nieuws

De redding van de Hollandsche IJssel

bouwbreed

De Hollandsche IJssel moet af van haar vuile imago. Bodemsaneringen en herinrichtingen geven het riviergebied een nieuw aanzien. Om de grote schoonmaak tot stand te brengen, is gekozen voor een integrale, gebiedsgerichte aanpak. Gevraagd: projectontwikkelaars en uitvoerders met commitment en – bovenal – creativiteit. L.G. de Klerk, locatiemanager van het projectteam Hollandsche IJssel, geeft de laatste stand van zaken.

De grote schoonmaak geschiedt letterlijk tot op de bodem. Al meer dan 600.000 kuub vervuild slib is uit de vaargeul verwijderd en afgevoerd naar de slufter op de Maasvlakte. Vooralsnog een fractie, want in totaal moet voor 2010, de eindstreefdatum van het project, zo’n drie miljoen kuub vuile specie worden geloosd. Aan het schoonmaken van de rivierbodem alleen al hangt een prijskaartje van f. 200 miljoen, dat Rijkswaterstaat voor haar rekening neemt.

Baggerspecie, illegale (vuil)stort en bedrijfsafval hebben de 20 km Hollandsche IJssel in de loop der jaren tot de meest vervuilde rivier van Nederland gemaakt. Ook de zellingen, de buitendijkse terreinen, bleken hiermee te zijn verontreinigd.

Saneren, inrichten en oeveren zijn de sleutelwoorden tot een schonere, mooiere en Hollandscher IJssel. Bij het ambitieuze project speelt de overheid een actieve, financiele hoofdrol.

Vanuit het kleurloze, tijdelijke onderkomen van de provincie Zuid-Holland, licht L.G. de Klerk, locatiemanager van het projectteam Hollandsche IJssel toe: “Een projectontwikkelaar is gewend een rekensom te maken en af te zien van een project wanneer dat niet rendabel is. We willen werken op basis van een sluitende exploitatie. Door aanvullende steun van de overheid kun je de exploitatie wel rond krijgen. Projectontwikkelaars en uitvoerders roepen we dan ook op met ons mee te denken, want zonder private partijen kan dit project niet worden gerealiseerd.” Als het aan De Klerk ligt, moet ‘ijsselen’ – het schoonmaken en herinrichten – een werkwoord worden.

Multiplier-effect

Van de marktpartijen verwacht De Klerk partnership, commitment en vooral creativiteit. Zeker bij het zoeken naar oplossingen voor het bodemprobleem. Zij die willen meewerken, moeten in gezamenlijk overleg en op een efficiente manier een of meer locaties aanpakken. Sanering en herinrichting moeten daarbij hand in hand gaan.

De Klerk illustreert dat met een voorbeeld. “In Capelle ligt naast een jachthaven een stort. Doordat de ontwikkelaar de sanering in zijn exploitatieberekening heeft zitten, werd samen met de provincie ook de stort meegenomen. Bij elke gulden subsidie die wij erin stoppen, moet er privaat geld bij. Gemeenten en particulieren (vervuilers) zullen een gedeelte moeten meebetalen. Wij willen hierbij een stimulerende rol spelen. Het multiplier-effect zit als eis door het hele project.”

Integrale aanpak

De belangstelling vanuit de markt stemt in elk geval hoopvol. Op een advertentie van de provincie Zuid-Holland, waarin om een creatieve oplossing werd gevraagd voor de sanering en herinrichting van de Gouderakse Zellingwijk, kwamen zo’n dertig reacties binnen. Een aantal wordt nu getoetst op haalbaarheid. Een besteksgereed saneringsplan staat voor eind dit jaar op de planning.

De Klerk geeft aan dat er in de toekomst verandering komt in deze werkwijze. Aannemers die dus wachten op een bestek komen bedrogen uit. “We streven naar een veel efficientere, integrale aanpak, een pps-gedachte. Wij willen al voor de besteksfase met de partijen praten. Onder onze randvoorwaarden kunnen we dan een gedeelte van het werk overlaten aan de aannemers of ontwikkelaars. We zijn nu bezig om dit proces goed in de vingers te krijgen, want we willen geen valse concurrentie. Met deze werkwijze gaan we een nieuwe juridische richting op.”

Natuur

Saneringsmaatregelen zijn in het project steeds gekoppeld aan (her)ontwikkeling van natuurlijke, landschappelijke en/of maatschappelijke functies. Binnenkort komen de eerste locaties op de markt.

Het betreft hier het project Zuiderijsseldijk in Gouda. Op deze locatie moeten negen, ecologisch verantwoorde woningen komen, open aan het water, het groen ingepast in de omgeving. Het is een van de 41 deelprojecten die momenteel in uitvoering/voorbereiding zijn. Inmiddels zijn ook de inrichtingsschetsen gereed voor twee grootschalige natuurontwikkelingsprojecten in Nieuwerkerk a/d IJssel en Moordrecht.

Een nieuwe inrichting van de oevers moet de rivier een fris aanzien geven, zonder aantasting van het typisch Hollandse karakter. Nieuwe functies en gebruiksmogelijkheden liggen in het verschiet. “Door het aanleggen van steigers, fietspaden en zitbanken moet de burger dichter bij de rivier kunnen komen. Het water is tenslotte publiek terrein. De Hollandsche IJssel moet zo schoon worden dat je er weer in kunt zwemmen.”

Knelpunten

Naast alle positieve geluiden, signaleert De Klerk ook een aantal knelpunten, waaronder het ontbreken van voldoende contingent. “Onze wens is om voldoende voorraadprojecten uitvoeringsgereed te hebben. We willen de projecten integraal uitvoeren. Als we geld voor een sanering reserveren en er is geen contingent, dan kan het werk niet beginnen. Het is een hels karwei om geld goed weg te zetten. Dat is weer een argument om projecten besteksgereed te hebben, maar de vraag is of dat efficient is.”

Een ander zorgelijk punt is het kwijtraken van de grote hoeveelheden verontreinigde grond. “Sommige projecten stagneren vanwege dit dringende probleem.”

Rola Johannes

De actie

De schoonmaak van de Hollandsche IJssel begon in 1997. Zes gemeenten, vier waterschappen, de provincie en de ministeries van Verkeer en Waterstaat en VROM sloegen de handen ineen en riepen de Stuurgroep Hollandsche IJssel in het leven. De samenwerking leidde tot de ondertekening van een startcontract 1996-1998, waarmee een totale investering van f. 200 tot f. 250 miljoen is gemoeid.

In het contract hebben de overheden afspraken gemaakt over ingrepen die betrekking hebben op de rivier als geheel (ruimtelijke kwaliteit, oeverplan, toeristisch recreatief marktplan, economische kant van de rivier). Momenteel zijn ruim veertig projecten in uitvoering of voorbereiding. Het betreft (bodem)saneringen, woningbouw/rioleringsprojecten en natuurontwikkeling. Een aantal hiervan is reeds gereed.

Het startcontract krijgt een vervolg in de vorm van het uitvoeringscontract 1998-2010, waarvan de ondertekening gepland staat in oktober 1998. De minister van VROM heeft alleen al voor de bodemsanering f. 195 miljoen gereserveerd. De totale kosten die met de schoonmaak en de herinrichting van de Hollandsche IJssel zijn gemoeid, belopen f. 800 miljoen.

Zo’n veertig projecten zijn in het kader van het project Hollandsche IJssel in voorbereiding/uitvoering. Zo wordt in Capelle a/d IJssel het jachthaventerrein heringericht, waarbij voorzieningen voor dagrecreatie en woningbouw beter op elkaar worden afgestemd. Foto: Ton Borsboom

Locatiemanager De Klerk: Zonder private partijen kunnen we dit project niet realiseren.” Foto: Peter van Mulken

De 20 km lange Hollandsche IJssel is de meest vervuilde rivier van Nederland. Schoonmaak en herinrichting vergen een investering van circa f. 800 miljoen.

‘Aannemers die wachten op een bestek komen bedrogen uit’

Bron: provincie Zuid-Holland Kartografie

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels