nieuws

Rioleringsplicht jaagt gemeenten op kosten Miljardendans rond aansluitingen in buitengebieden

bouwbreed

den haag – De Nederlandse gemeenten zijn de komende jaren tussen de twee en vier miljard gulden kwijt om de rioleringen in het buitengebied op orde te brengen. Voor 2005 moeten alle woningen op de riolering zijn aangesloten, tenzij dat te kostbaar wordt. In zo’n geval moet de bewoner zelf een systeem aanschaffen. De norm die daarbij wordt gehanteerd is achterhaald en jaagt gemeenten onnodig op hoge kosten. Het is efficienter meer mensen een eigen systeem te laten nemen. Dat is goedkoper en beter voor het milieu, stelt de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG).

Tussen de 160.000 en 200.000 huishoudens in het buitengebied lozen hun rioolwater nu nog ongezuiverd op sloten en plassen. Vanaf het jaar 2005 mag dat niet meer. Naar verwachting krijgt de helft alsnog een aansluiting op het gemeentelijk riool. Maar voor de andere helft, maximaal 100.000 huishoudens, wordt dat te kostbaar. Zij moeten straks zelf opdraaien voor de aanleg van een septic tank of een ‘individueel behandelingssysteem afvalwater’ (IBA). Er breken zodoende gouden tijden voor leveranciers van dergelijke zuiveringssystemen.

Voor de gemeenten is de riolering in buitengebieden een omstreden en uiterst kostbare zaak, met een prijskaartje van naar schatting tussen de twee en vier miljard gulden. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) riep in juli zelfs nog op tot een soort ‘gemeentelijke ongehoorzaamheid’. Zij vreest dat bij het huidige beleid honderden miljoenen ondoelmatig en overbodig worden geinvesteerd en dat het rendement – daar gaat het uiteindelijk om – lang niet altijd optimaal is.

Zorgplicht

In de wet milieubeheer is vastgelegd dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor het inzamelen en transporteren van afvalwater. De wet biedt echter de mogelijkheid van ontheffing van die ‘zorgplicht’ in het buitengebied, omdat daar de afstanden tussen de bebouwingen soms zo groot zijn, dat het aanleggen van riolering te kostbaar wordt. Het zijn de provincies die ontheffing mogen verlenen. Aangezien lokale en regionale omstandigheden kunnen verschillen, geeft de wet aan de provincies geen criteria voor het ontheffingsbeleid.

Worden de kosten van een rioolaansluiting te hoog, dan dienen de betrokkenen zelf een voorziening te treffen in de vorm van een septic tank of een individueel behandelingssysteem voor afvalwater (IBA). Het zogeheten ‘Lozingenbesluit’ biedt tot het jaar 2005 de tijd een tank of IBA te installeren.

E. ten Elshof, riooldeskundige van de VNG, vindt dat er te veel is misgegaan in het rioolbeleid voor het buitengebied. “Het grootste probleem is dat de provincies bepalen wanneer aan gemeenten ontheffing wordt verleend van de plicht tot aanleg van riolering in het buitengebied. In een paar provincies is dat omslagpunt voor kwetsbare buitengebieden vastgesteld op 48.000 gulden. Tot dat bedrag moet de gemeente daar riolering aanleggen. Wordt het duurder, dan moet de betrokkene zelf een voorziening treffen. Dat beleid komt er op neer dat provincies wel bepalen, maar niet betalen. De gemeenten zijn duur uit, terwijl er goedkopere alternatieven voor handen zijn.”

Rendement

Ten Elshof doelt op de septic tanks en de IBA’s. Volgens de nieuwe wettelijke normen moet een septic tank zes kubieke meter inhoud hebben. Veel bestaande systemen gaan maar tot drie kubieke meter. Een grote tank kost tussen de vijf- en de tienduizend gulden. Voor enkele duizenden guldens meer is al een individuele zuiveringsinstallatie te koop.

“Het rendement van zo’n IBA is pakweg negentig procent”, vertelt C. van Es van ingenieurs- en adviesbureau Grontmij. Dit houdt in dat negentig procent van de afvalstoffen in de installatie wordt afgebroken. “Het rendement van een septic tank is maar veertig procent. Dat betekent met enkele duizenden guldens extra investeren voor een IBA een ruime verdubbeling van het rendement”, aldus Van Es, die als senior adviseur riolering Groningse melkveehouderijen hielp bij het rioleringsbeleid en nu in de Achterhoek bezig is met het Waterschap Rijn en IJssel en een aantal gemeenten.

Ook Ten Elshout vindt dat gemeenten en betrokkenen zelf moeten kunnen afwegen wat het meest efficient is: aansluiting op een persriool, een tank of een IBA. “Ga eens uit van 150.000 nog te realiseren aansluitingen”, rekent hij voor. “Bij het huidige beleid kost dat gemiddeld 30.000 gulden per aansluiting. Reken eens 15.000 gulden voor het plaatsen en aansluiten van een IBA. Dat scheelt de helft. Dat is dus het verschil tussen 4,5 miljard en 2,25 miljard gulden.

Ten Elshout benadrukt dat het in veel gevallen redelijk tot goed botert tussen provincies en gemeenten. De pijn zit met name in Zuid- en Noord-Holland, die voor kwetsbare gebieden (natuur, waterwinning, zwemwater en dergelijke) een omslagnorm van 48.000 gulden hanteren. Utrecht doet dat ook, maar komt tevens met een eigen bijdrage.

Redelijk

Dat is ook precies wat minister Pronk van VROM wil. Hij wees er in mei in een brief aan de VNG op dat voor het ‘gewone’ buitengebied een algemeen aanvaarde omslagnorm geldt van 15.000 gulden per aansluiting. Voor kwetsbaardere delen ligt dat op 20.000 tot 25.000 gulden per aansluiting. Hanteert een provincie een hogere norm, dan is het volgens Pronk redelijk dat de provincie een bijdrage levert.

Dat laat onverlet dat het gemeenten vrij staat ook de betrokkenen zelf om een bijdrage te vragen. Nu al hanteren sommige gemeenten een bedrag van rond de 8.000 gulden eigen bijdrage bij aansluiting op het riool in het buitengebied. Niet ten onrechte, meent Ten Elshof.

“De mensen profiteren er ook direct van. Maar als de eigen bijdrage zo hoog is, dan kun je bijna net zo goed zelf een septic tank of een IBA laten aanleggen. Dat bespaart de gemeente vervolgens veel aanlegkosten, waardoor de gemeenten een subsidie kunnen geven. Uiteindelijk zijn beide partijen dan goedkoper uit. Onze inzet is dat die keuzevrijheid er moet komen.”

Certificering

Daar komt nog eens bij dat volgens Van Es van Grontmij de technische ontwikkeling van de IBA’s vrij snel gaat. “Ze worden steeds beter en langzamerhand ook goedkoper. In de Achterhoek bekijken we of we de IBA’s gezamenlijk kunnen inkopen. Dat scheelt in de prijs en dan kun je het aantal types beperken. Dat is handiger bij de controle en het beheer van die installaties.”

Grontmij adviseert, net als de VNG, gemeenten vooral naar de doelmatigheid van het beleid te kijken. Van Es: “Soms is een rioolaansluiting het beste, soms een andere oplossing. Probleem is voor gemeenten ook nog dat het politiek zo oninteressant is. Riolering zie je niet en het kost een hoop geld. Maar burgers op kosten jagen terwijl het geld in wezen niet goed wordt ingezet, dat moeten we zien te voorkomen.”

Voor de gemeenten is de riolering in buitengebieden een omstreden en uiterst kostbare zaak. Foto: Hollandse Hoogte

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels