nieuws

Rol hoofdaannemer alleen nog voor grote bouwer Rijk denkt met innovatief aanbesteden miljarden te besparen

bouwbreed Premium

den haag – De traditionele rol van middelgrote en kleine bouwers als hoofdaannemer in deelprojecten is uitgespeeld. Dat zal het gevolg zijn van het nieuwe innovatieve aanbestedingsbeleid van het Rijk. Ze hebben nog wel de mogelijkheid als partner in een consortium of als leverancier van een gespecialiseerd product op te mogen treden.

Deze tendens voorspelt de plaatsvervangend directeur-generaal van Industrie en Diensten van Economische Zaken, H. van der Laan. In een interview met deze krant geeft hij een toelichting op het nieuwe beleid, dat vrijdag door het kabinet is goedgekeurd.

Het Rijk denkt zo’n 5 tot 10 procent op de kosten te kunnen besparen door innovatief aan te besteden en professioneel in te kopen. Met een begroting van 54 miljard per jaar gaat het dan om grote bedragen.

Bij innovatief aanbesteden gaat het in principe om alle vormen van aanbesteding die anders zijn dan traditioneel. Vaak is dat ‘design and construct’ maar ook bundeling en standaardisering van bestellingen en contracten beschouwt het ministerie als innovatie. Economische Zaken ziet vooral veel in de mogelijkheden die Internet biedt om transparant alle opdrachtgevers op een rij te krijgen.

E-mail

Verder wordt gedacht aan een e-mail-service voor aanbieders die kunnen opgeven in wat voor projecten ze geinteresseerd zijn. Het te besparen percentage van 5 tot 10 procent is ontleent aan ervaringen van grote bedrijven als Shell, DSM en Philips.

Van der Laan is het niet eens met de stelling dat het nieuwe beleid het eind betekent voor het midden- en kleinbedrijf. “Daar ben ik helemaal niet van overtuigd. Bedrijven krijgen juist een veel completer overzicht van alle werken. De verschillende overheden besteden nu versnipperd aan.”

De kans is wel klein dat middelgrote bedrijven de rol van hoofdaannemer naar zich toe kunnen trekken. “Wie zich echter richt op een specifieke markt, kan een eigen taak naar zich toetrekken binnen een cluster of consortium.” De topambtenaar ziet het bouwproces sterk veranderen en verwacht dat techniek, ICT en installaties een steeds belangrijkere rol krijgen.

Innovatief aanbesteden staat nog steeds in de kinderschoenen. “Omarming door het hele kabinet is een eerste stap.” Het ministerie weet intussen toch al diverse voorbeelden van innovatief aanbesteden op te sommen.

Van der Laan vindt de Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg een van de beste voorbeelden van geslaagd innovatief aanbesteden. “Leveranciers en ontwerpers werkten in een team aan de uitwerking van de waterkering. Daar zijn hele slimme oplossingen uitgekomen.”

Andere succesvolle voorbeelden zijn het dynamische busstation bij Eindhoven, de Vinex-locatie Ypenburg bij Den Haag en Powerpact, het project van Railinfrabeheer voor de transformatorstations. Verder hebben de gemeenten Rotterdam en Groningen door een gebundeld inkoopbeleid aantoonbaar de kosten omlaag gebracht.

Projecten die innovatief zijn maar tot veel discussie hebben geleid, zijn de balgstuw bij Ramspol en de onderbouw bij de HSL.

In het buitenland heeft het ministerie van Economische Zaken studie verricht naar innovatieve projecten als de Vasco da Gamabrug in Lissabon, een ziekenhuis en tramlijn in Engeland, de Confederationbridge in Canada en de íresond Storebaelt tussen Denemarken en Zweden.

Risico en rendement

De topambtenaar is de eerste om toe te geven dat de innovatieve aanbesteding bij de hoge-snelheidslijn voor alle partijen moeilijker is dan gedacht. “Meer algemeen: niet ieder project is even geschikt voor innovatieve aanbesteding. Cruciaal is ook dat een goede prijs-kwaliteitverhouding wordt verkregen.” Van der Laan hoopt de komende tijd op een paar proefprojecten die meer succes zullen hebben.

Innovatief aanbesteden is niet hetzelfde als publiek private samenwerking (pps). “Pps heeft wel alle elementen in zich van innovatief aanbesteden, met als extra complicatie de noodzakelijke afbakening van publiek en privaat. Vooral het afbakenen van risico’s is lastig. Echter, waar risico’s zitten, is rendement te halen.”

Net als bij pps duurt ook bij innovatief aanbesteden de voorbereidingstijd langer. Consultatierondes en extra rekenrondes zullen vaker voorkomen. Het Rijk is niet direct geneigd daarvoor de portemonnee te trekken, terwijl juist de bouwwereld klaagt dat de nieuwe manier van werken miljoenen extra kost. “Bij Europees aanbesteden bestaat de mogelijkheid van ‘competitive dialogue’ en die is niet gratis.” Voor de rest vindt Van der Laan dat vooral een ondernemersrisico.

“Een andere rol van de overheid als opdrachtgever zal voor alle partijen even wennen zijn. Het vergt een omslag aan beide kanten. Het is een heel ander verhaal of je een weg van A naar B aanbesteed of de vraag van twintig jaar gegarandeerde mobiliteit van A naar B, inclusief onderhoud, in de markt zet.”

Hij weet ook wel dat veel overheidsopdrachtgevers bewust projecten opknippen om onder het Europese aanbestedingsbeleid uit te komen. “Het is absoluut kortzichtig om zo te werken.”

Van der Laan verwacht dat het nog een aantal jaren zal duren voordat het nieuwe beleid helemaal is ingevoerd. Voor volgend jaar verwacht hij direct al een aantal voordelen. Economische Zaken begint dit voorjaar al met inkoop en aanbesteding via Internet.

Van der Laan: “Jarenlang is in allerlei organisaties alleen de aandacht gericht geweest op het verkoopbeleid en werd geen aandacht besteed aan de stategische functie van het inkoopbeleid. Zonde, want de kansen liggen echt voor het oprapen.”

Economische Zaken heeft ook studie verricht naar innovatieve projecten in het buitenland, zoals de Vasco da Gamabrug in Lissabon. Foto: EPA

Kansen innovatief aanbesteden

ù verkorting doorlooptijd

ù verlaging budget

ù betere risicobeheersing

ù vergroting innovatiekracht

Bedreigingen

ù vertraging in looptijd

ù budgetoverschrijding

ù hogere private aanbestedingskosten

ù opleidingsniveau medewerkers

ù leerkosten

Reageer op dit artikel