nieuws

De hoogste woonwerktoren van Nederland Een piek van 150 meter tussen groen Amstelland en station Bijlmer

bouwbreed Premium

AMSTERDAM – De hoogste toren van Amsterdam, de hoogste woonwerktoren van Nederland: daarover komen dinsdag de plannen naar buiten. Dat hier in het enorme Arenagebied een 150 meter hoge toren zou komen, is al lang geleden bedacht. Het is ook omstreden. Hoe gaat hij eruitzien en wie wil ervoor betalen als de eis is dat er voor tenminste de helft woningen in moeten komen? Ontwikkelaar Delta roA en architect Wiel Arets presenteren hun plannen dinsdag aan het gemeentebestuur en de door de stad aangestelde supervisor van het Arenagebied Pi de Bruijn.

Torens van Amsterdam

deel 4

De woontoren komt middenin het uitgaans- en winkelgebied dat rond de Arena groeit. De heimachines razen, de metaalconstructeurs in de Pathe-bioscoop dicht tegen de spoorlijn aan overstemmen met hun hamers de fileberichten op hun draagbare radio’s. Wanneer deze toren ooit gebouwd kan worden is de omgeving allang af. Daarom stelt de ontwikkelaar een slimme programmering voor. Er komt duidelijke samenhang met het Woonwinkelcentrum, het ontwerp van Benthem Crouwel met 80.000 vierkante meter ‘woonwinkels’. Dat in aanbouw zijnde warenhuis krijgt een oversteek, die kan dienen als werkvloer voor de toren. Zo bouwt men eerst de onderste zes lagen, later de resterende ruim dertig etages.

Markering

Deze toren is gedacht als een verbinding tussen het kantorengebied van Zuidoost en het woongebied van de Bijlmermeer, en ook als markering tussen de groene lob die ligt rondom de Amstel en de hoge werk- en uitgaansgebouwen. Het is hier, tussen de kantoorgebouwen die breed bekend zijn geworden als Centerpoint, Bulltower, Atlas en Dreeftoren, een beetje klein-Manhattan van Amsterdam.

Zuidoost is een geliefd kantorengebied, met een goede bereikbaarheid. “Dat complex van gebouwen geeft aan dat dit een belangrijke plaats is in de stad Amsterdam”, zegt stedenbouwkundige Frits Klein, die vanuit zijn woonplaats Ouderkerk aan de Amstel het Arenagebied zag verrijzen.

Hij heeft bedenkingen tegen een piek van 150 meter hier en hij zou willen dat de gemeente dat ook zo ziet. “De Arena is even hoog als de torens tot nu toe, ongeveer 77 meter. Omdat het stadion de breedte heeft, is het de blikvanger geworden, de gebouwen worden daardoor iets kleiner. Ik vind het een zwaktebod hier een 150 meter hoog gebouw tussen te zetten. Alles wat er nu zo aardig in gesprek staat, al die hoge gebouwen worden dwergen, je doorbreekt het Manhattan-effect. Een wordt dominant, de rest voetvolk. Het is een te gemakkelijk middel om het gewicht van de Arena wat te verzachten.”

Klein wijst ook op de trots van Amsterdam, namelijk dat het een lobbenstad is met groene lobben die tot ver in het centrum reiken. “Hoe hoger de randen van de groene gebieden zijn, hoe kleiner de beleving van het groen wordt. Het gaat om het lezen van de stad, vanuit het groen.”

Werkproces

Stedenbouwkundige ir. Jaap van Rijs neemt de woontorenplannen als voorbeeld hoe het niet moet gaan in de stad: “De eerste vraag had moeten zijn: is het belangrijk dat hier wordt gewoond in dit uitgaans- en winkelgebied? Zo ja, wat is dan de kritische massa, wat is het klimaat dat je wilt oproepen, hoe breng je die woningen onder? Zoals aan de andere kant van de spoorlijn in winkelcentrum Amsterdamse Poort, boven de winkels, of autonoom? Dat vergt verschillende juridische constructies en dat moet je van tevoren weten.” Nu is de Woontoren het resultaat van een werkproces, waar je niet meer van kunt terugkeren, aldus Van Rijs.

De woontoren staat er nog niet, maar zijn geschiedenis is nu al lang. Twee van de ontwikkelaars van het Arenagebied, BAM en Ballast Nedam, achtten een flat met voor de helft woningen en de andere helft kantoren een onhaalbare kaart. Ontwikkelaar G en S Vastgoed, die hier nu volop hamert aan twee kantoortorens (17.500 en 19.500 vierkante meter oppervlak) plus kleinere gebouwen en parkeergarages, haakte ook af.

Ontwikkelaar Delta roA (samenwerking van woningcorporaties Zomers Buiten en Patrimonium) stapte erin. Het gemeentelijk Grondbedrijf en het projectmanagement van het Centrumgebied Amsterdam Zuidooost (dat ligt rond Arena en NS-station Bijlmer) wilde in drie maanden tijd een haalbaarheidsonderzoek zien. In twee maanden zetten Zomers Buiten, Patrimonium en SBB, samen met Van Rossum constructies en Hiensch Installaties het technische verhaal op papier. In de laatste maand moesten de financien en de vorm rondkomen. In de vaart tekende bureau Tekton een toren die in oktober 1998 werd gepresenteerd aan de gemeente.

Beeldverzamelgebouw

Die toren bevatte 90 procent wonen en bood de maximale flexibiliteit met woningen van 100 of 200 vierkante meter. Er zaten drie elementen in. Onder de 37 lagen met totaal 300 woningen zou op de eerste zes etages een beeldverzamelgebouw komen van 3500 vierkante meter, dat de herkomst en cultuur van de bewoners van dit stuk Amsterdam zou tonen. Helemaal bovenin de toren was een restaurant gedacht met een stedenbouwkundig uitzichtpunt.

Supervisor Pi de Bruijn voor het Arenagebied keurde het ontwerp af. Hij gaf vier namen van architecten die deze toren zouden kunnen bouwen: Jo Coenen, Wiel Arets, Rem Koolhaas en hijzelf. Delta roA koos Arets, architect in Maastricht, die een nieuw ontwerp leverde in juli van dit jaar. Hij presenteert dat dinsdag 14 september. Nieuw is daarin vooral de koppeling met het woonwinkelcentrum. Er is ook een nieuwe partner toegetreden, de BAM, samen met Ballast Nedam en ING Vastgoed bouwer van het woonwinkelcentrum dat de voet van de toren zou kunnen worden. Delta roA doet de projectuitvoering.

Uitwisselbaar

Hoe zou de toren van Wiel Arets eruit gaan zien, als iedereen enthousiast raakt? Elke laag heeft 900 vierkante meter verhuurbaar/verkoopbaar oppervlak. Er is een natuurlijke en fysieke aansluiting op het woonwinkelcentrum. Bovenin het gebouw zijn een restaurant en een stedenbouwkundig uitkijkpunt gesitueerd, die samen 900 vierkante meter beslaan. Alle plafonds worden 2,90 meter hoog in verband met een dubbele doelstelling: wonen en werken moeten uitwisselbaar zijn.

Dit is de vierde aflevering van een serie artikelen over hoogbouw in Amsterdam, die deze maand in Cobouw verschijnt. De afleveringen 1, 2 en 3 verschenen op donderdag 2 september, zaterdag 4 september/maandag 6 september en op woensdag 8 september.

Reageer op dit artikel