nieuws

Vroege paddestoelvloer in Wormerveer gerenoveerd

bouwbreed

In het centrum van Wormerveer is de constructie van een vroeg voorbeeld van industrieel erfgoed gerenoveerd: het gebouw Mercurius van architect Mart J. Stam. Het gebouw, dat tussen 1919 en 1921 werd gebouwd, had een ongekend modern skelet van beton.

Opmerkelijk bij het werk van Stam was zijn functie als ontwerper en bouwer. Hij leverde relatief goedkoop werk en zette daarbij zo mogelijk de fabrieksarbeiders aan het opperen wanneer ze zonder werk waren, zodat ze productief bleven. Zijn naamgenoot, de internationaal bekende architect Mart Stam uit het Nieuwe Bouwen, werkte onder meer bij Brinkman en Van der Vlugt aan de Van Nellefabriek in Rotterdam. Opmerkelijk genoeg gold Van Nelle tot voor kort als vroegste voorbeeld van een paddestoelconstructie in ons land. In werkelijkheid gebeurde dat tien jaar na de introductie aan de Zaan.

Betonfabricage

Het gebruik van beton voor bedrijfsgebouwen was in het begin van de twintigste eeuw nog volop in ontwikkeling. In 1822 en 1824 werden patenteerden de Britten John Baerly White en Son en metselaar Joseph Arpdin respectievelijk de ‘White’-cement en Portlandcement. In ons land waren het de houthandelaren E.H. Roggekamp en J.J. Borst in Delfzijl die in 1870 Portlandcement introduceerden.

In 1855 was op de wereldtentoonstelling in Parijs van Louis Lambot al een bootje van beton te zien, waarin een wapening was opgenomen. Joseph Monier was de Fransman die in 1861 de wapening voor bloembakken introduceerde. Het waren mijlpalen die men verspreid over Europa in het laatste kwart van de negentiende eeuw zag opkomen. Het beton bereikte ons land via de Gentse Gebr. Picha, die in 1888 in Sas van Gent een filiaal openden.

Voor gebouwen werd men aanvankelijk geinspireerd door traditionele constructies in hout en staal, in de vorm van kolommen met balken, zo nodig met moerbinten en kinderbalken. De Fransman Francois Hennebique lanceerde in 1892 zijn complete constructiesysteem van kolommen en balken, waarbij trek en druk samengingen. Daarna was de tijd rijp voor de moderne paddestoelvloer.

Paddestoelvloer

In een betrekkelijk kort tijdsbestek is de paddestoel tot een volwaardige constructie uitgegroeid. De vloer in Wormerveer overtreft in feite de latere variant van Van Nelle, die veel massiever is door de hoogte van de kolomkop. Stam had zich kennelijk heel goed gedetailleerd op de hoogte gesteld van de inmiddels in binnen- en buitenland ontwikkelde berekeningsmethoden.

Bij een veemgebouw van 27,60 m hoogte in Eindhoven, leverde een paddestoelvloer negen verdiepingen op, tegen acht verdiepingen bij een traditionele balkvloer. Een ander voordeel bleek te zijn, dat invallend daglicht niet door balken wordt gehinderd. Bovendien zorgen de kolomkoppen op effectieve plaatsen voor optimale brandveiligheid.

Opvallend is dat Stam relatief dunne kolomplaten bij zijn paddestoelen toepaste die, vanwege de afnemende belasting, verdiepingsgewijs ook naar boven toe dunner werden! Hij sprak dan ook van ‘een vlakke gewelfvloer’. Hetzelfde gold voor de kolomdikte die per verdieping dunner werd. Zo bleek de vondst van deze skeletvorm tot in details verrassend, efficient en materiaalbewust.

Ook de huidige gebruiker profiteert weer van deze kwaliteiten in het monumentale gebouw. Dat is het Archeologisch Depot van de provincie Noord-Holland, in wiens opdracht Jurriens de renovatie en restauratie heeft uitgevoerd. Het fraaie betonskelet kreeg weer de authentieke vulling van metselwerk van rode baksteen met veel opvallende details.

Ter gelegenheid van de ingrijpende renovatie en het inventieve hergebruik, heeft de Archeologische Dienst besloten het gebouw zaterdag 28 februari en zondag 1 maart van 11.00 – 16.00 uur open te stellen voor bezichtiging. Behalve de inventieve paddestoelconstructie is ook de detaillering van de afwerking van trappenhuizen en verdere inrichting interessant. Het gebouw aan de Zaan staat in het centrum van Wormerveer, 5 minuten wandelen van het station.

Voorbeeldig is het boek dat J.J.W. Goudeau schreef. Het gaat in op het gebouw, de achtergronden ten aanzien van materiaal en constructie en het doordachte hergebruik. Het boek ‘Mercurius hersteld’ telt 144 bladzijden en is in Wormerveer voor 30 gulden verkrijgbaar. Bij de boekhandel is het onder ISBN 90 5769 002 0 (provincie NH) te bestellen.

Interieur van Mercurius met een paddestoelconstructie op de begane grond.

De gevel na de restauratie met rijk geornamenteerd metselwerk van rode baksteen als skeletvulling.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels