nieuws

Verzekering is nooit remedie tegen schade door fouten Schadepreventie bij tunnelboorprojecten vaak goedkoper

bouwbreed

Het verzekeren van risico’s bij tunnelboorprojecten in Nederland is niet eenvoudig. Zeker bij een nieuwe technologie of nieuwe omstandigheden zijn verzekeraars voorzichtig. Als voldoende inzicht in de risico’s ontbreekt, zijn die moeilijk onder te brengen. De verzekeringsmarkt heeft uit ervaring geleerd om bepaalde risico’s maar helemaal niet te verzekeren. Voor de aannemer is het in negen van de tien gevallen goedkoper en eenvoudiger om schade met preventieve maatregelen te voorkomen.

Verzekeraars hebben slechte ervaringen met boortunnels. Door het vollopen van beide tunnelbuizen en door een brand in een van de tunnelboormachines voor de Oosttunnel onder de Grote Belt in Denemarken, is een schade ontstaan van DM 58 miljoen. De schade door het instorten van een tunnel bij luchthaven Heathrow wordt geschat op f. 250 miljoen. Het is onjuist te denken dat preventieve maatregelen en goede voorbereiding zulke schades in Nederland voorkomen. Als er elders in de wereld bij een tunnelboorproject schade optreedt, dan heeft dat invloed op de premies voor Nederlandse projecten.

“De ervaring bij verzekeraars is dat juist die schades optreden die niet zijn voorzien”, zegt ing. F. Schipper van Allianz Nederland, een internationaal opererend verzekeringsbedrijf voor onder meer technische verzekeringen. “Maar het is ook niet zo dat alle gevolgen van fouten zijn op te lossen door het sluiten van een goede verzekering. Sommige schades zijn niet of slechts gedeeltelijk verzekerbaar. Als schades al verzekerbaar zijn, is het in negen van de tien gevallen voordeliger en eenvoudiger om ze met preventieve maatregelen te voorkomen.”

De risico’s verbonden aan tunnelboorprojecten zijn op lange termijn alleen te verzekeren als de projecten wereldwijd worden verzekerd en als verzekeraars na aftrek van kosten een (bescheiden) winst kunnen maken. Tunnelboorprojecten zijn doorgaans erg groot – en de risico’s ook. Daarom werken verzekeraars van boorprojecten internationaal samen. Ze onderschrijven een polis gezamenlijk en herverzekeren het risico individueel op de internationale herverzekeringsmarkt.

Dit alles kost tijd. Is die er niet, dan kan een premie hoger uitvallen. Bij projecten zoals de Botlekspoortunnel, Westerscheldetunnel en Sophiatunnel kan het afsluiten van een polis vele maanden kosten.

Specifieke problemen

De verzekeringsmarkt biedt een heel scala aan schadeverzekeringen die van belang zijn voor tunnelboorprojecten. De CAR-verzekering (Construction All Risk) is een van de belangrijkste. Verder zijn er de aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven, de beroepsaansprakelijkheidsverzekering, de werkmateriaalpolis, de transportpolis, de garantieverzekering en een speciale tunnelboormachinepolis. Er zijn weinig bouwprojecten waarvoor geen CAR-verzekering is afgesloten. Vaak loopt zo’n polis van het begin van het werk tot aan de oplevering en daarna (op beperkte conditie) tot het einde van de onderhoudstermijn.

De CAR-verzekering kent bij tunnelboorprojecten een aantal specifieke problemen. Het doorgronden van de polisdekkingen is voor de verzekerde niet eenvoudig. Na bestudering van polisvoorwaarden en jurisprudentie zal een bouwer vaak moeten vaststellen dat de CAR-polis veel schades niet dekt. De gevolgen van fouten kunnen namelijk niet worden opgelost door de risico’s naar de verzekeraars door te schuiven.

Goede communicatie

Bij het afsluiten van een CAR-verzekering is overleg tussen verzekeraar en verzekerde vereist. CAR-verzekeraars zijn gewend over risico’s na te denken. Ze accepteren zware risico’s als deze beheersbaar blijven en als alles wordt gedaan om de voorzienbare schades te voorkomen. De CAR-verzekering biedt weliswaar een ruime, maar geen volledige dekking. Indirecte schade is niet meeverzekerd, zoals bedrijfsschade door vertraging of stilstand. Bovendien kunnen clausules bij de polis en ook bepalingen in het verzekeringsrecht verval van de polisdekking mogelijk maken. Deze clausules hebben onder meer betrekking op verzwijging, onzeker voorval, opzet en grove schuld.

Een verzekerde moet de verzekeraar bij verzwaring of wijziging van een verzekerd risico tijdig op de hoogte stellen. Een voorbeeld. Peilbuisgegevens tonen aan dat er verlaging van de grondwaterstand optreedt tot beneden de vooraf berekende, bij de verzekeraar bekende waarden. Als de verzekeraar hiervan niet op de hoogte wordt gesteld, is dit een reden om een schade niet uit te betalen.

Dit soort situaties is voor een groot deel te voorkomen door een goede communicatie, zowel voor als tijdens de uitvoeringsfase. Schipper van Allianz vindt dat er zou moeten worden afgesproken dat de verzekeraar zich op zijn beurt niet met ontwerp of uitvoering bemoeit. Hij moet zich ertoe beperken de verzekerde te wijzen op de mogelijke gevolgen van uitvoeringsbesluiten en -wijzigingen voor zijn polisdekking.

Construction All Risk

De CAR-polis is een rubriekenpolis die per rubriek een aparte dekking regelt. De rubrieken zijn onder meer: het werk, aansprakelijkheid jegens derden, bestaande eigendommen van de opdrachtgever, aannemersmateriaal/materieel, keten en loodsen met inhoud, persoonlijke eigendommen van directie en personeel, gevolgschadedekking (werk, bestaande eigendommen, renteverlies, huurderving, extra kostendekking).

Een belangrijk kenmerk van de CAR-polis is dat het belang van meerdere bij het werk betrokken partijen is meeverzekerd; de partijen zijn ieder voor zich verzekerd. Dit betekent doorgaans dat de schuldvraag niet hoeft te worden onderzocht en dat er voor de uitgekeerde schade geen onderling verhaal nodig is.

De CAR-polis sluit een aantal zaken van dekking uit, zoals damwanden, groutankers, in de grond gevormde palen, beton, gww, KLIC, mislocatie en tunnels.

‘Onderhandelen over premies is er helemaal niet bij’

De premies die verzekeraars vaststellen staan soms in geen enkele relatie tot gangbare percentages. Dan gaat het meer van: “De premie kost je f. 1 miljoen, graag of niet.” Dit zegt C.A. van ’t Hoog, directeur Samenwerking Tunnelrealisatie Nederland vof (Saturn) en tevens mededirecteur van BAM Infrabouw. Van ’t Hoog heeft dit ervaren bij het verzekeren van zijn projecten, waaronder het project Leidingtunnel Oude Maas.

Saturn ontwerpt en bouwt in opdracht van het Gemeentelijk Havenbedrijf Rotterdam een leidingtunnel met een totale lengte van 370 meter. De geboorde tunnel biedt ruimte aan 28 leidingen en 15 kabels. De opdrachtgever heeft Saturn verzocht voor dit project een ‘Construction All Risk’-verzekering en een ‘Project Professional Indemnity’-verzekering af te sluiten. De CAR-polis dekt schade tijdens de bouw, PPI schade door ontwerpfouten die pas na oplevering aan het licht komen. Bij het leidingtunnelproject is voor rekening van Saturn een stilstands- en machinebreukverzekering afgesloten. Hierin zijn kapitaalgoederen als de scheidingsinstallatie voor ontgraven grond en bentoniet, en de tunnelboormachine met toebehoren ondergebracht. Daarnaast zijn er de AVB-polissen die elk bedrijf binnen Saturn afsluit om zijn aansprakelijkheid te dekken. Het afsluiten van een PPI-verzekering is overigens alleen op de Engelse markt mogelijk. Het kan lang duren voordat de polis volgetekend is – bij het leidingtunnelproject kostte dit zo’n 6 maanden.

Bij een CAR-verzekering komt heel wat kijken. Het project Leidingtunnel Oude Maas is een ‘Design and Construct’-contract waarbij de aannemer ontwerpt en uitvoert. Wanneer de verzekering wordt afgesloten zijn vaak alleen het conceptueel ontwerp en de risicoanalyse nog maar gereed; werkmethodieken en dergelijke zijn meestal nog niet vastgelegd. Op dat moment is het moeilijk voor de verzekeraar om een eerste inschatting van de risico’s van de bouwwijze en materiaalkeuze te maken.

Dat vergt allemaal tijd, in het geval v6an het leidingtunnelproject vier maanden. In die tijd toetst de verzekeraar het prestatiebestek, het definitieve programma van aanpak, de opdracht en de risicoanalyse. Hij doet dit aan de hand van vergelijkbare projecten, zoals de Tweede Heinenoordtunnel. Daarna volgen de vragen. Als die naar tevredenheid zijn beantwoord kan de polis worden volgetekend. Hieruit volgt de premiehoogte. Van ’t Hoog: “De premie is voor het leidingtunnelproject wat hoger geworden dan verwacht: geen 2,5 maar 3,85 promille. Dit komt doordat het een project is dat wij als verzekerde zowel ontwerpen als uitvoeren.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels