, plangeschiedenis en couleur lokale roept het beeld op van een ‘deftige laan’. De in 1935 veel te vroeg overleden architect Jan Duiker (Gooiland en sanatorium Zonnestraal in Hilversum, de Cineac aan de Reguliersbreestraat) woonde er met zijn gezin. Hij speelde vaak piano en liet zijn hondje uit op het bouwterrein van ‘zijn’ Openluchtschool aan de Cliostraat. De architectuur van Plan-Zuid kon hem maar weinig bekoren: “gevels met woningen erachter geplakt”.

Boeiend

In het tweede essay beschrijft Liesbeth van de Garde uitvoerig de totstandkoming van Berlages Plan-Zuid. Ook is er uitgebreid aandacht voor de zeer monumentale, maar nooit gebouwde Rijksacademie van Beeldende Kunsten (ontwerp van B. Bijvoet en J. Duiker), die op de plek waar nu het Hilton staat, had moeten verrijzen. Dankzij een degelijke bestudering van veel bronnenmateriaal heeft de auteur er een boeiend hoofdstuk van weten te maken.

In het derde hoofdstuk, ‘De Minervalaan – van grand boulevard tot terrain vague’, is het beeldmateriaal nog interessanter. De tekeningen die verschillende architecten inleverden voor prijsvragen voor de bebouwing van het Allebeplein (het huidige Hilton-gebied) en het Minervaplein zijn in al hun glorie te bewonderen en spreken door een sprookjesachtige monumentaliteit meer tot de verbeelding dan menig moderne computerpresentatie.

Interessant is ook het deel waarin auteur Anouk de Wit een plan – buiten mededinging – uit 1929 van B. Merkelbach en Ch.J.F. Karsten voor de bebouwing van het Minervaplein beschrijft. Merkelbach was geen liefhebber van de typische Plan-Zuid architectuur en leverde een plan dat op stedenbouwkundig niveau goed werkte en waaraan de architectuur duidelijk ondergeschikt was. Kort na de afwijzing van dit plan leek het tij te keren. C. van Eesteren werd stedenbouwkundige bij de afdeling Stadsontwikkeling en hij was “geinteresseerd in de socialistisch architectuur van de Nieuwe Zakelijkheid”. Ook Van Eesteren had niet veel op met de architectuur in Plan-Zuid: ‘De voorkant is leelijk. De achterzijde is leelijk. ( – ) Een leerschool der leugen’.

De afdeling Stadsontwikkeling veranderde delen van Plan-Zuid, vooral ten zuiden van het Zuider Amstelkanaal. Daar staat nu aan de Minervalaan een aantal villa’s en geen Berlagiaanse bouwblokken van vijf lagen hoog.

Nieuwste Zakelijkheid

De afdeling Stadsontwikkeling evolueerde in de Dienst Ruimtelijke Ordening (DRO). De auteur van het laatste hoofdstuk, Tess Broekmans, is daar als stedenbouwkundige belast met de planvorming voor de Zuidas. Door de vele vierkante meters kantoorruimte te mengen met wonen, cultuur en voorzieningen, moet het een levend onderdeel van de stad worden. Pas dan is er sprake van een echte toplocatie, zo stelt Broekmans. De Visie Zuidas die de DRO onlangs heeft opgesteld laat zelfs ruimte over om in de toekomst de Minervalaan ooit nog te verlengen.

De oude Minervalaan, op papier bijna honderd, de godin van de Zuidas, de spil van het Zuidas-gebied, is klaar voor een nieuwe stap in haar imposante stadscarriere.

Allard Jolles

Marlies Buurman, Maarten Kloos (redactie): Godin van de Zuidas. De Minervalaan, as in tijd en ruimte; Architectura en Natura en Arcam; ISBN 90 7157096 7; tot 31 december 1999 f. 39,50, daarna f. 49,50

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels