nieuws

Juristen pleitbezorgers samenloop procedures

bouwbreed

Procedures in elkaar schuiven en daarmee ook bezwaar- en beroepsprocedures vereenvoudigen is goed voor de snelheid waarmee besluitvorming over infrastructuur kan plaatsvinden. Rijkswaterstaat-jurist Herman Heegstra is een van zulke ‘instrumentmakers’. Hij verwoordt het belang van de juristen voor de jubilerende dienst: “Wij zorgen voor de instrumentatie waarmee beleid gemaakt en uitgevoerd kan worden.”

Het aantal juristen op het hoofdkantoor van Rijkswaterstaat is beperkt. “Het gros van de juristen zit bij de regionale directies. Daar gebeurt het immers voor een groot deel. Wat wij hier doen, zijn grote projecten en wetgeving. Veel wetten die wij maken komen voort uit de behoefte in de praktijk. Daar is ook wel eens kritiek op.”

Heegstra doelt daarmee vooral op noodwetten die van zijn afdeling komen, zoals de Deltawet Grote Rivieren en de Vergunningenwet Westerschelde. Zowel de Raad van State als het parlement, maar ook daarbuiten, had kritiek op de inperking van de inspraak en bezwaar- en beroepsmogelijkheden van de bevolking. Het beroemde of zo men wil beruchte artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) kwam daarbij om de hoek kijken.

“Juist de Deltawet Grote Rivieren is er goed uitgekomen in de evaluatie. Ook de Raad van State was bepaald niet negatief. Normaal gesproken zetten we in op het reguliere spoor. Alleen als er noodzaak is, zoals na de overstromingen van de grote rivieren, komen we met speciale wetgeving. Gevolg daarvan is wel dat we de Wet op de waterkeringen tegen het licht hebben gehouden. Die gaan we nu ook aanpassen waarbij we inzetten op versterkte coordinatie.”

Dat is ook precies een van de zaken die een rol speelt bij een wijziging van de Tracewet die nu bij de Raad van State voor advies ligt. Het in elkaar schuiven van de procedures en stroomlijnen van inspraak, bezwaar- en beroepsprocedures zijn daar de hoofdzaken in. “Dat is een goede zaak. Als een burger bezwaar maakt tegen bijvoorbeeld een kapvergunning, dan is hij eigenlijk tegen het hele project. De rechter kijkt echter absoluut niet meer naar nut en noodzaak van het project. Dat is voor hem een gepasseerd station. De burger raakt daardoor echter gefrustreerd. Door alles in elkaar te schuiven, zal dat ongetwijfeld verminderen.”

Evenwichtiger

De hele Tracewet is overigens een voorbeeld van wetgeving die uit de praktijk is voortgekomen. “Daarmee hebben we een behoorlijke slag gemaakt. De voorbereiding van projecten is daardoor evenwichtiger geworden. Daardoor vergroot je het draagvlak. Zaken als de voorlichtings- en inspreekavonden bijvoorbeeld. Daarvan worden verslagen gemaakt die absoluut niet de prullenbak ingaan. De inspraak wordt nauwgezet bekeken op de mogelijkheden hoe daar ingediende ideeen kunnen worden ingepast in de planontwikkeling. We bezien in hoeverre hetgeen naar voren is gekomen uit de regio, meegenomen kan worden in het project.”

Een ander punt waar de jurist best trots op is, is de gemeenschappelijke regeling die is ontworpen samen met de gemeenten waar de HSL-zuid doorheen gaat. “Behalve Zoetermeer doen alle gemeenten mee in de gemeenschappelijke regeling. Dit houdt in dat er een loket komt waar mensen terecht kunnen met hun klachten en aanvragen voor schadevergoeding. De plaats van afhandeling is daarbij regionaal, dus dichtbij de burgers gehouden.”

Ondergronds

De juristen zijn momenteel druk bezig te bekijken welke de juridische consequenties zijn van ondergronds bouwen. “Op het gebied van de Ruimtelijke Ordening zijn er geen problemen. Anders ligt het met het gebruik van de ondergrond. Uitgangspunt daarbij is voor de inbreuk op eigendom een zo licht mogelijk middel in te zetten. Als we de grond niet nodig hebben, dan gebruiken we het lichte middel van het opstalrecht. Dat doen we bijvoorbeeld voor de tunnel onder het Groene Hart voor de HSL-zuid. Zolang daar niet wordt geheid op de tunnelbuizen met de kans dat er palen door de tunnel gaan, hebben we die grond niet nodig. Het is gras en blijft gras zolang we het opstalrecht combineren met een verbod om te bouwen op het maaiveld. Daar gaan we overigens samen met VROM wel iets aan doen in de wetgeving. Het zwaarste middel in dit verband is de Onteigeningswet. Hiervoor geldt echter wel het principe dat al in 1893 in de wet is vastgelegd: is er geen lichter middel mogelijk. Is dat het geval dan zal elke rechter onteigening tegenhouden. De enige uitzondering op dat principe is dreiging van een ramp. Daarom kon onteigening in de Deltawet wel vrij gemakkelijk geregeld worden.”

Een niet onbelangrijk punt waar de juristen van het hoofdkantoor zich mee bezighouden is het bewaren van de eenheid in optreden van de juristen die decentraal werken bij de regionale directies. “Zeker voor de rechter is een zekere eenheid in optreden belangrijk.”

Adequaat

Voor Heegstra is het werk als jurist bij Rijkswaterstaat boeiend en afwisselend. Samenwerking met andere disciplines als bestuursdienst en financiele mensen zorgt nog eens voor een extra dimensie. Veranderende inzichten nopen weer tot adequaat juridisch ingrijpen. “We zijn honderd jaar bezig geweest met het kanaliseren van de rivieren. Nu willen we ze weer de ruimte geven naar aanleiding van de overstromingen. Daar zitten juridische consequenties aan. Die hebben we vertaald in de Beleidslijn ruimte voor de rivier. Naar aanleiding daarvan is er academische maar zeer relevante discussie geweest over de vraag hoe je kunt omgaan met de bevoegdheden uit de Rivierenwet. Gevolg is dat we nu bij het bezien van de wetgeving steeds de legitimiteit ervan herijken. In de praktijk betekent dit dat met een beperkte wetswijziging je ervoor kunt zorgen dat de regels up-to-date en goed blijven en tegelijkertijd de legitimiteit gewaarborgd is.”

Behalve wetgeving bekijken de juristen ook zaken als contractvorming. Op basis van de ervaringen die zijn opgedaan bij de Tweede Heinenoordtunnel, wordt nu bekeken hoe de contracten voor Westerscheldetunnel beter in elkaar gezet kunnen worden.

Versterking van de rivierdijk langs de Boven Merwede bij Boven Hardinxveld.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels