nieuws

Nog heel wat op te knappen aan Huis Bergh

bouwbreed Premium

‘s-heerenberg – Het oude bordes ligt in stukken rond het gazon, klaar om te worden geexposeerd. Het nieuwe bordes van huis Bergh straalt in het zonlicht. De afgelopen maanden is het oude bordes van Baumberger zandsteen exact gekopieerd, maar dan wel in het hardere Bentheimer zandsteen. Het ‘huis’ kan er weer honderden jaren tegen.

Het bordes wordt in 1701 ontworpen en gehouwen door beeldhouwer Jan Rendelers. Het is bestemd voor de ‘nieuwbouw’, het zalencomplex waarmee twee reeds bestaande torens met elkaar verbonden zijn. Drie eeuwen later is het zodanig aangetast dat het aan vervanging toe is. “We moesten snel zijn”, zegt directeur J. Meyer van Huis Bergh. “Als we vijftig jaar hadden gewacht, waren de ornamenten niet meer goed zichtbaar geweest.”

Nu hebben beeldhouwer Ton Mooy uit Amersfoort en steenhouwerij Corbeel uit Winterswijk er nog een replica van kunnen maken. Meyer: “Je kunt je natuurlijk afvragen of het restaureren is of vernieuwen. Maar doe je het niet, dan raak je de historie kwijt.”

Knoop

De keuze voor vernieuwing wordt gemaakt, maar dan nog moet een knoop worden doorgehakt. De vraag is of het nieuwe bordes uit Baumberger zandsteen, waarvan het origineel is vervaardig, of uit Bentheimer zandsteen worden gehouwen.

“Een keuze tussen slijtage of verkleuring”, stelt Meyer. “Bentheimer zandsteen is hard, maar vertoont na verloop van tijd groene uitslag en bruine oxydatiesporen; Baumberger zandsteen blijft mooi van kleur maar is zacht en slijt dus harder.”

Doorslaggevend voor de uiteindelijke keuze is, dat de laatste soort het meest te lijden heeft van de zure regen. Het oude bordes heeft het driehonderd jaar gehouden, het nieuwe moet het tenminste tot het einde van de 25ste eeuw uitzingen. Het is dus de Bentheimer zandsteen geworden.

Zandsteenbesluit

De keuze had helemaal niet gemaakt hoeven worden als enkele jaren geleden het zandsteenbesluit niet was opgeheven. Het zandsteenbesluit verbood het gebruik van zandsteen in verband met longschade.

Nu het besluit is opgeheven, kan ook de omlijsting van de toegangsdeur worden aangepakt. Wat daarmee moet gebeuren, is nog niet duidelijk, zegt Meyer. De omlijsting is niet zodanig aangetast dat zij acuut moet worden vervangen, maar impregneren is in elk geval noodzakelijk. “Dat gebeurt met een zelfde procede als op het monument op de Dam is toegepast.”

Ondertussen staan de resten van het oude bordes klaar om te worden geexposeerd. ‘Toevallig’ staat voor komende zomer de tentoonstelling Sporen in Zandsteen gepland in Huis Bergh. De expositie behandelt de geschiedenis van de zandsteenhandel tussen Westfalen en Oost-Nederland en de uitwisseling tussen ambachtslieden en architectonische en stilistische opvattingen, die als gevolg hiervan tot stand kwam.

De Duits-Nederlandse tentoonstelling duurt van 26 juni tot 19 september.

In de loop der eeuwen is er heel wat ge- en verbouwd aan Huis Bergh. De oudste elementen dateren van vroeg in de veertiende eeuw.

Brand

Begin 18de eeuw werden bordes en deurportaal in de toen heersende barokstijl aangebouwd. In 1735 woedde een grote brand in het kasteel, waarna een en ander opnieuw werd opgebouwd – naar de toen heersende mode.

Twee eeuwen later, na een brand in 1939, werd het kasteel weer grotendeels teruggerestaureerd naar de middeleeuwen. Sporen van de laatste verbouwing zijn nog zichtbaar. Zo werd de enkele rij ramen die na 1735 was aangebracht, weer weggehaald en vervangen door twee rijen, zoals het origineel moet zijn geweest.

Toen J. Meyer vijf jaar terug als directeur van stichting Huis Bergh werd aangesteld, was het kasteel achterstallig onderhouden. Behalve de trappartij waren de drie torens het hardst aan restauratie toe. Daar wordt nu aan gewerkt. Verder staan nog op het programma: de kapel en de beschoeiing van de gracht.

Probleemkind van het kasteel vormen de muren. Meyer: “Dit is van oudsher een moerasgebied. Door de daling van de grondwaterstand ontstaan builen in de muren en laat de buitenste schil los. Hier en daar zijn al scheuren ontstaan. Het huis stort niet in, daarvoor zijn de muren te dik, maar er moet wel wat aan worden gedaan.”

Reageer op dit artikel