nieuws

Scenario’s

bouwbreed Premium

De toekomst is onbekend. Soms gebeuren dingen waarvan je vooraf niet had kunnen dromen. Elke dag worden beslissingen genomen die hun uitwerking in de toekomst hebben. Dat kan het kopen van een huis zijn, maar ook een investering in nieuwe machines. Het bestuderen van het verleden en heden wordt gebruikt om enig zicht op de toekomst te krijgen.

Prognoses zijn een uitdrukking van toekomstverkenningen. Als het om kwantitatieve ontwikkelingen gaat wordt een cijfer genoemd. Bijvoorbeeld een economische groei van 2 procent. Dit suggereert een exactheid die onmogelijk is. Sommigen pleiten daarom voor een andere aanpak. In plaats van een puntschatting – 2 procent – zou je kunnen komen tot: tussen 0 en 4 procent. Dat zou wel eens 2 kunnen zijn, zal de argeloze toeschouwer denken.

Misschien is het methodologisch wel onmogelijk een prognose met een bandbreedte op te stellen. Als dit wel het geval is, kan de zeggingskracht verdwijnen. Zeker als de bandbreedte groot wordt.

Een methode die wel gehanteerd wordt om kritiek op een (punt)schatting te voorkomen, is het opstellen van scenario’s. Bijvoorbeeld een radicaal, een gematigd of een conservatief. Toen van ideologie nog sprake was, links of rechts. Liberaal, socialistisch of CDA. En ga zo maar door.

Het Centraal Plan Bureau vervaardigde drie scenario’s die een flink eind de 21ste eeuw in reiken. In de scenario’s komen cijfermatig verschillende uitkomsten tevoorschijn. Daarna zie je tabellen die voor tal van verschijnselen – bijvoorbeeld de woningbouwproductie – de drie uitkomsten samenvatten.

Mensen gaan daarna aan de slag met deze tabellen, maar wat moet je er mee? Kiezen voor een scenario? Waarom passen de cijfers van dat ene scenario nu bij de redeneringen die worden gehanteerd? Veiligheidshalve kiest men, als het dan toch moet, voor het middenscenario. Zelf heb ik het niet zo op meer scenario’s tegelijk. Wel natuurlijk een scenario voor een film of toneelstuk en ook nog voor een toekomstscenario. Maar niet voor bijvoorbeeld drie (alternatieve?) scenario’s tegelijk.

Als het alternatieven zijn, is het weinig zinvol uitkomsten naast elkaar te zetten. Kun je kiezen? Natuurlijk kun je een scenario met bijbehorende uitkomst kiezen. Omdat het je leuk lijkt, de uitkomst aantrekkelijk is, of omdat de andere je niet aanstaan. In de praktijk kom je tegen, dat mensen de uitkomsten die in het midden liggen, als een gemiddelde zien. Mogelijk zijn het de uitkomsten die straks werkelijkheid worden, maar kwalitatief hand in hand met een van de andere scenario’s.

Het is duidelijk, ik ben geen aanhanger van publicaties die meer dan een scenario van toekomstige ontwikkelingen tonen. Mij heeft het teveel van een discussie met jezelf, omdat je niet kiezen kan. Meer scenario’s lijkt me prachtig, als verschillende personen of organisaties die naast elkaar plaatsen. Dan kunnen zij met elkaar in discussie.

Natuurlijk ben ik bekend met de enerzijds-anderzijds discussie. Een botsing van meningen kan nuttig een leerzaam zijn. Stel je tegelijk echter voor dat het Centraal Plan Bureau (CPB) in het Centraal Economisch Plan van vorige week drie cijfers voor de economische groei had aangeboden. Om de gedachten te bepalen 1,5, 2 en 2,5 procent. Voor tal van grootheden als belastinginkomsten, groei of krimp van overheidsuitgaven, enz. leidt dit tot niet geringe verschillen. Ministers die worden aangeslagen voor een bezuiniging op hun begroting, zullen zich verweren door 2,5 procent variant van het CPB te kiezen.

Voor het debat zijn scenario’s soms een aanwinst, omdat het aanzet tot consequent redeneren binnen bestek. Voor het beleid kan het een belemmering zijn bij het maken van een keuze. Het aanvaarden van een – qua uitkomst – middenscenario is dan een voorbeeld van het ontlopen van een keuze.

Adri Buur

Reageer op dit artikel