nieuws

‘Openbaar vervoer heeft nu arme-mensen-imago’

bouwbreed

Investeringen zonder visie mislukken. Het lijkt een open deur. Maar dat is het zeker niet. Want volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid is juist dat investeren zonder visie de oorzaak dat het in Nederland de afgelopen jaren is misgegaan op het gebied van ruimtelijke ordening. De prioriteiten van Maarten Hajer, projectcoordinator bij de WRR, kosten wel iets meer dan vijftig miljard gulden: een vliegveld in Flevoland, HSL-verbindingen, een Groene Metropool, en vrije tijdslandschappen in Zeeland en in het noorden.

De WRR heeft forse kritiek op het regeringsbeleid ten aanzien van de ruimtelijke ordening. Waarom?

“Voordat we beginnen met miljardeninvesteringen moet eerst het stelsel worden herzien. Het Rijk geeft nu blijk van het gemis aan visie. Investeringen dreigen weg te smelten tegen de tijd dat plannen in wetten worden gegoten. Allereerst is dus een actieve ontwikkelingsstrategie nodig. Daarbij is het belangrijk dat de politiek beslist over welke ontwikkelingen waar plaats zullen vinden, en vooral ook waar niet. De keus voor de ontwikkeling van de Zuidas impliceert eigenlijk het afknijpen van de ontwikkelingen in Badhoevedorp en Hoofddorp. Die keus garandeert kwaliteit en schept duidelijkheid voor de private partners. Nu hinkt het Rijk op twee gedachten en sluit niets uit. Ruimtelijke ordening is daarbij niet los te zien van infrastructuur. Wat mij betreft is een SVVIII overbodig en zou de vijfde nota ruimtelijke ordening ook structuren voor vervoer moeten meenemen. Zo’n misser als nu bij de Vinex-locaties hoeft dan niet meer. Tegelijkertijd moeten we af van de projectontwikkelaars-planologie.”

En wat zouden dan de prioriteiten zijn?

“De ruimtelijke ordening zou op vier pijlers moeten rusten: luchtvaart, HSL, de Groene Metropool en vrije tijdslandschappen. De enige logische keuze voor een nieuwe luchthaven is Flevoland. In Europees verband is een luchthaven aan de westelijke kant onzinnig. In Flevoland is ruimte en kan een luchthaven meteen een structurerend element zijn bij de economische ontwikkeling. De tweede ontwikkeling waar meer mee moet gebeuren vormen de hoge snelheidslijnen. De voorkeur voor de HSL-oost betekent een forse investering in het KAN-gebied rond Arnhem-Nijmegen. Daar kan zo’n trein nog stoppen. Als we daar niet op inspelen zal de trein straks in een keer doorrazen naar Duitsland”, voorspelt Hajer.

“Tot nu toe zijn we gewend te denken in sleutelprojecten in de directe omgeving van HSL-stations. Dat is allemaal veel te eng. Het is beter meteen een hele regio te ontwikkelen en te bekijken waar alle potenties liggen. Zo’n integrale ontwikkeling gaat gepaard met veel rails zonder gelijkvloerse kruisingen. Bij Arnhem liggen bovendien schitterende woningbouwlocaties in de vorm van oude kazernes die zich er prima voor lenen opgeknapt te worden.”

De derde pijler is de Groene Metropool. De ontwikkeling van de grote steden rond het Groene Hart biedt een enorme kans voor de ontwikkeling van de eerste postindustriele metropool. Door toeval ligt een stedenring rond groen. We zullen nog wel hard moeten werken voordat het zover is, maar de potentie ligt er. Daarbij moet zwaar ingezet worden op het openbaar vervoer netwerk. Zo houdt het Westland in zijn huidige functie op termijn op te bestaan. Zorg daarom nu al voor een goede light-railverbinding tussen Den Haag en Rotterdam via het Westland. Daardoor krijgen de centra de mogelijkheid te overleven. Dus niet doorsukkelen met een Hofpleinlijntje of een suffe tramverbinding zoals bij Vinex-locatie Wateringse Veld. Het is mis zolang openbaar vervoer iets is alleen voor arme mensen. Kijk naar Londen of Munchen, daar stapt iedereen in de metro of S-bahn en komt snel op een bestemming die soms op grote afstand ligt. Kijk daarbij ook eens naar snelle verbindingen naar verder gelegen gebieden. Naar mijn mening zou de sneltram van Amsterdam naar Amstelveen doorgetrokken moeten worden naar Mijdrecht of Alphen aan de Rijn. Het is helemaal niet erg om suburbs en enclaves te hebben als die cultureel maar georienteerd blijven op de stad. Het is een tragische vergissing om een schouwburg in Hoofddorp te bouwen. Het Groene Hart moet tegelijkertijd ontwikkeld worden als een contra-mal voor de stedenring. Zo’n stedenring betekent een schaalsprong in denken. De regiostad gaat een stap verder dan nu.”

“Ten vierde liggen er grote kansen voor het noorden en Zeeland om zich te ontwikkelen als vrije tijdlandschappen. Hardnekkig proberen ze daar de distributiebedrijvigheid uit het westen te imiteren. Dat zou je nu juist niet moeten doen. De vrije tijdsindustrie wordt mondiaal gezien binnen een paar jaar de grootste werkgever. Probeer daarvan te profiteren bij verdere ontwikkeling. In Zeeland zijn ze al een beetje laat met al die bungalowparken, maar de potenties zijn daar.”

De kaart van Nederland zou er dan heel anders uitzien.

“Het invullen van kaarten door ambtenaren heeft eigenlijk nog nooit gewerkt. Toch is een top-down benadering soms wel nodig. Er moet een kader zijn waar je je aan kunt toetsen, maar de prioriteit voor investeringen ligt bij de regio’s. Die houtskoolschets kan een goede aanzet zijn voor zo’n kader en tegelijk moet de planvorming van de overheid anders. De klassieke PKB is te veel van een kant en sluit creatieve ideeen vanuit de markt uit. Ga daar eens creatiever mee om. De politiek moet aan doelvorming doen. Wat willen we. Voor het hoe nodig je dan consortia uit. Die geef je de ruimte voor creatieve oplossingen. ik weet zeker dat als ze zoiets bij de HSL door het Groene Hart hadden gedaan, die er heel anders had uitgezien. Puur persoonlijk had ik graag op pootjes een paar meter boven het Groene Hart willen rijden met een snelle trein.”

Maarten Hajer: “We zijn gewend te denken in Sleutelprojecten.”Foto: Sjoerd van der Hucht

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels