nieuws

Finland combineert renovatie met ouderenzorg

bouwbreed

den haag – Finland zucht onder de bouwkundige erfenis van de jaren zestig en zeventig. In die tijd breidden de grote steden uit met forse buitenwijken. Dat bestand vergt dringend renovatie en onderhoud, zegt Helina Kotilainen, chefarchitect van het Fins nationaal onderzoek- en ontwikkelingscentrum voor welzijn en gezondheid te Helsinki. Deels omdat ouderen moeilijk uit de voeten kunnen in de doorgaans kleine woningen. Deels omdat ook jongere bewoners problemen ondervinden. Ook de buitenkant van de flatgebouwen vraagt verbetering. De voorgefabriceerde betonelementen maken de woonomgeving weinig aantrekkelijk.

“We willen de bewoners betrekken bij het verbeteren van hun woonomgeving. Te denken valt aan de aanleg van binnenplaatsen waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Als gevolg daarvan kunnen nieuwe activiteiten ontstaan. Die zijn ook meer dan nodig. Finland kampt met een aanzienlijke werkloosheid. Voorzieningen rond deze binnenplaatsen scheppen mogelijkheden voor zinvol vrijwilligerswerk”, legt Kotilainen uit.

De medezeggenschap van de betrokken bewoners over de verbeteringen kan tevens het architectonisch aanzien van de flatgebouwen vergroten. De renovatie moet in elk geval woningen van een balkon voorzien. Het programma van eisen schrijft ook een verbetering van keuken en badkamer voor. In alle woningen en in alle sociale ruimten moeten de bewoners met een rolstoel terecht kunnen. Ook de openbare ruimte vergt aanpassingen. De plannen voorzien verder in afdoend openbaar vervoer met bijvoorbeeld knielbussen.

“De Finse overheid draagt een deel van de kosten bij”, aldus Kotilainen. “In het geval van gemeentelijke woningen past het plaatselijke bestuur de rest bij. Verenigingen van eigenaren kunnen voor het restant een lening afsluiten. In het afgelopen jaar liep het subsidiebedrag flink op. De overheid wil met deze bijdragen de bedrijvigheid in de bouw op gang houden.”

Renovatie en onderhoud vormen momenteel de belangrijkste activiteiten voor de Finse bedrijfstak. De economische problemen verminderden in meer dan grote mate de nieuwbouw. “De bouwkundige toestand van de jaren zestig en -zeventig bouw rechtvaardigt alleszins de uitgaven voor de verbeteringen”, meent Kotilainen. “Vergeleken met renovatie is nieuwbouw duurder.”

Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig maakte het Finse beleid het ouderen mogelijk zolang als mogelijk in hun woning te blijven. Mede doordat ook in Finland het aantal ouderen gestaag stijgt wint dit beleid aan belang. De economische neergang sinds de vroege jaren negentig werkte dat in de hand: in ’s lands kassa kwam te weinig om op grotere schaal aangepast voor ouderen te bouwen.

Verder verminderde het ministerie van sociale zaken in 1993 het aantal beschikbare plaatsen in bejaardenhuizen met een derde. Kotilainen: “Dat alles stelt hogere eisen aan de ‘gewone’ woningvoorraad. Op die manier verbetert ook de bestaanskwaliteit van ouderen. Jaren achtereen in een instituut wonen bevordert het welzijn niet erg.”

Zorgcentra

Finland verwacht veel van zogeheten zorgcentra: woningen voor ouderen die gebruik kunnen maken van diensten op de begane grond. Die woningen zijn niet specifiek voor ouderen bedoeld. “Ervaringen uit het verleden leerden dat op die manier al snel een ‘ouderengetto’ ontstaat”, weet Kotilainen. Het eigendom van deze zorgcentra valt onder het beheer van particuliere organisaties of zorgstichtingen. Een woning met een betere plattegrond komt ook jonge gezinnen van pas. Niet zelden zijn woningen te klein om er een kinderwagen in onder te brengen. Het onderricht aan de technische universiteit van Helsinki besteedt inmiddels ook aandacht aan onafhankelijk wonen voor ouderen. De ontwerpen die daar worden gemaakt blijven door de afnemende bouwactiviteit vooralsnog in de kast.

“Dat neemt niet weg dat architecten geleidelijk aan meer interesse krijgen voor onafhankelijk wonen”, constateert Kotilainen. “De bijbehorende eisen beperken de vrijheid van ontwerpen niet noemenswaardig. ‘Rekening houden met’ staat niet per definitie gelijk aan ‘neutraal tot op het saaie af’. De trend om appartementen meer te combineren met zorgvoorzieningen hoeft ook niet te ontaarden in grauwe institutionele gebouwen. Juist hier wordt een dringend beroep gedaan op de fantasie en het inzicht van de architect. Ter stimulering van deze ‘humanisering’ vonden eerder enkele prijsvragen plaats. De resultaten daarvan wekken indruk maar blijven door de malaise in de bouw onuitgevoerd.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels