nieuws

‘Dit jaar nog vliegen we heel Nederland dicht’

bouwbreed Premium

delft – Waterschappen, provincies en Rijkswaterstaat werken vanaf eind 1996 aan een nieuw digitaal bestand met hoogtegegevens voor Nederland. Dat gebeurt door de hoogte te bepalen met een laser vanuit een vliegtuig. “Dit jaar gaan we Nederland dichtvliegen. Daarna is het een kwestie van actueel houden en mogelijk nog een verdichtingsslag”, zegt ir. W.J.C. Wouters, projectleider van de Meetkundige Dienst bij Rijkswaterstaat voor het Actueel Hoogte Bestand Nederland (AHN).

Ruim twee en een half jaar geleden deed zich een mogelijkheid voor het bestaande, landdekkende hoogtebestand van Nederland sterk te verbeteren. Het bestand is twintig tot vijftig jaar oud en is met een punt per hectare weinig gedetailleerd. In 1996 waren Rijkswaterstaat, enkele provincies en waterschappen afzonderlijk bezig met het opzetten van een gedetailleerd hoogtebestand. Rijkswaterstaat gebruikte bijvoorbeeld laseraltimetrie voor het verkrijgen van hoogtegegevens voor de modellen voor de kustafslag. Deze dienst sloot eind dat jaar met de Unie van Waterschappen een convenant over het opstellen van een actueel hoogtebestand. Daarmee is het project Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) begonnen.

Momenteel zijn er vijf combinaties van bedrijven die de laserhoogtemeting kunnen uitvoeren: Geodan Geodesie, Eurosense, Geodelta, Blom, Fotonor/Fugro en Aerodata. 1,9 miljoen hectare is teveel voor een enkel bedrijf en bovendien is het beter dat er concurrentie is. Nu is er keus. Momenteel zijn vier bedrijven bezig met metingen voor het AHN. Fugro is niet ingeschakeld, omdat het bedrijf vliegt met een helikopter en die werkwijze is meer voor detailwerk en niet voor grote oppervlakten.

Uit de meetgegevens worden digitale bestanden met hoogtegegevens gemaakt. Het metende bedrijf filtert alle ruis, zoals bebouwing en vegetatie uit de gegevens. Rijkswaterstaat controleert de aangeleverde bestanden en kijkt daarbij onder meer naar puntdichtheid, aansluiting van vliegstroken en gebruikte filtering.

Kopen

De deelnemers in het project krijgen direct de beschikking over de digitale bestanden. Veelal gebruiken ze die in een Geologisch Informatiesysteem. Waterschappen bijvoorbeeld bepalen er het bergend vermogen van polders en boezemlanden mee. Anderen kunnen ze kopen bij het Loket Geo-gegevens van de Meetkundige Dienst. Wouters: “We vragen daar wel geld voor. Opzetten van het AHN kost ongeveer 28 miljoen gulden. Voor een kaartblad van 3125 hectare met een punt per zestien vierkante meter vragen we een paar duizend gulden. Dat is niet kostendekkend, maar dat hoeft ook niet omdat de kosten al zijn betaald door de participanten in het project. We willen ongeveer tien procent van de kosten terughalen.”

De digitale bestanden worden aangeleverd op cd-rom. Volgens Wouters is die altijd zonder problemen in te lezen. Het gaat namelijk om simpele bestanden met coordinaten en hoogtewaarden. Wel moet rekening worden gehouden met de omvang van de bestanden. Een kaartblad van 3000 hectare heeft met een puntdichtheid van 1 per 16 vierkante meter zo’n 4 miljoen hoogtepunten en dat is 110 Megabyte. Een kaartblad op een grid van 5×5 is maar 10 Megabyte. De gegevens voor een gemeente zoals Delft zullen bij elkaar ongeveer 1 Gigabyte innemen.

Virtual reality

Bedrijven en instellingen kunnen ook hun voordeel doen met de digitale bestanden. Ze moeten dan wel over de nodige software beschikken. Voor virtual reality zijn software pakketten te koop waarmee je over een bepaald gebied kan ‘vliegen’. Daarvoor moet ook een luchtfoto van het gebied beschikbaar zijn. Die foto wordt gedigitaliseerd en als het ware over het hoogtebestand gepast. Zo’n toepassing kan interessant zijn omdat er geen maquettes nodig zijn waar de gebruiker met een cameraatje doorheen moet rijden. Met bepaalde programma’s zijn ook voorgenomen veranderingen zichtbaar te maken. Met wat manipuleren is te zien hoe bijvoorbeeld een extra rijbaan in het landschap uitpakt. Er zijn ook programma’s die geluidshinder bepalen.

Verversen

Om het AHN actueel te houden zullen regelmatig metingen moeten worden uitgevoerd. De frequentie daarvan loopt uiteen. Dynamische gebieden zoals de veenweidegebieden in het westen van Nederland hebben veel inklinking. Daarvoor zijn ongeveer eens per vijf jaar nieuwe metingen nodig. Voor andere gebieden lijkt een frequentie van eens per tien jaar of meer wel voldoende.

Wouters denkt dat bij de komende ‘update’ ook zou moeten worden gekeken of de gemeente niet mee willen doen met de digitale metingen. Gemeenten kunnen wel gegevens krijgen maar ze blijken vaak alleen geinteresseerd in veel gedetailleerder materiaal dan waarover het huidige AHN beschikt. Een punt per vierkante meter of meer in plaats van een punt per zestien vierkante meter. In overleg met de Vereniging Nederlandse Gemeenten zou het best mogelijk zijn de update-metingen voor het AHN te combineren met een verdichtingsslag voor de gemeenten.

Informatie: Loket Geogegevens, Meetkundige Dienst Rijkswaterstaat, telefoon (015) 2691184, fax (015)2618962.

Laseraltimetrie

Het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) wordt opgebouwd door middel van laseraltimetrie, hoogtemeting met laser. Daarbij vliegt een vliegtuig met een snelheid van 215 kilometer per uur op een hoogte van ongeveer 900 meter over het land. Het vliegtuig heeft een laserscanner aan boord die elke seconde tienduizend pulsen uitzendt. De reflectie van de pulsen wordt weer opgevangen. Het tijdsverschil tussen de twee pulsen is een maat voor de hoogte. Het vliegtuig is uitgerust met een GPS-plaatsbepalingssysteem en een navigatiesysteem dat de stand van het vliegtuig op een bepaalde positie bijhoudt. Met laseraltimetrie zijn hoge puntdichtheden te halen en de verwerkingstijd is kort. Voor het inwinnen van hoogtegegevens is de meetmethode met laser snel en goedkoop.

Weergave van digitale gegevens van de stad Naarden.

Reageer op dit artikel