nieuws

Rijden maar, geen politie!

bouwbreed

Wij werden vorige week opgeschrikt door een ongeluk dat zich voltrok in een opwerkfabriek van nucleair materiaal in Japan. De eerste berichten gingen over enkele ernstig gewonden. Spoedig bleek het ongeval ernstiger dan men in eerste instantie dacht.

Een spontaan en ongecontroleerd proces van kernsplitsing was op gang gekomen. Er was sprake van vijftig besmette mensen met ademhalingsmoeilijkheden en misselijkheid. Gesproken werd over een 15.000-voudige overdosis aan nucleaire straling in de nabije omgeving. Gelukkig kregen de medewerkers van de fabriek na enkele dagen de spontane nucleaire reactie weer onder controle.

“Er is sprake van een menselijke fout”, luidde het droge commentaar. Er werd handmatig te veel uranium in een keer aan het proces toegevoegd; de emmer was te groot. Westerse deskundigen putten zich uit in onbegrip over zoveel onvoorzichtigheid en domheid van de Japanse collega’s. Iedereen behoort toch te weten dat je nooit van die grote hoeveelheden nucleair materiaal tegelijkertijd mag toevoegen. Dan ligt een ongecontroleerde kernsplitsing op de loer, dat weet een kind. Normaal gesproken behoort het in zo’n fabriek volstrekt onmogelijk te zijn fouten te maken waarbij de kritische massa wordt overschreden. Bij ‘ons’ zou zoiets nooit gebeuren, zeggen de deskundigen. Maar zijn wij daar wel zo zeker van, en wie maakte daar nu die menselijke fout? De bedrijfsleiding of de medewerker?

Wij weten hoe dat kan gaan met menselijke fouten, met name in de bouwnijverheid. Bij ontbrekende leuningen, niet afgeschermde sparingen, los slingerend materiaal en onvoldoende beveiligde machines is het duidelijk. Een bouwvakker kan van de dakrand vallen, in een sparing stappen, struikelen, bekneld raken, getroffen worden door een vallend voorwerp of erger. Hier is duidelijk sprake van een menselijke fout. Maar let wel, een fout van degene die verantwoordelijk is voor de voorbereiding en inrichting van de bouwplaats, de werkgever dus. Het slachtoffer in kwestie is weinig te verwijten indien de meest elementaire beveiligingen niet zijn aangebracht.

En als de bouwplaats goed is beveiligd, gaat het dan wel altijd goed? Natuurlijk wisten die Japanse medewerker en zijn bazen wel dat de hoeveelheid uranium die mag worden toegevoegd aan regels is gebonden; toch werd die volle emmer erbij gegooid! Natuurlijk weet de machinist van die mobiele kraan dat die laatste last eigenlijk te zwaar is. Natuurlijk weet de chauffeur van die truck met asfalt dat z’n gewicht te hoog is voor die brug. Natuurlijk weet die dakdekker dat hij op een beveiligd dak moet werken. Natuurlijk weet die bouwvakker….., enzovoorts. En toch gebeuren er ongevallen.

Veilig gedrag

Kwajongensstreken, machogedrag, onoplettendheid, onwetendheid, ingecalculeerd risico of gewoon domheid? Zoals van die bijrijder die tegen de chauffeur van een 3,10 meter hoge vrachtauto roept, terwijl deze voor een viaduct met toegestane rijhoogte van 3.00 meter staat: “Rijden maar, ik zie geen politie!” In dit geval gewoon domheid dus, maar dat mag bij het vertellen van een anekdote. Veiligheid heeft blijkbaar te maken met gedrag, maar hoe beinvloed je nu dat gedrag op zo’n wijze dat ongevallen worden voorkomen?

In de meeste gevallen is de oorzaak van een ongeval niet eenduidig aan te geven. Het is vaak een combinatie van factoren die te maken hebben met de gevolgde werkmethode, de feitelijke werksituatie, het gedrag van betrokkene en onverwachte invloeden van buiten. Het laatste heb je niet in de hand, maar op de eerste drie kun je wel degelijk invloed uitoefenen:

ù Zorg in de werkvoorbereiding voor een werkmethode die impliciet veilig is en zie erop toe dat die wordt gehanteerd;

ù Zorg op de bouwplaats voor toepassing van de beveiligingen, adequaat gereedschap, veilig materieel en controleer het gebruik en onderhoud;

ù Zorg voor scholing en opleiding, en maak de mensen veiligheidsbewust door instructie en voorlichting.

Veiligheid is ook een kwestie van mentaliteit. Van de directies, van de leidinggevenden in het bouwbedrijf en van de medewerkers op de bouwplaats. Daarnaast is veiligheid een kwestie van goede organisatie. Duidelijke afspraken, geen onverantwoorde tijdsdruk, voldoende budgettaire ruimte en beheersing van de uitvoering van het bouwproces.

Frapper toujours

Het zijn net mensen, die Japanse opwerker en onze vaderlandse bouwvakker. Maar ook hun bazen en werkvoorbereiders. “Er is sprake van een menselijke fout” wekt bijna automatisch de suggestie dat de uitvoerende gewoon een fout heeft gemaakt. Het bovenstaande illustreert echter dat dit maar zelden het geval is. Evenzeer worden fouten gemaakt door degenen die verantwoordelijk zijn voor het budget, de gekozen werkmethodes en de beschikbaar gestelde hulpmiddelen. Om over de rol van de opdrachtgever – ook mensen – nog maar te zwijgen.

Een menselijke fout? Bouwen is mensenwerk en niets menselijks is de bouw vreemd. Gelukkig maar. Daardoor heeft de oorzaak van een ongeval wel snel een menselijk tintje. Makkelijk gezegd, maar in hoeverre verwijtbaar en hoe te voorkomen? Organiseren, opleiden en controleren. Steeds maar weer, dag in, dag uit. Voor elk werk en op elke bouwplaats. Risico’s proberen uit te sluiten en de aandacht proberen vast te houden. Frapper, frapper toujours. Gelukkig kunnen mensen op alle niveaus leren!

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels