nieuws

Waarom Graves raar doet

bouwbreed

De Amerikaanse architect Michael Graves doet alles wat niet mag volgens de normen waarmee Nederlandse architecten zijn opgevoed. Hij is weggehoond als een ordinaire behanger van kitscherige gevels. Hij schrikt er niet voor terug om de zeven dwergen van Sneeuwwitje het dak te laten dragen van het Disney-hoofdkantoor. Was het om uit zijn eigen mond eens te horen waarom Graves eigenlijk zo raar doet, dat de zaal in de Haagse Hogeschool behoorlijk vol was? Of was het omdat er ’s avonds in Den Haag toch niets anders is te doen, zoals Graves zelf veronderstelde?

Graves kan het weten, want hij is regelmatig in de stad om de vorderingen te volgen van Twin Peaks, het nieuwe ministerie van WVS dat hij heeft voorzien van twee reusachtige zadeldaken. De flauwe skyline van die kennelijk even flauwe stad heeft hij daarmee van het nodige peper en zout voorzien.

Toen dit plan enkele jaren geleden werd gepresenteerd, was de reactie uit de vakwereld ronduit sceptisch. De oude aluminium gevel moest plaatsmaken voor rood metselwerk tot bijna honderd meter hoog, afgewisseld met quasi-achttiende eeuwse roedenvensters (maar dan van twee verdiepingen hoog). Voorts zette hij op de rechthoekige toren twee zadeldaken van tientallen meters hoog om het Hollandse beeld te vervolmaken.

Al tijdens de bouw verwierf het project de koosnaam Twin Peaks. Blijkbaar begon men er toch de lol van in te zien. Het silhouet is onmiskenbaar een bijdrage aan de Haagse skyline. Ook onder architecten is er een zekere kentering in de stemming. Die Graves is wellicht gek, maar dan toch niet zonder kwaliteit. Geen Nederlander zou zo’n rigoureuze renovatie hebben aangedurfd.

Manilla

Graves zelf doet of dit soort werk de normaalste zaak van de wereld is. Voor hem is het ministerie gewoon een van de vele tientallen taarten die hij op vele continenten bakt. Hij kan makkelijk twee uur vullen met dia’s van prestigieuze projecten in zijn geboorteland maar ook in exotische plaatsen in Japan, China, Taiwan, de Filipijnen, Korea en Egypte.

Achteloos kan hij zeggen dat het gisteravond in Barcelona erg laat is geworden. Of neem Manilla, daar was de presentatie van zijn complex van winkels, kantoren en woningen in top – “altijd hetzelfde programma in Azie” – erg grappig. Vier uur lang drank en de lekkerste hapjes en onderwijl snelde de projectontwikkelaar zijn vrienden af om ze elk een paar verdiepingen aan te praten.

Bij dit soort projectontwikkeling is niet ongewoon dat hij eenmaal weer thuis in Princeton opgebeld wordt dat er nog een paar verdiepingen extra nodig zijn of dat de woningen moeten worden veranderd in kantoren. In China is het probleem bij twee torens dat het ontwerp geheel klaar is, maar de weg en alle andere infrastructuur er in de verste verte nog niet is. Tot zolang blijft alles op de plank liggen.

Betekenis

Wat Graves tot een intrigerend architect maakt, is dat zijn achtergrond een geheel andere is dan die van snel geld en gladde ontwikkelaarsarchitectuur. Hij verwierf ooit roem met witte villa’s a la Le Corbusier. Een tipje van de sluier lichtte hij op in zijn lezing. Die ging er voor een belangrijk deel over dat Le Corbusier verkeerd begrepen is. Compositie en symboliek zijn belangrijke kenmerken die genegeerd worden.

Om zijn betoog te ondersteunen liet Graves schilderijen zien van de hand van Le Corbusier. Kijk, net als de genrestukken uit de zestiende eeuw zitten die schilderijen vol verborgen symboliek. Eeuwenlang, voor de abstracte kunst haar intrede deed en het schilderij alleen nog maar ging over het schilderen zelf, vertelden schilderijen verhalen. En ook bij Le Corbusier gaat om veelbetekenende composities: een opengeslagen boek dat op wijsheid duidt, een pijp die staat voor huiselijkheid.

Ook de gebouwen van deze invloedrijkste architect van de twintigste eeuw kunnen zo worden geinterpreteerd, liet Graves zien aan de hand van het gebouw voor het Leger des Heils in Parijs. Zoals op het schilderij boek en pijp afsteken tegen de neutrale achtergrond van de tafel waarop ze liggen, zo zijn bij het Leger des Heils allerlei ronde en rechthoekige bouwdelen afgetekend tegen de neutrale achtergrond van een flat.

Nog een ander misverstand is volgens Graves dat moderne architectuur sinds Le Corbusier uit witte dozen zou moeten bestaan. Le Corbusier propageerde het gebruik van kolommen in plaats van dragende muren toch niet voor niets: zo kon elke verdieping geheel vrij worden ingevuld. Zoals je op keukenplanken allerlei voorwerpen naast elkaar kunt zetten, kan moderne architectuur dankzij het skelet alle vormen en kleuren aannemen.

Vandaar dat in Den Haag een aluminium toren in een handomdraai kan veranderen in quasi-Hollandse gemetselde huisjes op mega-schaal. Twee vliegen in een klap: de nietszeggende doos heeft betekenis gekregen, en de rechthoekige vorm is ingewisseld voor een rijkdom aan kleuren en vormen.

Morandi

De laatste schilderijen die Graves liet zien waren van Morandi. Een Italiaan die voor de wereldoorlog alleen nog maar bedrieglijk simpele stillevens schilderde. Eindeloos varierend met de positie van bijna kleurloze en onbetekende vazen en potten. Studies naar compositie, aldus Graves. Ze draaien allemaal om de vraag: hoe kan ik voorwerpen bij elkaar zetten.

Graves liet daarbij beelden zien van zijn vakantiepark bij de Rode Zee in Egypte. Composities van allerlei quasi orientaalse huisjes en hutjes. Niet alleen in compositie maar ook in vorm waren er analogieen met Morandi.

Laat dus niemand meer denken dat het Graves alleen om plomp effectbejag zou gaan of gelikte ontwikkelaarsarchitectuur. Misschien is het dat wel maar is het evenzeer erudiet. Mooier en raarder kan een opdrachtgever het zich niet wensen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels