nieuws

Draagvlak voor Twentestad brokkelt zienderogen af

bouwbreed

De vorming van Twentestad door een gemeentelijke herindeling van Enschede, Hengelo en Borne is omstreden.

Hengelo is faliekant tegen en onlangs hebben tegenstanders zich ook in Enschede verenigd. De oppositiepartijen GroenLinks, SP en Enschede Nu mobiliseren het plaatselijke verzet tegen Twentestad. Inmiddels is ook een actiecomite opgericht: ‘Enschede tegen Twentestad’. Hans van Eerden van dit comite licht de afbrokkeling van het draagvlak toe.

Naast de emoties, die onvermijdelijk met een gemeentelijke herindeling gepaard gaan, zijn er inhoudelijke, financiele en bestuurlijke argumenten tegen deze voor Nederland ongekende gemeentelijke fusie-operatie.

Het kabinetsvoorstel voor de fusie van de gemeenten Enschede (bijna 149.000 inwoners), Hengelo (79.000) en Borne (22.000) tot Twentestad ligt nu bij de Tweede Kamer. Hengelo voert actie tegen Twentestad. Borne geeft duidelijk de voorkeur aan opgaan in het grote Twentestad boven annexatie door Hengelo.

In Enschede, de grootste van de drie te fuseren gemeenten, was het lang stil. Het gemeentebestuur is groot voorstander van de vorming van Twentestad, maar heeft geen enkele actie ondernomen ten aanzien van de voorlichting over deze belangrijke kwestie.

Binnenkort moet de Tweede Kamer beslissen over Twentestad en daarna heeft de Eerste Kamer zo nodig het laatste woord. Voor de politieke partijen GroenLinks, SP en Enschede Nu, in de Enschedese gemeenteraad de tegenstanders van Twentestad, was dit aanleiding om in actie te komen. Zij denken dat er geen draagvlak onder de bevolking bestaat voor Twentestad.

Bovendien blijkt de nieuw te vormen gemeente ruim 1 miljoen gulden minder te ontvangen uit het Gemeentefonds dan de drie gemeenten nu.

Tijdens een openbare bijeenkomst op woensdag 13 januari werd een actiecomite ‘Enschede tegen Twentestad’ opgericht. Het belangrijkste doel is te komen tot een referendum onder de bevolking van de drie gemeenten afzonderlijk.

Behalve het gebrek aan draagvlak en het uitblijven van financiele erkenning voor Twentestad, voeren de tegenstanders van Twentestad inhoudelijke argumenten aan. In Enschede zijn deze bezwaren voor een belangrijk deel gebaseerd op de argumenten van Andries Hoogerwerf, emeritus-hoogleraar Bestuurskunde aan de Universiteit Twente. Begin jaren negentig al kwam Hoogerwerf in het geweer tegen de Dubbelstad, de toenmalige plannen van Enschede en Hengelo om te fuseren als uitvloeisel van de aanwijzing tot stedelijk knooppunt.

Wettelijke criteria

De Wet algemene regels herindeling geeft twee criteria op grond waarvan tot gemeentelijke herindeling kan worden overgegaan.

Eerste criterium is de schaal van een gemeente. In het geval van Twentestad heeft zelfs de kleinste van de drie betrokken gemeenten, Borne, voldoende omvang om zelfstandig te kunnen blijven. Het tweede criterium betreft de behoefte aan grond voor woningbouw en bedrijfsterreinen. Hengelo kan inderdaad geen 25 jaar meer vooruit op eigen grondgebied en heeft daarom haar oog laten vallen op delen van Borne. Niet acceptabel voor Borne, dat met Twentestad een eigen stadsdeelraad in het verschiet zit liggen. Enschede kent echter geen ruimteproblemen zoals Hengelo. Daarmee voldoet Enschede dus aan geen van beide wettelijke criteria voor gemeentelijke herindeling.

Aan de schaalvergroting in een toekomstig Twentestad kleven verschillende nadelen, terwijl de veronderstelde voordelen niet hard zijn te maken.

Zo zou Twentestad de vierde stad van Nederland worden en dus kunnen aanschuiven bij gremia waarin het nu niet vertegenwoordigd is, zoals de G4, het overleg van de vier grote steden met het Rijk.

Maar ook al zou Twentestad meer inwoners hebben dan Utrecht, nu de vierde stad in Nederland, dan toch blijft Utrecht meer grote stad met de bijbehorende problemen dan de verzameling van drie middelgrote kernen die Twentestad is; niemand is voorstander van het dichtbouwen van het groene en ecologisch waardevolle tussengebied van Enschede en Hengelo.

Bestuurlijke en ambtelijke schaalvergroting brengt in het geval van Twentestad alleen maar meerkosten met zich mee. Volgens bestuurskundig onderzoek ligt de optimale schaalgrootte van een gemeente tussen de 50.000 en 150.000 inwoners. Als Twentestad zou worden gevormd, wordt het met z’n 245.000 inwoners dus te groot.

Vierde bestuurslaag

Binnengemeentelijke bestuurlijke en ambtelijke deconcentratie kan hiervoor een oplossing vormen. Daar zitten echter twee ‘haken en ogen’ aan.

Het wetsvoorstel en de uitkering van het gemeentefonds voorzien niet in deconcentratie, terwijl dit ongetwijfeld aanzienlijke extra kosten met zich meebrengt. Daarnaast zorgt bestuurlijke deconcentratie (stadsdeelraden) voor de introductie van een vierde bestuurslaag, algemeen door politiek Nederland afgewezen.

Amsterdam en Rotterdam kennen beide hun eigen deelraden, maar zijn ‘provincie-vrij’.

De provincie Overijssel, dat Twentestad heeft ingezet om de provincie Twente te torpederen, zal zich echter onder geen beding uit Twentestad willen terugtrekken.

Het kabinet stelt dat, nu de stadsprovincie Twente er niet is gekomen, een niet te kleinschalige gemeentelijke herindeling de regionale en grootstedelijke problemen in Twente kan aanpakken.

Belangrijke regionale problemen, zoals de verdeling van woningbouwcontingenten, kunnen echter alleen door een sterke provincie worden aangepakt. Dat had Twente moeten worden. Helaas blijft het Overijssel met z’n ‘kool-en-geit’ beleid waarin zowel stad als platteland flink mogen bouwen, zodat Twente dichtslibt.

Samenwerking

Uiteraard moeten middelgrote buurgemeenten zoals Enschede en Hengelo intensief samenwerken. Van oudsher schortte het daaraan en ook de discussies over Twentestad zijn niet bevorderlijk voor het klimaat.

Toch is er de afgelopen jaren wel wat van de grond gekomen. Zoals de Intergemeentelijke Structuurschets, waarin zelfs afspraken voor functieverdeling zijn opgenomen, evenals een periodiek overleg van de wethouders Economische Zaken, waarin ook Almelo deelneemt.

Onlangs was er nog een initiatief tot afstemming tussen de bouw van een nieuwe schouwburg in Hengelo en Enschedese plannen voor een cultuurplein.

Samenwerken ja, fusie nee, zoals het motto in Hengelo luidt.

Draagvlak

Er zijn de nodige argumenten tegen de vorming van Twentestad. Daarom eisen tegenstanders een referendum om het draagvlak onder de bevolking te peilen. Het rekensommetje van het kabinet (2 voor, 1 tegen, dus is er bestuurlijk draagvlak) is te simpel.

Namens het actiecomite ‘Enschede tegen Twentestad’

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels